Berat Albayrak'ın dolar açıklaması ne anlama geliyor?

Doların yükselmesi ve neden olduğu kriz karşısında sessiz kalmakla suçlanan Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak sessizliğini bozdu ve, "Bu fırtına bizi etkiliyor mu? Dolar yükselince telaşlanıyorum; endişelenmeli miyiz" sorusuna, Albayrak, "Dolarla mı maaş alıyorsunuz? Dolar borcunuz mu var? Dolarla bir işiniz var mı" sorusuyla yanıt verdi.

CNN Türk'te katıldığı programda soruları yanıtlayan Albayrak, Türkiye'de ekonomik bir dönüşüm olduğunu iddia etti ve ekledi:

"Türkiye 80’li yıllardan itibaren serbest piyasa ekonomisine geçtiğinden beri bir kur algısıyla ekonomiyi ölçmeye yönelik bir psikolojik iklime girmiş. Bunun eski dönemlere kıyasla bugün çok daha az etkilediği bir süreçteyiz. Eskiden daha fazla etkiliyordu kur sistemi, Türkiye’nin kırılganlıklarının kurla ilişkili olanları. Zaten bunu daha az etkilesin diye Türkiye’de ekonomik bir dönüşüm var. Kurdaki hareketlilik işte 20 kuruş çıktı, 10 kuruş indi, 30 kuruş çıktı, 20 kuruş indi…Veya sokakta konuşulan hep bugünkü seviyeler.

Türkiye ekonomisi, bu anlamda kırılganlıklarına göre çok daha güçlü. Hem de öyle bir dönemde ki, dünya tarihinin en büyük ekonomik krizi yaşanıyor. Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler sınıfında Güney Afrika, Brezilya, Rusya, Meksika ve benzeri birçok ülke var. Yüzde 30’lar, 25’ler, 20’ler, 15’ler. Birçoğu para birimlerinde değer kaybetmiş.Türkiye yüzde 18, 19 etkilenmiş. Türkiye bu noktada en az etkilenen ülkelerden bir tanesi. Borsa performansın bir çok ülkede küçülme ve düşme yaşamış, Türkiye daha iyi noktada. Güney Afrika, Brezilya, Meksika yüzde 20-25 para birimlerinde değer kaybetmiş. Etkilenmiş. Türkiye yüzde 17-18 etkilenmiş.

Peki Albayrak'ın bu sözleri piyasalar açısından ne anlama geliyor?

Her ne kadar Albayrak, doların yükselmesinin Türkiye ekonomisi için bir sorun teşkil etmediğini belirtse de, Reuters'a göre ülkede döviz krizi tehlikesi gündemde. Dolardaki artış, TL gibi “kırılgan” olarak nitelenen Gelişmekte Olan Ülkelerin para birimlerinde satış tetikledi.

Perşembe sabahı Asya işlemlerinde dolar/TL yeniden 7.32’ye tırmandı. Reuters’e göre, yatırımcılar TCMB’den daha köklü adımlar bekliyor. Albayrak’ın “Önemli olan kurun seviyesi değil, rekabetçi olup olmadığı” açıklamasıyla ilgili de 'yoruma açık' görüşü hakim.

Paraanaliz'de konuyla ilgili yer alan analizde şu ifadeler dikkat çekti.

"Yatırımcılar piyasa yapıcılara ucuz fonlamayı keserek gizli faiz artırımı yapan TCMB’nin adımlarını yeterli bulmuyor. Commerzbank FX analisti Esther Reichelt, 'Bunlar ancak geçici tedbirler olabilir' yorumunu yaptı. Güven sağlamak ve faiz artırmak şart. Türkiye enflasyonla mücadeleyi ciddiye aldığını göstermeli, aksi halde dolar/TL 7.40’ı görebilir' dedi.

Teneo Intelligence kurucu ortağı ve Türkiye uzmanı Wolfango Piccoli Arab News’a 20 Ağustos TCMB PPK toplantısında faiz artırımı beklemediğini ifade etti. Piccoli’ye göre, Ankara bir süre daha arka-kapıdan faiz artırımları ve bir miktar devaluasyona izin vererek krizi geçiştirme çabasında. Arab News, basında erken seçim spekülasyonu olduğunu rapor etti.

