Koronavirüste 'ölüm sayıları gizleniyor' iddiaları güçleniyor: 11 ilde yaklaşık 11 bin ek ölüm var

Türkiye'de son 24 saatte 74 kişi'nin koronavirüs nedeniyle hayatını kaybettiği açıklanırken, toplam can kaybının ise 7 bin 785 olduğu belirtildi. Sağlık Bakanlığı'nca açıklanan verilerin gerçeği yansıtmadığı yönündeki iddialar, BBC Türkçe servisinin yaptığı araştırmayla güçlendi. Araştırmada, Türkiye'nin 11 ilinde sekiz ayda yaklaşık 11 bin ek ölüm var.

BBC Türkçe'nin incelediği e-devlet ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri, aralarında İstanbul'un da bulunduğu 11 ilde, 2020'nin ilk sekiz ayında, son beş yılın ortalamasına kıyasla ölüm sayısının yüzde 12 arttığını, toplam 10 bin 950 ek ölüm olduğunu ortaya koydu.

Ayrıca nüfus faktörü göz önüne alınarak yapılan hesaplamada da, yine bu 11 ilde, ölüm sayısının 2019'un ilk sekiz ayına kıyasla yüzde 8,4 arttığı görülüyor. Türkiye geneli için bu yıl beklenen ölüm artış oranı ise yüzde 2,2.

Uzmanlar bu tarz yüksek artışların pandemiyle ilişkilendirilmesinin normal olduğunu, ek ölümlerin sadece Türkiye'de değil tüm dünyada görüldüğünü söylüyor.

Avrupa Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları Derneği (ESCMID) Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Önder Ergönül, ek ölümlerin incelenmesinin pandemi gibi olağanüstü dönemlerin etkilerinin anlaşılmasında bilimsel açıdan da kabul edilmiş bir yöntem olduğunu söyledi.

Prof. Dr. Ergönül, "Beklenen ölüm sayısı geçmiş yılların tarihsel olarak bakılarak ortaya konulur. Son 5 yılda, 10 yılda beklenen ölüm sayısı bellidir. Beklenenden daha fazla ölüm olması, hele de pandemi dönemi varsa, neye bağlanır? Pandemiye bağlanır. Son derece basit ama sağlam bir mantık. Göreceksiniz önümüzdeki yıllarda pandemi bittikten sonra bile yapılacaktır" dedi.

Geçmiş dönemlerde İspanyol Gribi ve 2009-10 yıllarında yaşanan Domuz Gribi ile ilgili de ek ölümlere dayanarak yapılmış çok sayıda bilimsel çalışma mevcut.

E-devlet üzerinde yalnızca 11 ilin günlük ölüm verileri bulunuyor. Bursa, Denizli, Diyarbakır, Erzurum, İstanbul, Kahramanmaraş, Kocaeli, Konya, Malatya, Sakarya ve Tekirdağ olarak sıralanan bu iller, Türkiye nüfusunun yüzde 36,5'ini temsil ediyor.

Söz konusu illerde, 2015-2019 yılları arasında gerçekleşen sekiz aylık toplam ölüm sayısı 87 bin ile 94 bin aralığında değişiyor. 2018'de ise bir önceki yıla kıyasla ölüm sayısının azaldığı görülüyor. Bu 5 yılda meydana gelen ölümlerin ortalaması 91 bin 37.

2020 yılında ise bu 11 ildeki toplam ölümler ilk kez 100 binin üzerine çıktı. E-devlet verilerine göre, toplamda 101 bin 987 kişi yaşamını yitirdi. Aradaki fark, 10 bin 950.

tablo

Türkiye genelinde aynı dönemde açıklanan Covid-19 kaynaklı ölümlerin toplam sayısı ise 6 bin 326. Sağlık Bakanlığı, İstanbul hariç, il il Covid-19 ölüm verilerini açıklamadığından diğer 10 kentteki can kaybı sayısı bilinmiyor.

Uzmanlar, bu tarz incelemelerde geçmiş yılların verilerinin yanı sıra göz önüne alınması gereken bir diğer önemli etkenin de nüfus olduğunu belirtiyor ve oransal bir kıyaslamanın daha net bir resim ortaya koyabileceğini söylüyor.

Bu etkenler de eklenerek yapılan incelemelerde yılın ilk 8 ayında ölüm sayısının hem geçmiş yılların ortalamasının hem de Türkiye geneli için beklenen artış oranının üzerinde yükseldiği görülüyor.

