Devlet adamlığı mı güçlü adam mı? Türkiye Kafkasya’da açığını kapatmaya çalışıyor

Ermenistan ve Azerbaycan arasında bu ay başında 18 kişinin ölümüyle sonuçlanan son yıllardaki en ölümcül çatışma patlak verince Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan hızla Ermenistan'ı kınadı ve ülkesinin Azerbaycan'ı desteklediğini dile getirdi.

Erivan merkezli Bölgesel Araştırmalar Merkezi'nin kurucu müdürü Richard Giragosian’a göre bu sadece bir arkadaşın yanında olmaktan çok daha fazlasıydı. Türk, Müslüman çoğunluklu Azerbaycan'ın önemli müttefiki olan Türkiye, uzun süre Bakü'nün ana silah tedarikçisi olmuştu, ancak son yıllarda bu pozisyonunu bölgesel rakibi Rusya'ya kaptırdı. 

Giragosiana göre Ankara ekonomik krizin yanı sıra Azerbaycan’da gittikçe azalan rolünden dolayı bir hayal kırıklığı yaşamasına rağmen Azerbaycan’ın saldırganlığını sözlü olarak destekliyor. Gerçekten de Erdoğan'ın konuşmasından günler sonra, Türkiye savunma sanayi müsteşarı Türkiye'nin Azerbaycan ordusunu modernleştirmeye hazır olduğunu söyledi.

Giragosian Ahval'e yaptığı açıklamada, “Görünüşte Türkiye açığını kapatmaya çalışıyor, gerginliği tırmandırarak Azerbaycan’ın askeri patronu olarak daha önemli bir rol kazanmak ve Rusya'nın yerini almak için kullanmaya çalışıyor” diyor. Ankara'nın Suriye, Libya ve Doğu Akdeniz'de daha agresif hareketler yaptığını da aktaran Giragosian, “Türkiye aslında proaktif değil, tepki veriyor ve fırsattan yararlanmaya çalışıyor” şeklinde konuşuyor. 

Güney Kafkasya’daki iki ülke Ermeni çoğunluğun yaşadığı tartışmalı Dağlık Karabağ/Artsakh Cumhuriyeti üzerinde yıllardır mücadele ediyor.

12 Temmuz'da Azeri birliklerinin Ermeni birliklerinin konuşlandığı Tavus ilinde stratejik bir tepeye çıkmaya çalıştığı bildirildi. Drone saldırıları ve tank ateşi de dahil olmak üzere sınır ötesi çatışmalar yaşandı ve en son Pazartesi günü bir Ermeni askeri de dahil olmak üzere her iki tarafta çok sayıda asker öldürüldü. 

Her iki taraf da diğerini çatışmaların alevlenmesinden sorumlu tutuyor. Giragosian’a göre her yılın bu zamanlarında çatışmaların olması bekleniyor: Ancak dikkate değer nokta gerginliğin kaynağı bu kez Dağlık Karabağ’a 300 km mesafede ve “Bu nedenle rahatsız edici nokta çatışmanın yeni bir yöne, endişe verici bir yöne doğru evrilmesidir” diyor. 

Yerel siyasi meseleler, esas olarak Dağlık Karabağ’da barış müzakerelerinde ilerleme sağlanamaması ve askeri iz bırakmak isteyen yeni nesil yetkililer, Bakü'yü daha agresif ve tehlikeli bir duruş almaya itmiş gibi görünüyor.

Giragosian, “Resmi bir savaş ilanı veya açık bir savaştan endişe etmiyorum; Aşırı tepki ve yanlış hesaplamaya dayalı kazayla başlayacak bir savaştan çok daha fazla endişeliyim. Azerbaycan giderek diplomasiden vazgeçiyor ve silah gücüne başvuruyor” diyor.

Türkiye de bu daha militan konumu benimsemiş gibi görünüyor. Savunma Bakanı Hulusi Akar geçtiğimiz hafta Ermenistan'ı sınır çatışmalarından sorumlu tuttu ve Türkiye ile Azerbaycan'ı bir ulus olarak nitelendirdi. 
“Azerbaycan Türklerinin acıları bizim acımızdır,” dedi Akar ve ekledi “Bu, Ermenilerin üstesinden gelebileceğinden daha büyük bir girişim. Bunun bedelini ödeyecekler.”

Giragosian, bu tür şahin konuşmalarını son birkaç yıldaki daha geniş bölgesel bir değişimin parçası olarak görüyor. 

“Türkiye de dahil olmak üzere bu bölgedeki ılımlı seslerin yerini daha militan tutumlar alıyor ve maalesef milliyetçilik yine revaçta” diyen Giragosian, Kovid-19 krizinin en kötü zamanlama olduğunun da altını çiziyor. 

Milliyetçi görüşler dünyanın dört bir yanındaki Azeri ve Ermenileri geçtiğimiz iki hafta boyunca çatışmaya itti. 
Londra'daki Ermeni büyükelçiliği dışındaki bir Azeri protestosu, Ermeni karşı protestocuların gelmesi ile şiddetlendi. Birkaç gün sonra da bu kez Los Angeles'taki Azeri konsolosluğu önündeki bir Ermeni protestosu çatışmalara sebebiyet verdi, Kiev'deki bir Ermeni kafesi yakıldı, Azeriler bunun Ermenilere armağan olduğunu söylediler.