Albayrak, 'Özellikle sosyal medya üzerinden negatif bir hava pompalamaya başladılar. Etkileme güçleri her geçen gün azalıyor. Çok net bu bir milli bağımsızlık mücadelesi. Ekonomik anlamda milli bağımsızlık modeli ortaya koymanız lazım. Bunun için kıyamet koparıyorlar. Eski model yüksek faiz, değerli kur, ve ithalata bağlı. Böyle bir ekonomi sürdürülebilir değil. Türkiye rekabetçi kurla ithalata değil ihracata yönelik bir dönüşüm var' ifadelerini kullandı. Bu ifadeler Ankara’nın artık daha yüksek bir dolar/TL kuruna razı olduğu anlamını taşıyabilir, çünkü 'rekabetçi kur' TL’nin değer kaybını gerektiriyor.

Fakat, Bakanımız arkasından şunları ilave etti:

'Türkiye yabancı yatırımı çekecek, yatırımlara yönelecek. Burada faiz önemli bir husus. Reel yatırımcı açısından pandemi ve sürecinin normalleşmesine başlamadık. Türkiye atacağı adımlarla pozitif ayrışacağı için yabancı yatırımcıyı çekiyor. Türkiye faizde ve kurda daha az bağımlı olduğu güçlü bir sürece girecek.'

Reel faizden kastedilen TCMB politika faizinin TÜFE’nin üstüne çekilmesi mi, yoksa Bakan TCMB’nin yıl sonu hedefinin üstünde bir faiz mi kastediyor? Yatırımcılar bugün bu sorulara açıklık getirmeye uğraşacak.

Asya’da bu sabah borsaların yükselişte olması ve Dolar Endeksi’nin bir kez daha geri adım atması, TL’ni savunulmasına destek olabilir. İş Yatırım’a göre CDS ve Euro-tahviller de dün prim yaptı:

'Türkiye tarafında pozitif ayrışma bugün de devam etti. 5 yıllık CDS 10 puan düşüşle 540 civarında fiyatlandı. Hazine kıymetlerinde alıcılı seyir hakimdi. 2030 vadeli hazine kıymeti $89 civarında fiyatlandı. Şirket kıymetlerinde alımlar daha sınırlı kaldı. 2028 vade İş Bankası sub kıymeti 20c’e yakın primle işlem gördü.'

Bugün geçen haftaya ait yerleşiklerin döviz hareketleri, kredi hacmi  ve TCMB rezervlerinin açıklanması bekleniyor (Açıklama bazen Cuma’ya erteleniyor). TCMB FX rezervlerinin düşmesi dolara yeni bir ivme kazandırabilir. Yerleşiklerin döviz alımlarının durulması ve/ya kredilerin yavaşlaması TL için olumludur. Ancak, sonuçta Türkiye’nin bu faiz-döviz dengesinde yoluna devam edemeyeceği kesin. Ya faiz yukarı gidecek, ya döviz."

Ekonomist Prof. Özgür Demirtaş, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla 19 maddede Albayrak'a yanıt verdi:

"Dolarla işimiz var: 1) İhracat yapmak için dışarıdan aldığımız tüm Ara Mallar Dolarla. 2) Elektrik Dolarla. 3) Doğalgaz Dolarla. 4) Yediğimiz gıdaların tohumları Dolarla. 5) Gübre Dolarla.

11) Türkiye’de üretilse bile TV ünitilerindeki LCD ekran dolarla. 12) Bilgisayarlar Dolarla. 13) Kimyevi maddelerin bir kısmı dolarla. 14) KAĞIDIN hammedesi bile dolarla. 15) Sağlık ekipmanları Dolarla. 16) Yabancı ilaçlar Dolarla. 17) Motor Dolarla.

18) Türkiye’nin uydusunu fırlatması bile Dolarla. 19) Aşı dolarla. Yeter mi Devam edeyim mi? Evet elbette istemezdik ama Tırnaktan Saça kadar dolarla. O yüzden Dolarla işiniz mi var? gibi bir soru sormak yerine, yapısal reformlarla bu bağımlılığı koparmak lazım. Sevgiler."

Albayrak'ın açıklamalarına ekonomistler, siyasiler ve hukukçulardan tepki geldi. Eleştirilerin bazıları şöyle: