Onur Metin
Ara 15 2017

VİDEO HABER: Sokağın nabzı bedelli askerlik için ne diyor?

 

ANKARA- Halkın bedelli askerlik konusunda ne düşündüğünü sormak için kameralarımızı Ankara Ulus’a çevirdik.

Uzun zamandır sosyal medyanın gündeminde olan bedelli askerlik hakkında sokaktaki yurttaşın ne düşündüğünü sorduk. Vatandaşlardan gelen cevaplar sosyal medyadaki “bedelli askerlik” taleplerinin aksine oldu.

Yurttaşlar, böyle bir düzenlemenin toplumda yaratacağı adaletsizlik hissine vurgu yaparken, birçok yurttaşın “imkânım olsa da bedelli askerlik yapmam/yakınlarıma yaptırmam” şeklinde düşündüğü görüldü.

Mecliste sandalyesi olan her grubun vekillerine sosyal medyadan çeşitli yollarla ulaşan bedelli askerlik yasası çıkması talepleri, çeşitli kanallardan gündeme gelse de bedelli bekleyenler umduklarını yine bulamadı.

Milliyet Gazetesi’nden Şebnem Hoşgör’ün haberine göre, 7 Aralık günü, AKP’nin kendi meclis grubundaki milletvekillerine yönelik gerçekleştirdiği toplantıda gündeme ilişkin soruları da yanıtlayan AKP Genel Başkan Yardımcısı Bekir Bozdağ’ın bedelli askerlik ile ilgili gelen soruya, şu cevabı verdi:

"Operasyonlar sürerken bedelli askerlik mümkün değil, kesinlikle olmaz."

Ayrıca, konuyla ilgili olarak toplantıda birçok vekilin de bu dönemde yapılacak bir bedelli askerlik düzenlemesinin, askere alacak kimseyi bulamamakla sonuçlanacağı şeklinde değerlendirdiği, bu yüzden sıcak bakılmadığı öğrenildi.
MHP Ankara Milletvekili Erkan Haberal, sosyal medyadan kendisine de aktarılan bu taleplere cevaben, 8 Aralık günü twitter hesabından “Eğer hükümet sizin talebinizi meclis gündemine getirir ve onaya sunarsa kürsüye çıkıp bizde konuşuruz” şeklinde bir açıklamada bulundu.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise 15 Eylül’de katıldığı bir televizyon programında yaptığı açıklamada, “gündemimizde bedelli askerlik yok. Çünkü, şu anda asker kadrosunda eksilme var” demişti.

Milli Savunma Bakanı Fikri Işık’ın bu yılın Mart ayındaki açıkladığı istatistiklere göre, yaklaşık 3 milyon kişi askerliğini tecil ettirmiş durumdaydı ve yoklama kaçağı durumundakiler hariç, bakaya durumunda 450 bin kişi vardı. 

Bugün, yoklama ve asker kaçağı durumundakilerle birlikte bir milyona kişinin askerlik hizmeti için beklendiği sanılıyor. Mevcut kurulu iş düzenini ya da çalıştığı işi değiştirmemek, işini kaybetmemek, bakmakla yükümlü olduğu ailesini bırakmamak gibi nedenlerle askerlik hizmeti karşılığında maddi bir bedel ödemek isteyenler, bedelli askerliğe olanak sağlanmasını istiyor. Bu konuda internet siteleri, forum sayfaları, haberleşme grupları gibi birçok kanal kurulmuş durumda. 

Sosyal ağ twitter’da o an en çok konuşulan konular listesi olarak tanımlanan “trending topic” başlığında son birkaç haftadır defalarca zirveye yükselen #bedelliaskerlik (#Yaş25Bedel15, #BugunGunlerdenBedelli, #bedelliaskerlik2017, #BedelliAskerlikİhtiyaçtır, #DevletBahcelidenBedelli ve ilgili etiketler) konusunda destek talepleri, Cumhurbaşkanına ve milletvekillerine telgraf zinciri, siyasetçilere sosyal medya üzerinden iletiler, imza kampanyaları, direkt mesajlar, e-mail, BİMER ve CİMER yoluyla iletilerek yasama organındaki temsilcilerin dikkatleri çekilmeye çalışılmıştı.

Ancak, Ankara sokaklarında mikrofon uzattığımız kişilerin bedelli askerlik konusunda farklı düşündüğü görülüyor.

Sokak röportajlarında, “bedelli askerlik yapmaya izin veren kanun çıkmalı mı?”, “bedelli askerlik yasası çıkarsa, bu sizce bir eşitsizliğe neden olur muydu?” ve “Eğer maddi imkânınız olsa bedelli askerlik yapar mıydınız? / Yakınlarınızın bedelli askerlik yapmasını ister miydiniz?” sorularını yönelttiğimiz kişilerden gelen cevaplar, genellikle bedelli askerlik yasasının çıkmaması gerektiği, bunun yaratacağı etkinin topluma zarar vereceği yönünde oldu.

Konuştuğumuz yurttaşların çoğu, bedelli askerlik uygulanacak olursa fakir ile zengin arasında bir uçurum yaratacağı ve eşitsizliğe neden olacağı için buna karşı olduklarını dile getirirken, adaletsizliğe neden olacağına vurgu yaptı.

