Afrin'in zeytinleri, ÖSO'ya silah ve cephane kaynağı mı oluyor?

İki yıl önce gerçekleşen harekâtın ardından Türkiye destekli gruplar tarafından yönetilen Afrin, Ortadoğu’nun en önemli zeytinliklerine sahip bölgelerden biri. Afrin’de yaklaşık 18 milyon zeytin ağacı var. Türkiye güdümlü haline geldikten sonra, gündeme en sık geldiği başlık da zeytin ve zeytinyağları. Başta Türkiye’deki zeytin üreticileri olmak üzere, siyasal partiler de sık sık Afrin zeytinine dair sorular soruyor ve hükümet bir türlü kamuoyunu gerçek anlamda tatmin edecek yanıtlar veremiyor. 

Bu soruyu soranlardan biri de CHP’li Ünal Çeviköz’dü. Çeviköz, ÖSO’nun Afrin halkının zeytinlerini ve zeytinyağlarını çalarak Türkiye’ye getirdiğini söylemişti. Çeviköz’ün iddialarına Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ise “Suriye'deki zeytinler, zeytinyağı 'reexport' yapılıyor bizim üzerimizden. Gelir de bahçe sahiplerine dağıtılıyor. Yani burada hırsızlık veya başka bir şey yok. Bu kara propagandanın bir parçasıdır” yanıt vermişti. 

zeytin

Ancak Afrin’den getirilen zeytinlerin, Türkiye’deki zeytinciliğe darbe vurduğu iddiası da bir başka siyasetçi tarafından vurgulanıyor. CHP Manisa Milletvekili Ahmet Vehbi Bakırlıoğlu, geçtiğimiz sene zeytin sezonunun en hareketli döneminde Tarım Kredi Kooperatifleri'ne ihraç kaydıyla Afrin bölgesinden zeytinyağı ithal etme yetkisi verildiğini belirterek, 5 bin ton olarak kararlaştırılmasına rağmen geçen yıl 26 bin ton zeytinyağı getirildiğini belirterek, ihraç iddialarının aksine Afrin zeytinlerinin iç piyasaya da sürüldüğünü belirtiyor:

“Bu yağların serbest bölgelere getirildiği buradan ihraç edildiği söylendiği halde, tarafıma verilen resmi cevapta 41 firmaya satıldığı belirtilmektedir. Bu yağların büyük bölümü yasak olmasına rağmen maalesef yurt içine sokulduğuna ilişkin çok ciddi iddialar vardır. Artan maliyetler, azalan fiyatlar üreticiyi perişan etmişken zeytinyağı ithal edip, bunlarla ihracat yapacağız demek hangi akla, hangi mantığa sığar bilmiyorum.”

HDP Şanlıurfa Milletvekili Ömer Öcalan bu yanıtın gerçekleri yansıtmadığını söylüyor ve şu soruları soruyor: “Bugüne kadar Afrin'den getirilen zeytin ve zeytinyağından ne kadar gelir elde edilmiştir? Bahçe sahiplerinin çoğunun Afrin'den göç ettiği bilindiğine göre bu bahçelerin işletilmesine dair süreç nasıl yürütülmektedir? Şu anda sahibi Afrin'de olmayan bahçeleri kim işletmektedir ve sahiplerine gelir nasıl ulaştırılmaktadır? Söz konusu bahçelerden ÖSO mensuplarına ve sonradan Afrin'e yerleştirilen kişilere dağıtılmış mıdır?”

Öcalan’ın bu sorularının yanıtları henüz yanıtlanmadı, ancak Afrin’den ulaştığımız kaynaklar 18 milyon zeytin ağacına Türkiye ve bağlı gruplar tarafından el konulduğunu söylüyor. Ve 2018’de ÖSO’ya bağlı grupların, Afrin zeytinlerinden 109 milyon euro kazandığına dikkat çekiyor. Kaynaklara göre, Afrin zeytinlerinden bu grupların sadece yağsız yeşil zeytinden bu yıl elde ettiği gelir ise, 80 milyon dolar.

zeytin

Afrin’e yönelik harekât sırasında 12 binden fazla zeytin ağacının tahrip edildiğini Afrinli ekonomist Çeleng Ömer ise, Afrin zeytinlerinin 2018’de hesaplanan satış bedelinin 150 milyon dolar olduğunu belirtiyor. “İşgalden sonra çiftçiler ürünlerinin yüzde 15 ila yüzde 30 kadarını tarımsal vergi olarak vermeye zorlanıyor” diyen Ömer; Afrin’ın her yıl 50 bin ton zeytinyağı ürettiği bilgisini de paylaşıyor. Kentin, Suriye’nin toplam zeytin üretiminin yüzde 30’unu karşıladığını söyleyen Ömer, zeytin ağaçlarının Afrin’deki arazinin yüzde 65’ine yayıldığını da hatırlatıyor. Türkiye’nin Afrin'in kontrolünü ele geçirdiğinde, mevcut zeytinliklerin yaklaşık yüzde 75'ini kontrolüne aldığını söyleyen Ömer çiftçilerin zeytinliklere erişmek için silahlı gruplara rüşvet ödemeleri gerektiğini anlatıyor. ÖSO’ya bağlı grupların, çiftçilerin ürünlerini eski alıcılarına satmasına da engel olduğunu belirten Ömer; “Bunun yerine, normalde 50 dolara satılacak olan 35 kiloluk zeytin, bir Arap ya da Türk aracıya 20-28 dolara satılıyor” diyor.

Suriye İnsan Hakları Gözlemevi de, Afrin zeytinlerinden elde edilen gelirlerin Türkiye destekli grupların finansmanında kullanıldığını belirtmişti. Afrin’den ulaştığımız kaynaklar da bu bilgiyi doğruluyor ve yeşil zeytin yüklü her kamyon için grupların, 500 ila 2 bin 500 Suriye lirası vergi aldığını belirtiyor. Vergi alan grupların başında ise Sultan Murad Milisleri geliyor. 

