Şub 25 2018

'İttifak pazarlığı ‘bilek güreşi’nden MHP galip çıktı'

AKP ile MHP, geçtiğimiz hafta 26 maddelik ‘Cumhur İttifakı’ kanun teklifini TBMM’ye sundu. Birçok tartışmayı da beraberinde getiren oraklıkta AKP, yüzde 50+1’i yakalayıp risk almamak isterken, MHP  baraj sorununu ortadan kaldırıyor.

T24 yazarı Seyfettin Gürsel, ‘’İttifak pazarlığından MHP kazançlı çıktı,’’ başlıklı yazısında ‘Cumhur ittifakı’ tasarısını değerlendiriyor. Gürsel’e göre MHP’nin bu ‘bilek güreşini’ yenmesinin nedeni Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı ilk turda seçtirme şansını riske atmak istememesi.

MHP’nin şart koştuğu gibi ‘gevşek’ bir ittifak sistemi kabul edilirken AKP daraltılmış seçim çevrelerinin daraltılmasından vaz geçtiğine değinen Gürsel, ittifaka giden partilerin YSK’ya bir protokol eşliğinde ittifak yapmaya karar verdiklerini bildireceğini, oy pusulusuna ittifak yapan partiler yan yana konulacağını ve üst kısma da ittifaka verilen adın yazılacağını hatırlatıyor.

Bir tek partiye değil de ittifaka oy vermek isteyen seçmenin mühürü üstte yer alan ittifak bölümüne basacağanı ve bu oyların ittifak partilerine aldıkları oy nispetinde dağıtılacağını paylaşan Gürsel, yeni sistemde MHP baraj kabusundan kurtulduğunu ve AKP’nin de Recep Tayyip Erdoğan’ın birinci turda seçilme şansını artırmış olduğunu vurguluyor.

Gürsel, sözlerine şöyle devam ediyor:

‘’Buraya kadar AKP ile MHP arasında bir sorun yoktu zaten. Pazarlığın kritik unsuru daraltılmış bölge sistemiydi. AKP uzun süredir 1983-1995 döneminde uygulanmış olan daraltılmış seçim çevresi sistemine (en fazla 6 milletvekili) geri dönmek istiyordu. Hedef  seçmen desteği yüzde 40 civarında kalsa bile (7 haziran 2015’te olduğu gibi) parlamentoda çoğunluğu garanti altına almaktı. Partiler arası ittifakları mümkün kılarken daraltılmış, bölge sistemini de bu fırsattan istifade geri getirmek istiyordu. MHP için ise daraltılmış bögle büyük bir tehditti. Önceki yazımda da belirttiğim gibi oy oranının düşmesi beklenen MHP’nin grup kurmak için gereken 20 milletvekilini daraltılmış seçim çevrelerinden elde etmesi çok zordu.’’

Gürsel’e göre AKP ile MHP arasındaki seçim sistemi pazarlığının en kritik unsuru daraltılmış bölge sistemiydi ve bu doğrultuda ‘bilek güreşini’ MHP’nin kazandığı gözlemeniyor.

T24 yazarına göre AKP’nin taviz nedeni Recep Tayyip Erdoğan’ı ilk turda seçtirme şansını riske atmak istememesi.

Gürsel’e göre yanıt arancak iki kritik soru şöyle:

‘’AKP’nin tek başına çoğunluğu sağlama şansı nedir? Oy birleştirmesi sayesinde AKP’nin belirli oy dağılımı senaryoları çerçevesinde ne kadar milletvekili kazanabileceğini kestirmek için bu sisteme uygun simülasyon modeline ihtiyaç  var. Bu model ben de yok. Ama 1990’larda çok sayıda partinin (ANAP, DYP, SHP, DSP,BDP, FP) yarıştığı dönemde alternatif seçim sistemleri üzerine çalışırken oy birleştirmesi kuralına dayalı ittifak opsiyonunu içeren bir simülasyon modeli geliştirmiştik. Bu modelin nispeten güvenilir tahminler yapmaya ne kadar elverişli olduğuna sonra bakacağım. Şimdilik 1 Kasım 2015 seçim sonuçlarını kullanarak AKP ve MHP nin ittifak yaptıkları durumda milletvekili sayılarının değşip değişmediğine göz attım.’’

İnclemesinde örneklerin küçük ve büyük seçim çevrelerinden olmasına ve bu çevrelerinin AKP, MHP ve CHP’nin farklı oy oranlarına sahip olduğu çevreler den seçmeye dikkat eden Gürsel, Amasya, Edirne, İzmir (1), Kayseri, Konya, Tekirdağ. AKP-MHP ittifakının 5 seçim çevresinde milletvekili dağılımının değişmediğini görüyor.

Dağılımın değiştiği tek seçim çevresi ise İzmir (1).

‘’1 Kasımda bu çevrede CHP yüzde 45,8, AKP 30,9, MHP 11,3, HDP 9,3 oranında oy almışlar. Milletvekili dağılımı CHP 7, AKP 4, MHP 1, HDP 1. AKP-MHP oyları birleştirildiğinde (yüzde 42,3) oluyor  CHP milletvekili sayısı bu kez 6 AKP-MHP ittifakı 6 kazanıyor ve AKP 5 MHP 1 şeklinde paylaşılıyor. Yani CHP'nin bir milletvekili AKP'ye gidiyor. HDP yine bir milletvekili çıkarıyor,’’ değerlendirmesinde bulunan Gürsel, bu gözlemlerin kesin bir sonuç çıkarmak için yeterli olmadığını paylaşıyor.

Geniş seçim çevreleri koşullarında oy birleştirmesinin parlamentoda çoğunluğu sağlamak için AKP asgari oy oranı çıtasını  belki bir puan düşürmüş olabileceğini tahmin eden Gürsel, bu çıtanın 4 partinin barajı geçtiği ve oy birleştirmesinin olmadığı durumda yüzde 41 civarında olduğunu hatırlatıyor.

Gürsel’e göre seçim sonuçlarını etkileyecek kritik parametre HDP’nin barajı aşıp aşmayacağı.

‘’Aşamadığı takdirde Güneydoğu ve Doğu’da HDP’nin kazanabileceği 50 civarındaki milletvekilinin ezici çoğunluğu AKP’ye gidecektir. Bu durumda uzun boylu hesaplara gerek yok. Ancak böyle bir durumda Anayasa’nın 67. Maddesindeki temsilde adalet ilkesinin bariz bir şekilde çiğneneceği de açıktır,’’ diyor Gürsel.

T24 yazarı ikinci dercede kritik bir parametrenin de  İYİ partinin barajı geçip geçemeyeceği olduğunu savunuyor. Geçtiği takdirde MHP’nin oy oranının çok düşük kalacağını, AKP’nin de bir ölçüde fire vereceğini kestirebileceğimizi söyleyen Gürsel, bu durumda MHP’nin oy birleştirmesine rağmen milletvekili sayısının çok düşük kalacağını duyuruyor.

Gürsel, bundan sonrası için topu muhalefet partilerine atıyor.  Bakalım oy birleştirmesi kuralından yararlanmayı becerebilecekler mi?