Askerliğini Van’da yaptığını söyleyen bir yurttaş: “bedeller ödendi, canıyla kanıyla ödendi, hiç gerek yok” derken, “Hangi zenginin askerlik yaptığını görüyoruz? Fakirler için askerlik, zenginler için ne oluyor bilmiyorum. O karavananın yenmesi lazım” diye konuştu.

Başka bir yurttaş, kesinlikle parası olanların, zenginlerin, vekillerin çocuklarının da askerlik hizmetini yapması gerektiğini ifade ederken, “biz bu memleketin çocuğu değil miyiz? Hep biz mi koruyacağız bu memleketi?” diye sordu.

Mikrofon uzattığımız bir yurttaş “Bizim paraya değil, askerimize ihtiyacımız var. Askerlerimize o şuuru vermemiz gerekiyor” derken, “ya beden gücü, ya para gücü ya beyin gücü ile bu memleketi ayağa kaldıracağız, özel durumları olan insanlar için bir düzenleme olabileceğini” belirtti.

Bedelli askerliğin, bazı koşullar dahilinde uygulanması gerektiğini ifade eden az sayıda yurttaş; askerlik için yaşı büyük, lisans eğitimini tamamlamış, yurtdışında yaşaması, çalışması, eğitim görmesi gereken, başka şekillerde devlete katkı sunabilecek durumda olanlar için bedelli askerliğin kabul edilebilir olduğunu ifade etti.

Görüş beyan eden başka bir yurttaş, “bu devletin garip çocukları, askere gidiyorlar, diğerleri, parası olanlar askere gitmiyor, onun için (bu yasanın geçmesini) arzulamıyorum” dedi.

Başka bir yurttaş “bu ülkede herkesin parası yok, herkes zengin olmadığı için, diğerleri mecburen askerlik yapıyor, öbürleri parasıyla yapmış oluyor” diye konuştu.

Kameramıza konuşan bir esnaf, “bedelli askerlik yasası geçmeli mi?” sorusuna; “Sakın, sakın. Paralı istemiyorum. Ben vatanım için canımı veririm. Şimdi git desin giderim. Para nedir ya? Bu devlet bizimdir. Nasıl kazandık bu devleti? Öyle kolay mı?” sözleriyle kendisini ifade etti.

Görüşmelerin ortak noktası, gelir farkına dayalı bir askerlik hizmeti düzenlemesinin eşitsizliğe, haksızlığa ve adaletsizliğe neden olacağı yönündeydi.

Hükümetin sessizliği, sosyal medya dışında sokaktaki halkın sıcak bakmaması nedeniyle, bedelli askerlik talebinin yakın zamanda karşılanmayacağını öngörmek mümkün.
 
Bedelli askerlik nedir?
Türkiye'de Osmanlı döneminden bu yana aralıklarla zorunlu askerliğe alternatif olarak süre kısalması karşılığı nakit bedel ödenmesi mantığına dayanan bir uygulama olan bedelli askerlik uygulamasının dayandırıldığı gerekçeler ordunun ve devletin maddi ihtiyaçları ve bireylerin işlerini kaybetmemeleridir.

Ayrıca, yurtdışında toplamda en az 3 yıl çalışmış olan Türk vatandaşları 1.000 Euro döviz ödemesi karşılığında askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılıyorlar.

Türkiye tarihinde Bedelli Askerlik
Doğruluk Payı’nın yaptığı derlemeye göre, bedelli askerlik ile ilgili yasal çerçeve 1111 sayılı Askerlik Kanuna göre belirleniyor. İlgili kanun ihtiyaç halinde ve gerekli şartların oluşması durumunda yükümlülerin belirlenen bedeli ödeyerek askerlik hizmetinden muaf tutulmasına olanak sağlıyor.

Cumhuriyet tarihinde ilk kez 1987 yılında gerçekleştirilen bedelli askerlik uygulaması, bugüne kadar farklı gerekçelerle 5 kez hayata geçirildi. Toplam 398 bin 731 kişi faydalandı. Bedelli askerliğe olan toplam talebin yarısından fazlası ise 2014’teki son uygulamada gerçekleşti.
 
Geçmişte Türkiye’de yapılan bedelli askerlik uygulamalarının ise gerekçeleri ve uygulamadan elde edilen gelir miktarı şöyle:

Tarih: 1987-1989
Amaç: Biriken kaçak- saklı -bakaya konumundaki problemli yükümlülerin eritilmesi
Elde edilen gelir: 100 milyon Alman Markı

Tarih: 1992-1993
Amaç: Biriken kaçak- saklı -bakaya konumundaki problemli yükümlülerin eritilmesi
Elde edilen gelir: 168 milyon Alman Markı

Tarih: 1999
Amaç: Depreminin adından sıkıntıya düşen ekonomiye katkı ve deprem mağduru vatandaşlara askerlik kolaylığı sağlamak
Elde edilen gelir: 1 milyar 66 milyon Alman Markı

Tarih: 2011
Amaç: Biriken kaçak- saklı -bakaya konumundaki problemli yükümlülerin eritilmesi
Elde edilen gelir: 2 milyar 230 milyon TL

Tarih: 2014
Amaç: Teknoloji savunmasına geçebilmek için TSK’nın ihtiyaçlarına katkı sağlamak
Elde edilen gelir: 3 milyar 668 milyon TL