DTK niçin kuruldu, neden hedef haline getirildi?

AKP iktidarının muhalif kurumlara yönelik baskısının son adresi DTK oldu. Diyarbakır merkezli kuruma yönelik son günlerdeki soruşturma ve gözaltı furyası sürüyor. 

Soruşturma sonucu DTK mühürlendi, 43 kişi gözaltına alındı.

HDP Sözcüsü Ebru Günay, DTK’ye yönelik operasyonların kumpas olduğunu belirterek, “FETÖ'cüler KCK dosyalarını kumpas olarak kullandı, AKP ise aynı yoldan giderek DTK’yı kendine bağımlı hale getirdiği yargının eliyle kumpasların adresi yapmak istiyor" ded.

DTK Eşbaşkanı Leyla Güven ise, yaşanan gelişmeleri, HDP’li belediyelere kayyım atamaları ve Türkiye'de artan otoriterleşme eğilimlerine dikkat çekmek amacıyla Avrupa'nın önde gelen siyasi parti liderleri ve kurum temsilcilerine mektup gönderdi. 

Güven, mektubunda, “Türkiye'de giderek otoriterleşen siyasi iktidarın, sivil toplumun iradesinin yansıdığı DTK'ye yönelik kriminalize etme ve kapatma girişimlerinin ve siyasal alanın daraltılmasına yönelik müdahalelerin, Türkiye ile Avrupa ve bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerde yaratmakta olduğu tahribatın olası etkileri”ne dikkat çekerek, görüşlerini aktardı. 

Mektup gönderilenler arasında Avrupa Parlamentosu Başkanı David Sassoli, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, AB Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Marija Buric, AKPM Başkanı Rik Daems gibi isimler ile AKPM Grup Başkanları, AP Grup liderleri, Avrupa Konseyi ile BM İnsan Hakları Temsilcileri ve Parlamenterler Arası Birlik gibi Türkiye'nin müdahil olduğu kurumların temsilcileri bulunuyor.

DTK

Peki DTK niçin kuruldu, neler yaptı ve neden hedef haline getirildi?

Kürt sorununun çözümü için 2007'de yola çıkan DTK, çatısı altında topladığı 800 STÖ'yle birçok kongre, konferans ve çalıştaya imza attı. Tüm çalışmaları aleni yürüten, Meclis'e davet edilen ve İmralı Heyeti'ne üye veren DTK'nin kapısına, siyasi atmosfer değişince mühür vuruldu. 

Türkiye'nin kangrene dönüşen en büyük problemi olan Kürt sorununa demokratik yollarla çözüm üretme amacıyla yıllardır faaliyet yürüten Demokratik Toplum Kongresi (DTK-Kongreya Civaka Demokratîk), 26 Haziran’da yeni bir polis operasyonunun hedefi oldu. Daha önce onlarca kez baskın yapılıp aranan, yöneticileri ve üyeleri gözaltına alınıp tutuklanan DTK’nin kapısına bu kez mühür vurulup, tabelası söküldü.

DTK, Kürt sorununu dair demokratik çözüm arayışlarının gündeme gelip, buna dönük yolların arandığı bir atmosferde 26-28 Ekim 2007 yılında Diyarbakır'da kuruldu. 

DTK'nin ilk başkanları Yüksel Genç ve Hatip Dicle oldu. Hatip Dicle, DTK'nin kuruluş amacını şu sözlerle ifade edecekti:

"DTK projesi, Sayın Öcalan’ın Türkiye’de özünde Kürt sorununun şiddet boyutunda seyreden gerçekliğine karşı geliştirdiği demokratik çözüm stratejisinin önemli bir ayağıdır. Amaçlarından en önemlisi kalıcı, onurlu ve adil bir barış için devlete, her konuda çözümleri olan demokratik bir legal muhatap yaratmaktır. Bu nedenle proje, demokratik ulus ruhuyla Kürt halkı ve Kuzey Kürdistan’da Kürtlerle birlikte yaşayan tüm halkların ve değişik inanç gruplarının temsilcilerini kucaklamaktadır. Ayrıca siyasi parti, sendika, oda, baro, vakıf, dernek gibi tüm demokratik örgütlenmeleri; akademisyen ve kanaat önderi gibi kişilikleri, bir demokratik sivil toplum çatısı altında birleşmelerini, ortaklaşmalarını amaçlamaktadır."

Kürt sorunun barışçıl çözümü ve Türkiye'nin demokratikleşmesi hedefiyle bölgenin 25 kentinde faaliyet yürüten 800’e yakın sivil toplum örgütünün çatısını oluşturan bir yapı olarak ortaya çıkan DTK, sahip olduğu toplumsal meşrutiyet ile birlikte yasal bir zeminde çalışmalarına başladı.

Bünyesinde STÖ’lerin yanı sıra siyasi partiler, il genel ve belediye meclisi üyeleri, kent meclisi, farklı etnik, dinsel ve mezhep gruplarının temsilcileri ile seçilmiş halk delegeleri yer aldı.

850 delege, 101 kişilik Daimi Meclis, 21 kişiden oluşan Yürütme Koordinasyon Kurulu, beş kişilik Eşbaşkanlık Divanı, 3 sözcü ve 2 eşbaşkandan oluşan bu yapının bünyesinde 14 komisyon oluşturuldu. Bu komisyonlar ise şöyle:

Siyasi Komisyonu, Sosyal Komisyonu, Diplomasi Komisyonu, Hukuk Komisyonu, İnsan Hakları Komisyonu, Ekoloji Komisyonu, Ekonomi Komisyonu, Halklar ve İnançlar Komisyonu, Kadın Komisyonu, Gençlik Komisyonu, Dil ve Eğitim Komisyonu, Kültür ve Sanat Komisyonu, Bilim Komisyonu ile  Toplumsal Uzlaşı ve Diyalog Komisyonu.

Oluşturulan bu komisyonlar toplumsallaşan politikalar açığa çıkarmak için çalışmalar yürüttü. 

DTK, kuruluşundan bu yana demokratik bir eğitim, hukuk ve sağlık sistemi üzerine de çeşitli tarihlerde kongre, çalıştay ve konferanslar düzenledi. Yüzlerce kişinin katıldığı bu programlarda mevcut sorunlar tartışıldı, çözüm önerileri geliştirildi. Türkiye'nin bütünlüklü demokratikleşmesinin önünün açılması için ve yine sorunların çözüm yerinin toplum olduğu inancıyla çalışmalarını yürüten DTK, Kürt sorunun demokratik yol ve yöntemlerle çözülmesi için "Demokratik zeminde Kürt sorununun çözümü" konferansını düzenledi.

Bu çalışmalardan biri Diyarbakır'da 12-13 Haziran 2010 tarihlerinde gerçekleştirilen ve İran, Irak, Suriye, Ermenistan, Rusya ve Avrupa'dan da birçok dilbilimcinin katıldığı "Dil ve Eğitim" çalıştayı oldu. Kürtçe ve diğer Mezopotamya dillerinin durumlarının tartışıldığı çalıştayda dillerin korunmasına dair dünya modelleri ve deneyimleri ile anadilde eğitime dair yol ve yöntemler ele alındı.

20 Şubat 2011’de düzenlenen “İnanç Çalıştayı”na ise  Süryani, Keldani, Ermeni, Asuri, Sünni ve Alevi inanç grupları, gazeteci ve akademisyenlerin de aralarında bulunduğu 70’i aşkın isim katıldı. İki günlük tartışmaların ardından açıklanan sonuç bildirgesinde, dinlerin siyasetin bir aracı olmaktan çıkarılması, toplumsal barışın sağlanması için inanç gruplarının sorumluluk alması, Hakikatleri Araştırma Komisyonu'nun kurulması ve Pir Sultan Abdal, Seyit Rıza, Şêx Seid, Seid-ê Nursî, Xelef Beg ve İsa Zatte gibi isimlerin mezarlarının bulunması çağrısı yapıldı.

Batman’da 21 Temmuz 2012 yılında düzenlenen "Anadilde Sağlık Çalıştayı"nda da "Anadil ve Sağlık", "Sağlık kavramının anlam ve önemi", "Çevre ve sağlık", "Sağlık ve tedavi" ve "Sağlık sözlüğü çalışmaları" başlıkları altında tartışmalar yürütüldü.

Düzenlenen bu programlara AKP’li birçok ismin yanı sıra geçmişte üst düzey devlet görevinde bulunmuş isimler de katıldı. Sonraki yıllarda AKP’den Diyarbakır Milletvekili seçilen Galip Ensarioğlu, DTK’nin kuruluş sürecinde yer alırken, MİT eski Müsteşar Yardımcısı Cevat Öneş çalışmalara katılanlar arasında yer aldı.

DTK

Yine dönemin AKP Diyarbakır İl Başkanı Muhammed Akar, DTK’nin birleşeni olan Azadi Hareketi adına 2012-2013 yılları arasında DTK İnanç Komisyonu’nda görev aldı. Bir dönem AKP İnsan Haklarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve Parti Sözcüsü olan AKP Siirt Milletvekili Yasin Aktay da, 18-19 Aralık 2010’da DTK’nin Diyarbakır’da düzenlediği “Demokratik Özerklik Çalıştayı”na katılan isimler arasında yer aldı. 

2012 yılında dönemin Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanı olan Cemil Çiçek yeni Anayasa çalışmaları için DTK'ye görüşlerini sunması için davetiye gönderdi. DTK heyeti, komisyona giderek demokratik özerklik talebini içeren altı sayfalık öneriyi komisyona sundu. 

2013’teki çözüm sürecinde oluşturulan 5 kişilik İmralı Heyeti arasında DTK Eşbaşkanı Hatip Dicle de yer aldı. Dicle, 2014'de "DTK Eşbaşkanı" sıfatıyla İmralı Adası’nda PKK Lideri Abdullah Öcalan ile dönemin başbakan yardımcıları ve devlet yetkilileriyle görüştü.

İktidarın partisi ve başında bulunduğu devlet kurumlarının bir yandan ortak çalışma içerisine girdiği DTK, bir yandan da gözlem altına tutuldu.  Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 2010 yılında başlattığı soruşturma kapsamında DTK'nin kullandığı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Konuk Evi binası mahkeme kararı ile teknik takibe alınmaya başlandı, 2010’dan Nisan 2014'e kadar dinlenme yapıldı.

Öldürülen Diyarbakır Baro Başkanı Tahir Elçi, Mithat Sancar, Ayhan Bilgen ile yasama dokunulmazlıkları bulunan dönemin BDP Eşbaşkanları Selahattin Demirtaş ve Gültan Kışanak ile milletvekilleri Altan Tan, Sebahat Tuncel, Nursel Aydoğan, DTK Eşbaşkanları Aysel Tuğluk ile Ahmet Türk’ün DTK toplantılarında yaptıkları konuşmalar dinlendi. Teknik takibe alınanlar arasında Amerikalı akademisyen Jacop Gabriel de yer aldı. Yine CHP İstanbul Milletvekili Sezgin Tanrıkulu hakkında DTK toplantılarında ismi geçtiği için “örgüt üyeliği” iddiasıyla fezleke hazırlandı. 

