Dövizde bir kötü haber de cari açıktan

Dolar, TL karşısında 6.70 ile rekor düzeye yakın seyrederken bir olumsuz haber de dış ticaret cephesinden geldi. Daha bir ay öncesine kadar sadece Çin’in meselesi olduğu ve Türkiye için uluslararası pazarda fırsat doğuracağı yönünde tahminler yapılan koronavirüsün aslında Türkiye’nin ihracatını vurduğu ortaya çıktı.

Ticaret Bakanlığı’nın bugün açıkladığı verilere göre Mart ayında yüzde 18 düşen ihracat son yıllardaki en büyük daralmalarından birini yaşayarak aylık bazda 12.7 milyar dolara indi. Buna karşın ithalatta daralma yüzde 1.9’la kaldı ve aylık dış alım tutarı 18 milyar düzeyinde gerçekleşti. Dış ticaret açığı geçen ay yüzde 144 artışla 5.3 milyar dolara ulaştı. 

Söz konusu rakamlar Türkiye açısından iki olumsuzluğu birden ifade ediyor. Bunlardan ilki aylık dış ticaret açığı, Türkiye’nin güçlü bir kur şoku yaşadığı Ağustos 2018’den sonraki en yüksek seviyeye çıkmış durumda.

Dolayısıyla geçen yılbaşından bu yana dolar fiyatı TL karşısında her ne kadar yüzde 12.6 yükselmiş olsa da, ihracat ve ithalattaki rakamlar ortaya çıkan problemin alışılageldik şekilde ‘Devalüasyon yap dış açığı azalt’ formülüyle çözülecek şekilde hazır ve nispeten kolay bir reçeteyle çözülemeyeceğini gösteriyor.

Yaşanan sorunun, Türkiye’nin başlıca ihracat pazarlarındaki (AB ülkeleri) talep krizinden ve yine Türkiye’nin ihraç mamullerinin ağırlıkla doğrudan tüketiciye yönelik olması nedeniyle yaşanan daralmadan daha fazla etkilenmesinden kaynaklandığı anlaşılıyor.

Nitekim Türkiye’nin en büyük ihraç ürünü otomotivde yüzde 31, tekstilde ise yüzde 30 gibi genel seviyenin iki katı orandaki daralmaların tesadüf değil, hemen tüm Avrupa ülkelerine yansıyan karantina uygulamalarının seyahat özgürlüğünü sınırlamasından kaynaklandığını düşünmek daha gerçekçi gözüküyor. Dolayısıyla ihracat artışı kur seviyesini ayarlamaktan daha zor şekilde mevcut ürün gamı hatta belki pazarları değiştirmek gibi formüllerle çözülebilecek bir problem olarak gözüküyor.

Ülkenin döviz likiditesi açısından ortaya çıkan bir başka önemli sorun da son iki yıldır görülen trendin tersine bu kez ortaya çıkan dış ticaret açığının cari denge, yani döviz bilançosuna doğrudan yansımasını engelleyen emniyet yastıklarının ortadan kalkmış olması.

Türkiye geçen yıl boyunca 16.6 milyar dolarlık dış ticaret açığı verirken, 8 milyar dolarlık cari fazla üretti. Ülkenin döviz dengesini olumlu yönde böylesine değiştiren etken, başta rekor kıran turizm olmak üzere hizmet sektöründen gelen katkıyla sağlandı. Ancak bu kez durum farklı gözüküyor.

Henüz veriler açıklanmamakla birlikte küresel çapta uçuşların neredeyse tamamen durması ve koronavirüs nedeniyle getirilen sınırlamaların en azından Mayıs başına kadar süreceğinin kesinleşmesi, Türkiye’nin turizm gelirlerinde rekor düzeyde küçülmelere neden olacak gibi gözüküyor.

En azından geçen yılki gibi turizmden 34.5 milyar dolar gelir elde etmek şu an için çok uzak bir hayal. Bu da Türkiye’nin cari açık rakamlarının beklenenin çok üzerinde bir seviyeye yükselmesi ve mevcut yapıda kurları yukarıya iten döviz açığının daha da büyümesi anlamına geliyor.

Diğer taraftan Türkiye için tabloyu daha da karanlık hale getiren başka etkenler de var. Bunlar arasında;

  • Önümüzdeki iki ay boyunca 16 milyar dolarlık dış borç ödemesi yapılacak olmasına karşın yükselen CDS (kredi iflas sigortası) primleri nedeniyle yeniden dış borçlanmanın zora girmesi;
  • Türkiye’ye mal satan ülkelerin mevcut risk artışı nedeniyle giderek artan şekilde peşin ödeme sistemine dönmesi (Türkiye’nin ithalatında, satıcı ülkenin parasını garantiye aldığı peşin ve vesaik mukabili ödeme türleri beş puan yükseldi);
  • Ve ABD’nin petrol fiyatlarını artırmak için Rusya ile Suudi Arabistan’ı anlaşmaya zorlaması. sayılabilir.

Sonuçta tüm etkenler Türkiye’de Nisan başından itibaren döviz fiyatlarında başlayan yeni yükseliş dalgasının arkasında önemli temel nedenler olduğunu gösteriyor.


© Ahval Türkçe

Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir.

Related Articles

مقالات ذات صلة

İlgili yazılar