Atilla Yeşilada
Eyl 18 2019

Ekonomiyi zortlatan kısır döngü

Sonunda Dördüncü Kitabım “Türkiye niye kalkınamıyoruz?”u  yazmaya başladım. Kitap bir sayfa ve tek cümle “Başkanlık Sistemsizliği”. Türkiye’nin bütün saygın kitabevleri ve pavyonlarında (tuvaletlerde) sadece TL150 artı ÖTV olarak satışa sunulacak.

Odin’e  yemin etmiştim, bir süre saray ve AKP’yi eleştirmeyecektim, çünkü düşene vurmak delikanlıya yakışmaz. Parti o kadar çabuk parçalandı ki, bayat un kurabiyesine benziyor.

Ama, “yeniden dengelendik, artık toparlanıyoruz, haydin gayret gardaşlar, biraz yüklenin seneye yüzde 5 büyüyeceğiz!” böbürlenmelerini duyunca kanım ekşiyor, kımıza benziyor. Büyüme filan yok. Ne zamana kadar yok derseniz, “Saray Kafası değişmedikçe yok”  diye cevap veririm.

Dikkat edin, Canımdan Çok Sevdiğim Başkanım Erdoğan, rol modelim Berat Albayrak Abim, hayatım boyunca  oy verdiğim TEK parti olan A ve K ve P (artık üç partiye bölündü) iktidardan gitsin demiyorum. Büyümek için kafanın değişmesi lazım. Kafayı lobotomi yapmadan nasıl değiştireceğiz, onu da sıradaki makalede anlatırım, çünkü beynin bazı yerlerinde nöronlar 17 yıllık uykudan uyandı, çakıyor, ama daha aradaki kablo kopuk, kıvılcım üretemiyoruz.

Sadece bir tane değişecek kafa söyleyeyim. Daha doğrusu AKP’ye bir dost nasihatı vereyim:

Sahte ekonomik başarılarla manşet manşet övünmeyi bırakın, çünkü sokakta millet aç, sizi duydukça “imtiyazlı zümre lan bunlar” diyerek daha beter diş biliyor.

“Sokakta aç yok” da demeyin. Size TÜIK’in aşağıdaki tablosunu gösteririm hemen. Resmi olarak 4.3 milyon vatandaş halen ücret alamıyor.

Son bir senede 800 bin insan evladı işinden olmuş.  Üstelik, devlet kan-ter içinde istihdamı korumak için gayret de göstermiş, yine olmamış. Hatırladınız mı, SGK primleri ve maaşlarının bir kısmını bütçeden ödediğimiz 1 milyon istihdamı? Ya da bir senede yüzde 10 daha şişerek neredeyse 4.5 milyonu bulan kamu istihdamını?

Demek hükümet bunları yapmasa, şu anda her çalışana iki işsiz düşecek, millet şehrin ortasında iki somun ekmek için gündüz vakti yol kesmeye başlayacak! Nasıl yeniden dengelenme bu, işsizleri çuvala koyup suya atarak mı dengeledik alabora yapan gemiyi?

Bakın, bu ekonomide işsizlik azalmaz. Çünkü TÜİK verileri Temmuz ayını da kapsıyor, yani iç ve dış turizmin pik yaptı ayı. Eğer bu mevsimde işsiz sayısı azalmıyorsa, kışın hiç azalmaz.

“Dur bakalım ya, Temmuz verisi açıklansın, istihdamda patlamayı görürsün sen!” OK, o zaman Betam tahmin modeline kulak verelim:

“Betam tahmin modeli Temmuz 2019 döneminde mevsim etkilerinden arındırılmış tarım dışı işsizlik oranının 0,1 yüzde puan artarak yüzde 16,3 seviyesine yükseleceğini öngörmektedir”. Oldu mu size kapak?

Arkadaşlarım, düşmanlarım ve benim hakkımda hiçbir fikri olmayan dev çoğunluk. Türkiye’nin çok uzun zamandır değişmeyen ekonomik kuralları var.  Reel GSYİH en az yüzde 4 büyümedikçe, işsizlik azalmaz. Ama Berat Abim diyor ki, “Maliye Bakanı Berat Albayrak, yılı pozitif bir büyüme ile kapatacaklarına inandıklarını belirterek…”  Yani, negatiften çıkarsak bize alkış tutun.