DTK'nin teknik takibe alınması kararını veren dönemin Özel Yetkili Mahkeme (ÖYM) hâkimleri arasında yer alan Suna Yeşilküçük, Ahmet Yıldızeli ve Mahmut Köse, sonraki yıllarda “FETÖ ile ilişkili oldukları” gerekçesi ile HSYK tarafından meslekten ihraç edildi. Bu hakimlerin yürüttüğü soruşturmalar sonucunda DBP Eş Genel Başkanı Sebahat Tuncel, HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, bir dönem DTK’nin Eşbaşkanlığını yapan HDP Eş Genel Başkan Yardımcısı Aysel Tuğluk, partili milletvekilleri İdris Baluken, Selma Irmak, DBP Eş Genel Başkan Yardımcısı Seydi Fırat, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Gültan Kışanak, Dersim Belediye Eşbaşkanı Nurhayat Altun’un da aralarında olduğu birçok siyasetçi, belediye eşbaşkanı, insan hakları savunucusu, sendikacı, sağlık emekçisi, gazeteci ve yazar tutuklandı. 

DTK’nin yürüttüğü tüm çalışmalar "suç" kapsamına sokulup, dosyalarda yer aldı. Hazırlanan iddianamelerde DTK’nin PKK lideri Abdullah Öcalan’ın Dört Ayaklı Paradigması’nın 3’üncü ayağını oluşturan bir örgütlenme, kurucu meclis işlevi gören bir yapılanma olduğu ileri sürüldü. Bu iddianamelerde DTK’nin “Kürt ulusal birliğini sağlamak, Kürtlerin siyasetine yön vermek ve Türkler ile Kürtler arasında arabulucu olmak” misyonları suç vasfına büründürüldü.

DTK’nin 14 Temmuz 2011 ve 27 Aralık 2015’te düzenlediği olağanüstü kongrelerde Kürt sorununun çözümü konusunda bir yol olarak ortaya koyup, Kanada’dan Hollanda’ya Portekiz’den Azerbaycan’a, Çin’e kadar uzanan coğrafya içerisinde dünyanın birçok ülkesinde uygulanan demokratik özerkliğe ilişkin yaptığı açıklamalar da yine suçlama konusu yapıldı.

Açılan soruşturmalar kapsamında Ahmet Türk ile birlikte 2010-2014 yıllarında DTK eşbaşkanlığı görevini yürütürken yaptığı konuşmalar ve katıldığı gösteriler nedeniyle “örgüt üyeliği” ve “örgüt propagandası” suçlamasıyla Aysel Tuğluk’a 10 yıl hapis cezası, Hatip  Dicle ile birlikte 2014-2016 yıllarında DTK eşbaşkanlığı görevini Selma Irmak’a ise 10 yıl hapis  cezaları verildi. Yerel mahkemelerin bu kararları Yargıtay tarafından onandı. 

Yargıtay 16’ncı Dairesi, Selma Irmak’ın cezasını onadığı Nisan 2020’deki kararında DTK’nin aynı zamanda “yasadışı” olduğuna hükmetti. Yargıtay kararında Koma Civakên Kurdistan (KCK) ile DTK arasında özdeşlik kurulmaya çalışılarak, DTK’nin kurucu meclis işlevi gören bir yapılanma olduğu ve KCK/Türkiye Meclisi olarak nitelendirildiği, örgütünün hedefi olan demokratik özerklik stratejisini hayata geçirmek için oluşturulduğu ileri sürüldü.

Kurulduğu günden bu yana Kürt sorununun demokratik yol ve yöntemlerle çözümü için çaba sarf edip, bunun yollarını arayan DTK’nin eşbaşkan, yöneticileri ve delegelerine yönelik hapis cezaları,  bileşenlerine dönük baskı ve yıldırma politikasının son adımı 26 Haziran’da atıldı. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı’nın başlattığı soruşturma kapsamında hakkında yakalama kararı çıkarılan 64 kişiden 45’i gözaltına alındı, DTK’nin Diclekent’te bulunan binasının kapısına mühür vuruldu. “Örgüt üyesi olmak” iddiasıyla gözaltına alınan 45 kişiden 23 kişi tutuklanırken, 22 kişi ise adli kontrol tedbiriyle serbest bırakıldı. (Mezopotamya Ajansı)