Geçen hafta sonu Azeriler, Boston'daki Harvard Meydanı'nda geleneksel dans gösterisi yapan bir grup Ermeni‘yi durdururken, Moskova'da düzinelerce Ermeni ve Azeri sokak kavgalarından dolayı tutuklandı.

“Bu tür etnik güdümlü düşmanlıkların çok rahatsız edici ve üzücü bir işaret olduğunu ” belirten Giragosian, bu son alevlenmenin tartışmalı bir bölgeyle ilgili değil, devletle devlet arasında olduğunu da sözlerine ekliyor.

Erdoğan, Suriye ve Libya'daki askeri eylemlerle Doğu Akdeniz'deki Türk saldırganlığını milliyetçi siyasi eylemler sunmaya ve geçen yılki siyasi yenilgilerin ardından başlayan şiddetli ekonomik krize karşı bu eylemleri ön plana çıkarmaya çalıştı.

Şimdi de Türk Lirası’nın değeri hızla düşerken Bakü'nün milliyetçi duygularını daha fazla silah satışına dönüştürmeyi umuyor. Azerbaycan, İran ve Rusya'yı geçerek Türkiye'nin önde gelen doğal gaz tedarikçisi olduğundan bu umutlar çok da yanlış değil. 

Eski Türk dışişleri bakanı Yaşar Yakış, bu hafta Arap News için kaleme aldığı yazıda Rusya'nın Azeri gazının Türkiye ve ötesine akışını kesmek için Azerbaycan'ı sınırda askeri operasyon düzenlemeye zorlayabileceğini belirtiyor.

Başka gözlemciler ise tekrar başlayan bir Ermenistan-Azerbaycan çatışmasının Türkiye-Rusya ilişkilerine daha fazla zarar verebileceği korkusunu dile getiriyor. Karadeniz’deki bu iki rakip ülke, Suriye ve Libya iç savaşında karşı tarafları destekleseler de, bu yılın Ocak ayında hizmete giren TurkStream boru hattı ve Ankara’nın geçen yıl Rus hava savunma füzeleri satın alması ile son yıllarda daha da yakınlaştılar. 

Erdoğan ve Rus mevkidaşı Vladimir Putin ölümcül sınır çatışmalarından bahsettiler ve olası istikrarı sağlama çabalarını koordine etmeye hazır olduklarını ifade ettiler. Hem Ermenistan ve hem de Azerbaycan ile müttefik olan Rusya iki ülke arasında arabulucu olma önerisinde bulundu. 

Giragosian, Ermenistan ile bölgesel askeri ittifakın bir parçası olan Moskova'nın çekingen davranırken Türkiye’nin daha savaşçı bir söylem geliştirdiğini, bunun da Erdoğan ve Putin arasında yeni bir rekabet alanı oluşturduğunu ifade ediyor. 

Giragosian. “Bu devasa egoların çatışmasıdır. Bölge, Türkiye ile Rusya arasındaki işbirliğinden çok ekabet için bir arena olmaya daha yatkındır” diyor. 

Türkiye'nin Azerbaycan'a verdiği desteğin Ermenistan'ı Rusya'nın kollarına çekebileceğini ve bunun da Putin'e bölgede askeri bir varlık göstermesinin yolunu açabileceğini belirten Giragosian, sınırdaki alevlenmenin 300 km'lik sınırı paylaşan ancak diplomatik ilişkisi olmayan Türkiye ile Ermenistan arasındaki herhangi bir uzlaşma umudunu da ortadan kaldırdığını söylüyor.

Sınır çatışmalarıyla ilgili yeni raporunda, savaş karşıtı Uluslararası Kriz Grubu Ermenistan ve Azerbaycan'a çağrıda bulunarak, 15 yıl içinde ilk kez doğrudan iletişim kurdukları son anlaşmalarından geri adım atmamalarını istedi. 

"İki tarafın da sınır bölgesinde belirgin bir askeri avantajının olmadığı" vurgulanan raporda “İki ülke mevcut iletişim kanallarını kullanmalıdır. Erivan ve Bakü işbirliği için iletişim kanallarını açık tutmalı” deniyor. 

Ermenistan’da demokratik yollarla seçilmiş bir hükümetin iktidarda olmasından dolayı iyimser olduğunu ve bu yüzden de Ermenistan’da Azerbaycan karşıtı büyük gösteriler yapılmadığını aktaran Giragosian, Azerbaycan’da ise General Polat Haşimov’un öldürülmesinden sonra onbinlerce kişinin Bakü’de gösteri yaptığını belirtiyor. 
Gösteriler sırasında yüzlerce gösterici saraya girmeye çalışmı, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev bu gelişmeyi darbe teşebbüsü olarak değerlendirmişti. 

Ayrıca, analist Axel Corlu'nun geçen hafta Ahval'da dile getirdiği gibi, Azerbaycan'ın son yıllardaki önemli askeri harcamaları – geçen yılki harcaması 15 milyar dolarken, Ermenistan’ın GSMH’si 12 milyar dolar olarak gerçekleşti- Aliyev'in sınır boyunca bazı saldırganlıklarla somut siyasi kazanımlar sağlayabileceğine inandığını ileri sürüyor.

Giragosian, “Diplomasinin alternatif yok ve bence Başkan Aliyev böyle bir savaş oyununun doğasında var olan riski görebilecek kadar pratik. Devlet adamlığının güçlü adama üstün geleceği zamandır” diyor.


© Ahval Türkçe

Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir.