Alaattin Aktaş: 'Merkez'in sattığı 130 milyar doların kaydı nerede?'

Eski Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, Instagram hesabından yaptığı açıklamayla istifa ettiği günden bu yana kamuoyu önüne çıkmış değil. 

CHP'nin Merkez Bankası'nın 130 milyar dolarlık rezervini erittiği suçlamasıyla başlattığı kampanya sonrası birden ortaya çıkan Albayrak, dava açmaya hazırlanıyor. Başta Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan olmak üzere Albayrak'a yakın Sabah grubu, bu suçlamayı reddeden yazılar ve haberler yapmaya devam ediyor.

İşin aslını ise ekonomistler yorumlama devam ediyor.

Dünya yazarı Alaattin Aktaş, konuya ilişkin kaleme aldığı yazı dizisinin ikinci bölümünde, "Bu rezerv tartışması daha çok su kaldırır" diyerek, "Satıldığı kabul edilen yaklaşık 130 milyar dolar Merkez Bankası'nın web sayfasında niye görünmüyor ya da bir yerde kayıtlı da biz mi göremiyoruz?" diye soruyor.

"Konuyu pehlivan tefrikasına döndürmeye hiç niyetimiz yok ama Merkez Bankası’nın milyarlarca dolar döviz satması öyle kolay kolay geçiştirilebilecek gibi değil" diyen Aktaş, sözlerine şöyle devam ediyor:

"Birincisi tutar çok ama çok fazla.

İkincisi ve belki de daha önemlisi satışın usule pek uygun yapılmamış olması.

Ama bu konunun son günlerde yeniden gündeme gelmesiyle bir kazanım elde edildiği de bir gerçek. Aylardan beri, hatta bu satışlar 2019’da başladığından beri (dünkü yazımıza bakabilirsiniz) Merkez Bankası’nın bir anlamda gizli kapaklı uygulamalarla, yan yollara dolanarak döviz sattığı yazılıp çizilip söyleniyordu ama hükümetten ne yalanlama geliyordu, ne de bu konuda herhangi bir görüş. Hükümet adeta kulağının üstüne yatmıştı.

Ta ki Cumhurbaşkanı Erdoğan bu satışın ekonominin gerekleri çerçevesinde yapıldığını söyleyene kadar. Erdoğan ayrıca o konuşmasında net rezervin ekside olmadığını da dile getiriyordu.

Dolayısıyla Merkez Bankası’nın bir şekilde döviz sattığının açıklanmış olması bir anlamda kazanımdır.

Normal döviz satış kanalları neler?

Merkez Bankası iki yolla döviz satabilir; aynı zamanda alabilir.

Piyasada döviz çoktur; Türk parası sürekli değer kazanıyordur, bunun başta ihracatı azaltıcı, ithalatı artırıcı etkisi olacak ve bir süre sonra cari açık çok artacaktır, Merkez Bankası piyasadan döviz alarak hem dengeyi sağlar, hem de rezervini güçlendirir. Ya da tersi olur, bu sefer de Merkez Bankası piyasaya döviz satar. Ama bu alış ve satış önceden ilan edilen tutarda ihale açılmak suretiyle yapılır. Merkez Bankası gelen teklifleri kendine en uygun olandan başlayarak sıralar ve önceden ilan ettiği tutarda alış ya da satış gerçekleştirir.

Bir de doğrudan müdahale vardır. Normalde Merkez Bankası’nın bir kur hedefi yoktur ve bu duruma bankanın her açıklamasında vurgu yapılır. Ama öyle bir dönem, öyle bir gün gelir ki piyasa yukarı ya da aşağı çok oynaklık gösterir, TL’nin değeri istikrarsızlaşır, işte Merkez Bankası o zaman adeta piyasaya baskın yapar. Merkez Bankası bankalararası piyasaya alıcı ya da satıcı olarak girer. Zaten ekranlarda Merkez Bankası’nın piyasaya girdiği görüldüğü an herkes bir durulur. Çünkü karşılarında güç yetmeyecek bir Merkez Bankası vardır. Merkez Bankası’nın bu gücü tabii ki özellikle satışlarda büyük bir rezerve sahip olmasından gelir. Şimdiki gibi adeta sıfırı tüketmiş bir Merkez Bankası böyle bir etki yapabilir mi, hatta daha ötesi Merkez Bankası piyasaya bu yolla olmak kaydıyla dövizde satıcı olarak girebilir mi?

Son işlemler ne zaman yapıldı?

Konumuz satış olduğuna göre bu verilere bakalım.

Merkez Bankası son satış ihalesini 27 Nisan 2016 tarihinde yaptı. Satılan tutar 20 milyon dolar. Zaten o dönemde günlük ihale tutarı hep 20 milyon dolardı. O günkü ihaleye gelen teklif ise 28 milyon dolar düzeyindeydi.

Hani bir de döviz satış müdahalesi var ya, o da en son 23 Ocak 2014 tarihinde gerçekleştirildi. Merkez Bankası’nın piyasaya girip sattığı döviz 3 milyar 151 milyon dolar. Zaten bu tutar bir günde gerçekleştirilen en yüklü müdahale olarak kayıtlara girmiş durumda.

Merak edenler için bu verilere nasıl ulaşılabileceğini de yazalım:

“tcmb.gov.tr-istatistikler piyasa verileri-TL karşılığı döviz alım satım ihaleleri ve TL karşılığı döviz alım satım müdahaleleri”

Şimdi bir kez daha soralım:

Merkez Bankası’nın döviz satışında izleyebileceği yol ihaleler ve müdahaleler olduğuna, buradaki işlemler de yıllar öncesinde kaldığına göre, Merkez Bankası 130 milyar dolarlık bu satışı web sayfasında nerede gösteriyor?”


Yazının tamamına buradan ulaşabilirsiniz.