Can Teoman
Mar 22 2018

Dolar 1 kuruş artıyor, devletin borcu 3.5 milyar lira yükseliyor

Tam da Moody’s’in not indirimi sonrası dolar 3.95 TL’ye yükselip rekor seviyelere yaklaşırken Sputnik Ajansı Mersin Akkuyu’da yapılacak Türkiye’nin en pahalı devlet garantili projesinin temel atma töreni için Nisan başında Türkiye’ye geleceğini duyurdu.

Söz konusu nükleer santralle ilgili çevresel kaygıların bir tarafa atıldığı, satın alınacak elektriğin dünya şartlarına göre çok pahalı olduğu, hatta Rusya’nın aynı santrali dış politikadaki rakibimiz Mısır’a göre çok daha pahalıya inşa edeceği biliniyor.

Olayın bilinmeyen ya da bugüne kadar gözden kaçan tarafı ise bu santrale verilen toplam 32.4 milyar dolarlık garantinin Türkiye’nin döviz bazında olduğu ve bunun dış borçlar içinde gösterilmediği gerçeği.

Oysa ortada hem devletlerarası hem de firmaların yaptığı döviz üzerinden bir anlaşma var. Bu da Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin halen resmi olarak 129 milyar dolar olarak gösterilen toplam dış borcunun tek kalemde 32.4 milyar dolar büyümesi anlamına geliyor.

Dolardaki her bir kuruşluk artış nedeniyle nükleer santraldeki bu garanti tutarı devlete yani vergi ödeyenlere 324 milyon liralık masraf yani dolaylı olarak vergi yükü çıkartıyor.

Olay sadece bununla kalsa yine bir ölçüde idare edilebilir. Ancak resmi veriler bize bunun buzdağının görünen ucu olduğunu gösteriyor. Hazine’nin dış borç rakamlarına göre Türkiye’de Kamu-Özel İşbirliği (KOİ) çerçevesinde yapılan onlarca proje içinde sadece Avrasya Tüneli, Osmangazi Köprüsü ve İstanbul’daki 3. Bogaziçi Köprüsü’nün Hazine garantisi kapsamında dış borç olarak muhasebeleştirildiğini gösteriyor. Bunların toplamı 2017 Eylül sonu itibariyle 11.3 milyar dolar olarak gözüküyor.
 

borçlar

(Kaynak: Hazine Müsteşarlığı)

 

Oysa yazının girişinde yer verdiğimiz Akkuyu nükleer santrali dışında Sinop’ta Japonlarla birlikte kurulacak nükleer tesis, ihalesi tamamlanan Çanakkale Köprüsü ve otoyolları, emsallerine göre kat kat pahalıya yapılan onlarca şehir hastanesi, İstanbul’daki üçüncü havalimanı, Anadolu’yu baştan başa kateden Yeni Hızlı Tren tesisleri var.

Kalkınma Bakanlığı verilerine göre 2016 sonu itibariyle Türkiye’de halen tamamlanmış ve yapımı süren tesislerin proje tutarı 123,5 milyar doları buluyor. Bu projelerden 182 tanesi işletmede bulunurken, toplam 57.5 milyar dolar yapım bedeli olan 29 proje ise hala inşaat halinde bulunuyor.

Ancak Kalkınma Bakanlığı’nın bu verileri gerçeği ya da mevcut durumu tam olarak yansıtmıyor. Çünkü, buna ihalesi henüz o tarihte yapılmamış projeler dahil değil. Örneğin devletin 16 yıl boyunca her gün 15 Euro artı yüzde 8 KDV ile 30 bin araç geçiş garantisi verdiği ve bu şartlarda hiç araç geçmese dahi toplam 3.5 milyar dolar ödemeyi taahhüt ettiği Çanakkale Köprüsü bu veriler içinde yer almıyor. Tabii Hazine’nin borç rakamları içinde de yok.

Diğer taraftan Akkuyu ve Sinop’a yapılacak iki nükleer santral için verilen yaklaşık 60 milyar dolarlık garanti de Kalkıma Bakanlığı’nın verdiği bu rakamlara dahil değil.

Ayrıca Kalkınma Bakanlığı verilerinde 123.5 milyar dolar olarak gösterilen proje toplamı içinde devletin kira garantileri de gösterilmiyor. Örneğin bu rakamın içinde toplam 18 şehir hastanesinin proje bedeli 9.9 milyar dolar olarak yer alıyor. Ancak yine aynı bakanlığın verilerine göre bu hastaneler için ödenecek kira tutarının 30 milyar dolar olduğu belirtiliyor.

Tüm bu faktörler alt alta konulduğunda devlet tarafından garanti edilen dövizli proje tutarının da 200 milyar doları geçtiği görülüyor. Söz konusu rakamlar döviz bazında olduğu ve Türkiye dolar basamadığı için aynı zamanda kamunun gizli dış borcunu da gösteriyor.

Ve devlete ait dış borç tutarının bugün açıklandığı gibi 129 milyar dolar değil, 350 milyar dolara yakın olduğunu ispatlıyor. Yani dolarda her bir kuruşluk artış Hazine’ye toplam 3.5 milyar liralık ek yük çıkartıyor.

Şimdi Moody’s not kırdığında 3.80 TL olan ve bugün 3.95 TL’ye çıkan dolar kurunun devlete, yani vergi ödeyen TC vatandaşlarına ne kadar ek yük çıkarttığını hesaplayabilir ve iktidarın ‘Karar bizim için yok hükmündedir açıklamalarını’ yan yana koyup değerlendirme yapabilirsiniz…