Anket: Türkiye halkı AB hakkında ne düşünüyor?

Washington’daki düşünce kuruluşu Amerikan İlerleme Merkezi (Center for American Progress-CAP) Türkiye halkının Avrupa Birliği ile ilişkilerini ele alan bir anket yayınladı.

Ankette "Türkiye NATO'dan ayrılmalı mı?, ABD ve Rusya'ya güveniyor musunuz?, ABD ile mi Rusya ile mi müttefik olunmalı gibi sorulara da yanıt aranıyor:

24 Haziran seçimlerinin ertesinde Türkiye, yaşadığı dramatik ekonomik gerilemenin de etkisiyle, AB ilişkileri tekrar canlandırabilmek için koordineli bir kampanya başlattı.

Türkiye-AB ilişkileri, geçtiğimiz yıllarda Türkiye’nin otoriterliğe kayması, her kesimden muhalefete uyguladığı baskı, göç krizi yönetimi ve AB ülkelerinin görüşüne göre uydurma suçlamalarla hapiste tutulan AB vatandaşları gibi nedenlerden çok gerilmiş durumda.

Cumhurbaşkanı Erdoğan 2016 ve 2017 yıllarında AB liderlerine karşı durmadan sözel saldırılarda bulundu ve Almanya Şansölyesi Merkel’i Nazi olmakla suçlayacak kadar ileri gitti. Bu saldırılar zaten altta yatan stratejisi olan Türkiye’yi AB’den uzaklaştırma planının bir sembolü bile olsa da, asıl amacı büyük ihtimalle ülke içinde Batı’dan kökten nefret eden kitleleri harekete geçirmekti.

Ama seçim sezonunun bitmesi ve Türk ekonomisinin hızla dibe doğru ilerlemesiyle birlikte Türkiye artık Avrupa ile ilişkileri düzeltmeye odaklandı. AB Türkiye’nin en önemli ekonomi ve yatırım ortağı ve bu nedenle Türkiye’nin tekrar AB’ye yaklaşması hem liranın yaşadığı çöküş, hem de ABD ile ilişkilerin de bozulması nedenlerine bağlı.

Liranın serbest düşüşü sonrası ekonomisi büyük oranda dış finansmana bağlı Türkiye için IMF veya Avrupa Bankası’ndan yardım istemek zorunda kalmak gibi utandırıcı bir olasılık doğdu.

IMF’den yardım istemek, ülkesini güçlü, kendine yeten ve dış güçlerden bağımsız gibi göstermeye çalışan Erdoğan için çok acı bir reçete olacaktır. ABD’nin hapisteki vatandaşları hakkındaki sert tutumu ve uyguladığı yaptırımlar da Türkiye ekonomisini iyice zor duruma soktu ve Avrupalılarla arayı düzeltmenin gereğini öne çıkardı.

Bu durum ışığında Amerikan Kalkınma Merkezi (CAP) Türkiye çapında anketler yaparak halkın AB ve ve siyasi hamlelerle ilgili fikrini sordu. 2018 Mayıs-Haziran aylarında yapılan anket 28 ilde 2.534 yüz yüze görüşme olarak gerçekleştirildi. Anketteki hata payı %1.95.

Anket sonuçları Türkler arasında AB’ye karşı tutum olarak derin bir kararsızlığa işaret ediyor ama toplamda AB üyesi olmak isteyenlerin oranı %50’nin çok az altında. Türk halkı Avrupa’nın kendisini istemediğini düşünüyor ve Avrupa ülkelerinin Türkiye’yi istediğini düşünenlerin oranı sadece %20.

Buna rağmen Avrupa hala çekici, Türklerin neredeyse üçte ikisi Avrupa’ya gezmeye, okumaya veya çalışmaya gitmek istiyor. AB ile ilişkilerin güçlü olduğuna inananlar sadece %8 olurken, halkın gene üçte ikisi bu durumdan Avrupa’yı daha çok sorumlu tutuyor.

Ülkede barınmakta olan 3.5 milyon Suriyeli mülteciden derin bir rahatsızlık duyan Türklerin %60’ından fazlası Avrupa ile yapılan göç anlaşmasını yanlış buluyor. Ankete katılanların çoğunluğu Türkiye’nin anlaşmada üzerine düşeni yaptığını düşünürken, AB’nin kendi sözlerini tuttuğunu sadece %10’luk bir kesim düşünüyor.

Gümrük Birliği anlaşmasının kapsamını genişletmenin Türklerin AB hakkında düşüncesi üzerinde etkisi olmadığı da görülüyor. Türk vatandaşlarının geneli NATO’ya desteğini sürdürürken, %57’si Rusya ile de uzun süreli bir ittifak fikrini destekliyor - bu durum Türk siyasetinde yeni bir eğilim.

İki ittifakı da destekleyen Türkler aynı zamanda iki tarafa da çok az güven duyuyor ama en az güven duyulan taraf ABD.

Hep birlikte düşünüldüğünde, bu bulgular ışığında, Türklerin biraz kin duygusu, mülteci krizi dönemi sonrası biraz ihanete uğrama ve terk edilme hissi ve üyelik sürecinin yavaşlığından duyulan hayal kırıklığı gibi duygulara rağmen Avrupa ile bağı koparmak istemediği görülüyor.

Türk halkı gelecekte durumun düzelmesini olası görmüyor ama AB’nin daha sert bir yaklaşım uygulamasının da adil olmayacağı fikri hakim.

Türkiye’nin AB üyesi olmasını ister misiniz?