Ekonomist Çeleng Ömer zeytinliklere yönelik gasplara dair şu yorumu yapıyor: “Kürtler sadece fiziksel ve ekonomik olarak zarar görmedi, toprakları da tahrip edildi. Bu, sömürgeciliğin sadece insan yaşamını değil, aynı zamanda doğal yaşam alanını da tahrip ettiği anlamına gelir.”

Ömer’in iddialarını destekler nitelikte, ÖSO gruplarının MİT denetiminde imzaladığı ‘zeytin protokolü’ne göre, Afrin’e sonradan yerleştirilenlerden oluşan halk meclisleri, ÖSO’ya zeytin hasadı karşılığında 22 milyon dolar verecek. 

Afrin zeytinlerinin Türkiye'ye taşınmasını öngören protokol metni şöyle:

"Amaç: Bu protokolün amacı Zeytin Dalı operasyonu kapsamında PKK-PYD-YPG terörislerinden alınan Afrin, Bilbil, Cindires, Mabatli, Şera, Raco, Şeyhhedit bölgelerindeki 2018-2019 yıllarındaki zeytin hasadını düzenlemektir.

İmkan: Bu protokol, 2018-2019 yıllarında bölgedeki zeytin hasadı ve zeytin yağı ile ilgili Özgür Suriye Ordusu ve mahalli meclislerin rol ve görevlerini, ortaya çıkabilecek sorunları çözmeye dönüktür.

Taraflar: Afrin, Bilbil, Cindires, Mabatli, Şera, Raco, Şeyhhedit halkın temsiliyetini mahalli meclisler alacak, bölgedeki grupların temsiliyetini ise Özgür Suriye Ordusu karargahının bölge sorumlusu Heysem El Afisi ve silahlı grupların genel sorumluları alacaktır.

Mahalli Meclislerin Sorumlulukları:

a- Mahalli Meclisler hisselerin miktarını, kişilerin vereceği miktarı ve benzeri konuları belirler.

b- Vergi toplama merkezlerinin kurulması ve memurların atanması. Artan vergiler ise PTT Bank ve Ziraat Bank'a yatırılması.

c- Mahalli meclislerin bölgenin güvenliği için 22 milyon doları Özgür Suriye Ordusu'na vermesi.

d- Hasılatların 15 Şubat 2019 tarihine kadar tamamlanması. Bunun yöntemini ise taraflar belirleyecektir.

z- Zeytin fabrikalarını tamir ve onarmak isteyen sahipleri ve çalışanları da insani yardım kuruluşu IYKM ile bağlantıya geçmeli.

w- Sahipsiz olan tüm zeytinliklerin gelirlerin genel hizmetler için ayrılacaktır.

2- Özgür Suriye Ordusu'na bağlı grupların sorumlulukları

a- Özgür Suriye Ordusu grupları ellerindeki tüm zeytinlikleri mahalli meclislere devretmeli.

b- Özgür Suriye Ordusu grupları çifçileri PKK-PYD-YPG ve diğer teröristlerden korumalı. Çiftçilerin mahsüllerini toplaması için tüm imkanları sağlamalı.

c- Vergi memurlarına müdahale etmemeli ve onlara yardımcı olunmalı.

Sorunların Çözüm Komitesi

Protokollerin yürütülmesinde sorunlar yaşanırsa biri Afrin İnsani Yardım Kurumu Başkanı başkanlığı, biri MİT'in Efrin sorumlusu ve Özgür Suriye Ordusu'nun Karargahı Başkanı'ndan oluşan 3 kişi bu sorunları çözmeye çalışacaktır.

Efrin Mahalli Meclisi'nin kararlarına tüm taraflar uymak zorundadır.

Farklı hükümler:

1- Bu protokol tüm sorunların çözümü için hazırlandı. Bu protokolün maddelerine göre kimse mülkiyet talebinde bulunamaz. Mülkiyetle ilgili konular bu protokolün kapsamında değildir.

2- Mülkiyetlerle ilgili sorunların çıkması durumunda mahkeme yolu açıktır, ancak son kararı komite verir.

3- 2018-2019 zeytin hasılatı için oluşturulan bu protokol iki tarafça münasip görülmesi halinde ileriki yıllarda da devam ettirilebilir.”

Öte yandan Afrin’den ulaştığımız kaynaklar, ÖSO ve bağlı grupların son birkaç haftaya yayılan zeytin talanına ilişkin şu bilgileri aktarıyor:

-10 Kasım’da ÖSO’ya bağlı El-Nukhba Ordusu milisleri, Mobata’nın Amara köyünden bir Kürt kadınına ait 225 ağacın bulunduğu zeytinliği yağmaladı.

-7 Kasım’da Faliq el-Rahman güçleri, Qibareh'deki zeytin ağaçlarını kesti. Militanların ağaçları, yakacak odun olarak Afrin pazarında sattı. Edinilen bilgiye göre ağaç başına 80 Suriye lirası gelir elde ettiler.

5 Kasım’da Cınderes’te Al-Sharqiya Ordusu milisleri, yüzlerce zeytin ağacını keserek odun haline getirdiler.

27 Ekim'de Bılbıla’da “El-Jabha Al-Shamia” milislerinin yerinden edilmiş kişilere ait 3 bin zeytin ağacını kökünden kesti.

19 Ekim’de Mobata’daki Dashta Ardi Shaga bölgesindeti Tel Katakh yakınlarında bin zeytin ağacı aynı güçler tarafından yağmalandı. 


 © Ahval Türkçe


 

Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir.