Mar 27 2018

Yeni Çiftlikbanklar’dan korunmanın 7 yolu

İtalyan asıllı Amerikalı işadamı Charles Ponzi’nin 1916-1920 arasında ABD posta çeklerini kullanarak gerçekleştirdiği yolsuzluk son yüzyılda dünya üzerinde en çok kullanılan dolandırma aracı oldu.

Ponzi’nin ‘sonradan gelenin parasını, önceden gelene ödemek ve aradan komisyon almak’ şeklinde tanımlanan kazanç piramidi basit ama hemen her seferinde işe yarayan altın bir anahtar gibi dünya çapında çeşitli adlarla milyonlarca insanın dolandırılmasına yol açtı.

Kolay para kazanma ve sürü psikolojisi gibi temel psikolojik eğilimler dayanan yöntem orijinalinde de olduğu gibi, medya olaya el atıp devletler önlem alıncaya kadar sürerken, sonu hep felaketlere bitti.

Ponzi modeli Türkiye’de de birçok mağduriyete neden oldu. En ünlüleri arasında 1980’lerdeki banker faciası, Jet Fadıl, Titan ve son günlerde adını sıkça duyduğumuz ve sayıları onlarla ifade edilen Çiftlikbank benzeri piramitler oldu.

Hürriyet yazarı Uğur Gürses dünyada olduğu gibi Türkiye’de de mağduriyetler yaratan Ponzi sistemlerinin nasıl anlaşılacağını ve mağduriyetten kaçınma yollarını ABD Merkez Bankası FED’in önerirlinden yola çıkarak yazmış. Yazar şu önemli maddeleri sıralıyor. İşte yeni Çiftlikbank’ları anlamanın ve korunmanın altın kuralları:

‘1- Risksiz ya da çok düşük riskle çok yüksek getiri: Kuralı unutmamak gerekir; yüksek getiri yüksek risk demektir. “Garantili yüksek getiri” şüphe uyandırmalı. Türkiye ölçeğinde, mevduat getirileri 2018 mart koşullarında yaklaşık yıllık yüzde 10-15 arasında iken bunun çok üzerinde “yüksek düzenli sabit getiriyi” işaret edenlere şüpheyle yaklaşılmalı. Bu herhangi bir bilgisayar-internet oyunu olsa da.

2- Her daim değişmeyen sabit getiri: Hem yüksek hem de düzenli sabit getiri ikilisi iyi bir “olağan şüpheli”. Uzak durun.

3- Kaydı olmayan yatırımlar: Ponzi tipi sahtekarlık çarklarının kayıtlı ve kurumsal bir yapısı yoktur. Örneğin, kamusal yatırım ve tasarruf otoriteleriyle işleri yoktur. Şeffaf değildirler. Bu yüzden hesaplara bakıp bilgi alınabilecek üçüncü bir göz kullanmaktan uzak dururlar.

4- Yetkisiz-lisanssız satıcılar: Kurumsal bir yapı altında olmadıkları gibi yetkili ve lisanslı değillerdir.

5- Gizemli veya karmaşık yatırım stratejisi: Para yatıranların anlayacağı bir yatırım mimarisi yoktur. Sorana da tam bilgi vermekten kaçınırlar. Kahvehane sohbeti düzeyinde bilgi, parmak hesabıyla hesap verirler.

6- Kayıtlardaki tuhaflıklar: Kayıtları görmezsiniz, karmaşıktır, özensizdir, tutarsızdır, hatalıdır, eksiktir.7- “Paranı isteme benden, buz gibi soğurum senden” kuralı: Yatırımı ya da getiriyi nakit olarak geri alırken zorluklar çıkartılması; yatırımı uzatma ya da yenileme ısrarı.’