İncelenen 11 ilin nüfusuna göre yapılan hesap, ölümlerin 2019'a kıyasla yüzde 8,4 arttığını ortaya koyuyor.

tablo

İl bazında yıllık ölüm artış beklentisine ilişkin herhangi bir resmi veri bulunmuyor. Ancak Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 2 Eylül'de düzenlediği basın toplantısında, Türkiye geneli için 2020 yılındaki ölüm artış oranının yüzde 2,2 olduğunu ve ilk sekiz ayda da ölümlerin beklenen çerçevede arttığını söyledi.

Koç Dijital'den matematik ve veri uzmanı Dr. Salih Durhan yaptığı değerlendirmede, pandemi gibi olağanüstü dönemlerin değerlendirilmesinde ek ölüm oranlarının net bir ölçü olduğunu söyledi.

Durhan, "2020'de kaç kişinin öldüğünü tespit etme konusunda bir soru işareti yok. Ölüm verileri, çok eskiden beri toplandığı için güvenilir veriler. Bu, eski bir istatistik toplama biçimi ve standardize olduğundan çok büyük yanlışlık içerecek şeyler değil" dedi.

Ancak Durhan, zaman zaman verilerin sisteme aktarılmasında gecikmeler olabileceğini ve daha sonra bu tarz verilerde revizyon ya da güncellemelerin yapılabileceğini ifade etti.

Sağlık Bakanlığı ise elde edilen verilerle ilgili BBC Türkçe'nin sorularına yanıt vermedi. Ancak Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 2 Eylül'de düzenlediği basın toplantısında ilk sekiz ayda gerçekleşen ölümlerin geçen yılki ölüm sayılarıyla uyumlu olduğunu söyledi.

Koca, "2019 yılı ilk 8 ayı enfeksiyon hastalıklardan vefat sayımız 8 bin 72 ama bu yıl bu sayı 7 bin 491. Yani geçen yıldan daha düşük. Bu veriler ışığında şu söylenebilir Covid hastalarının enfeksiyon diye kaydedilmesinden ziyade belki tersini iddia etmek, eskiden enfeksiyon tanısını konan bazı hastalarımızın Kovid olarak kaydedildiği de söylenebilir" dedi.

Sağlık Bakanlığı'nın koronavirüsle ilgili il bazında ölüm ve vaka sayılarına ilişkin açıkladığı herhangi bir düzenli veri bulunmuyor. Bunun tek istisnası ise İstanbul. Bu da, İstanbul özelinde daha detaylı bir analiz yapmaya imkan tanıyor.

İstanbul'da ilk vakanın tespit edildiği 11 Mart'tan 31 Ağustos'a kadar geçen süre içerisinde 39 bin 503 kişi yaşamını yitirdi. 2019'un aynı döneminde ise bu sayı 34 bin 297 olmuştu.

Yani bir yıl içerisinde ölümlerde 5 bin 206 kişi ya da yüzde 15'lik bir artış görülüyor. Aynı dönemde Covid-19 nedeniyle İstanbul'da yaşamını yitirenlerin sayısı ise 2 bin 865. Bu da basit bir hesapla İstanbul'da 2 bin 341 kişilik bir "ek ölüme" denk geliyor.

Diğer illerde ise Covid-19 kaynaklı ölümlere ilişkin veriler açıklanmıyor ve bu da böylesi bir analiz yapmayı mümkün kılmıyor. Bununla birlikte, geçmiş yıllara ait TÜİK verileri ile 2019 ve 2020'ye ait e-devletten toplanmış verileri kıyaslamak ise mümkün.

Buna göre, Malatya, Konya, Tekirdağ ve Diyarbakır hariç, tüm illerde 2020'nin ilk sekiz ayındaki ölüm sayısı ortalamanın üzerinde gerçekleşti. Ortalamanın altında kalan illerden Tekirdağ ve Konya'ya ilişkin TÜİK ile e-devlet verileri arasında ciddi tutarsızlıklar olduğu görüldü.

Örneğin, e-devlette 2019'un ilk 8 ayında Tekirdağ'da hayatını kaybedenlerin sayısı bin 40 olarak gösterilirken, bu sayı TÜİK'te 3 bin 837 olarak veriliyordu. Konya'da da 2019'un ilk 8 ayında TÜİK'e göre 8 bin 6; e-devlete göre, 4 bin 462 kişi yaşamını yitirdi.

Haberin kaynağına buradan ulaşabilirsiniz