Türkiye’nin üyeliği tartışmalı bir konu ama neredeyse her konu hakkındaki görüşün parti taraftarlığıyla ölçüldüğü Türkiye’de, üyelikle ilgili görüşler ilginç şekilde farklı parti taraftarları arasında kararsızlığa işaret ediyor.

Sonuç olarak Türklerin tamamının konu hakkında kararsız olduğu görülüyor. Toplamda üye olmak isteyenler %49, olmak istemeyenler %51.

 

 

Sizce Avrupa ülkeleri Türkiye’nin AB üyeliğini istiyor mu?

Türkler AB üyeliği konusunda tam ortadan bölünmüş olsalar da, AB’nin kendilerini istemediğinden kesinlikle eminler.

 

 

Eğer şansınız olsaydı, kendinizin veya çocuklarınızın AB’de gezebilmesini, okuyabilmesini veya özgürce çalışabilmesini ister miydiniz?

Türklerin çoğu açısından bu fikirler çekici. Toplamda ankete katılanların %65’i AB içinde özgür olmayı isterken, %35 bu özgürlüğü şiddetle istiyor. AB içinde özgürlüğe olumsuz bakanların oranı %35.

 

 

AB ile Türkiye arasında günümüzdeki ilişkiyi nasıl tanımlarsınız?

Türk halkının çoğu AB ile ilişkilerin kötü durumda olduğunun farkında ama AKP seçmeni durumu daha olumlu değerlendiriyor.

 

 

Türkiye ile AB arasında var olan gergin ve güvensiz ortamdan sizce kim daha fazla sorumlu?

Halkın üçte ikisi sorunlardan AB’nin sorumlu olduğunu düşünse de, bu inanç büyük ölçüde partisel. AKP ve MHP seçmeni sırasıyla %88 ve %73 oranlarıyla Avrupa’yı sorumlu tutarken, CHP seçmeninin %55’i ve HDP’nin %68’i Türkiye’yi sorumlu tutuyor.

 

 

Size göre Türkiye ile AB arasında imzalanan mülteci Anlaşması Türkiye için iyi miydi?

Türklerin yüzde %62’si anlaşmanın getirilerinden memnun değil. Muhalefet kanadı bu görüşü daha çok paylaşsa da, AKP taraftarlarının yarısı da bu görüşe katılıyor. Bu durum halkın Suriyeli göçmenlere karşı bakış açısıyla açıklanabilir. Genel halkın %67’si mültecilere olumsuz, %47’si ise aşırı olumsuz bakıyor.

 

 

Türkiye mülteci anlaşmasında üzerine düşeni yaptı mı? AB üzerine düşeni yaptı mı?

Türk toplumunun %53’ü ülkenin üzerine yaptığını düşünüyor.

 

 

Öte yandan genel olarak bakıldığında halkın %75’i AB’nin verdiği sözleri tutmadığını düşünüyor. Bu konuda farklı parti taraftarları aynı görüşü paylaşıyorlar.

 

 

Eğer AB Gümrük Birliği’nin kapsamını genişletirse, bu durum AB hakkındaki görüşlerinizi nasıl etkiler?

Türk vatandaşlarının düşüncesine göre böyle bir değişikliğe sadece %28 olumlu bakarken, %55’in düşüncesine göre hislerinde farklılık olmaz. Bu konu hakkında da farklı partiler arasında fikir birliği görülüyor.

 

 

Türkiye NATO üyesi kalmalı mı?

Türkiye’de halk NATO üyeliğini genel anlamda destekliyor; %55 üye olarak devam edilmesi gerektiğini düşünürken, üyeliğin son bulmasını isteyenler %27 oranında. Ana partilerin üçünün de çoğunluk seçmeni üyelik taraftarı.

 

 

Türkiye Rusya ile uzun vadeli bir ittifak kurmalı mı?

Halkın %57’si bu soruya evet yanıtı verirken %40 oranında vatandaş hayır demiş. Türkiye ile Rusya arasında yüzyıllardır süren sorunlarla dolu geçmiş göz önüne alındığında, bu sonuç oldukça ilginç.

 

 

Kime daha çok güveniyorsunuz: Rusya mı ABD mi?

Türk toplumu her iki süper güce de pek güvenmese de, ABD’ye karşı güven oranı daha az.

 

 

Sonuç olarak diyebiliriz ki, Türk halkının AB’ye ve AB hükümetlerine karşı duyduğu kuşku ve hatta düşmanlık hisleri, Türkiye’nin bağları tekrar güçlendirme çabasının zor olacağını gösteriyor.

İki tarafta da siyasi liderler popülerliklerini ve güvenilirliklerini korumak için yıllardır kullandıkları söylemlerden çok fazla caymamak zorundalar. Türk makamlarının Avrupa ile ilgili sert açıklamaları, sağ kanat Avrupa haklının göç ve İslam hakkında olumsuz görüşleri, mülteci krizinin getirdikleri ve Türkiye’nin yaşadığı ekonomik krizin olduğu bir ortamda, önümüzdeki yıl yeni kavgaların yaşanmaması için çok itinalı bir yönetim gerekiyor.

Tüm bunlara rağmen Türkiye’nin ekonomik geleceği hala AB’ye sıkı biçimde bağlı ve Türk hükümeti eğer durumu düzeltmek istiyorsa ilişkileri de düzeltmek zorunda.

Madalyonun diğer yüzünde de Avrupa Türkiye’ye karşı dürüst olmalı: AB üyeliği şu anda yakın gelecekte mümkün değil ve onun yerine iki tarafın da temel çıkarlarını koruyabilecek bir ilişkiyi tekrar inşa etmenin yolları aranmalı.