Hükümetin beş yıllık kalkınma planında hedeflediği büyüme yüzde 4.3, ama 2023’te işsizlik şimdiki oran olan yüzde 13’den yüzde 9.9’a düşecek. Nasıl? Memlekette salgın hastalık çıkacak da işgücü mü daralacak?

Yumurta mı tavuktan çıktı, minare mi kılıftan, bu soruya cevap veremem ama, bizi derin bir resesyona mahkum eden kısır döngüye girdiğimizi ilan ederim. Çünkü işsiz insan harcayamaz. Her işsizin üç kişilik ailesi olsa, halen 12.5 milyon insan sadece zaruri ihtiyaçlarını karşılayacak kadar harcayabiliyor.

Bu yüzden de tüketici kredisi faizlerini sıfıra düşürseniz de, tüketim artmaz. Sadece zenginlerin lüks ithal jip ve rezidansları daha ucuza almasını sağlarsınız. Evet, yeniden dengelenme var, fakir-fukaradan tuzu kuruya doğru dengelendik.

“Bunlar atmasyon” diye aşağıda yazılacak yorumları şimdiden görüyorum, hatta bunları yazanların en yakın dostlarım olduklarını ve adreslerini de biliyorum. Ama bana inanmayan TÜİK’e inanır herhalde (Pardon henüz klavyede pişmiş kelle gibi sırıtan emoji bulamadım).  Bakın hanehalkı tüketiminin en iyi eşzamanlı göstergelerinden biri olan Temmuz Perakende Satış Endeksleri eşliğinde yayınlanan bültende hangi ifadeler kullanılmış:

“Perakende satış hacmi bir önceki aya göre yüzde1,5 azaldı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış sabit fiyatlarla perakende satış hacmi 2019 yılı Temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 1,5 azaldı. Aynı ayda gıda dışı satışlar (otomotiv yakıtı hariç) yüzde 2,8, otomotiv yakıtı satışları yüzde 0,3 azalırken, gıda, içecek ve tütün satışları ise aynı seviyede kaldı."

Perakendecinin para kazanamaması Temmuz ayına mahsus bir durum mudur acaba? Maalesef! Yine TÜİK bülteninden okuyorum:

“Takvim etkilerinden arındırılmış sabit fiyatlarla perakende satış hacmi 2019 yılı Temmuz ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 3,7 azaldı. Aynı ayda gıda, içecek ve tütün satışları yüzde 1, gıda dışı satışlar (otomotiv yakıtı hariç) yüzde 4,5, otomotiv yakıtı satışları yüzde 5 azaldı.”

İşte kahrolası kısır döngü bu noktada başlıyor. Para kazanamayan perakendeci ne yapar?

Mağaza açmaz.

Daha az sipariş verir.

Cirosu düşük mağazalarda çalışanları kapıya koyar.

Mağaza açmazsa, yapılmakta olan AVM’ler boş kalır, halen faaliyet gösterenler de daha az para kazanıp…. Evet. Çaktınız…Onlar da eleman çıkartır.  Devamı?  Daha az sipariş alan toptancı ve üretici ne yapar?

Başa saralım teybi:

Fabrika kurmaz.

Eskiyen fabrikayı kapatır.

Eleman çıkartır.

Bu kısır döngü öyle bela bir salgındır ki, mali durumu zayıf olan perakendeci, toptancı ve üretici konkordato bile ilan eder. Tüm çevresine ve bankalara da yayar mikrobu.

Nasıl çıkıcaz bu ölüm girdabından? Kamu sübvansiyonuyla elemanları zorla işe aldırdık, olmadı. Bütçeden tonlarca para harcadık, ı-ıh. Faiz indirimi? O da işe yaramaz, çünkü para kazanamayan perakendeci, toptancı, üretici, işçi kredi alamaz.

O zaman tek yol kaldı.  Halkın ve tüm iş dünyasının güvenini perişan eden, dışarıdan gelen parayı da kaçıran bu müdahaleci, gerginlik yaratıcı, “ben yaptım olducu” kafa değişmeli.


Bu yazı Para Analiz'den alınmıştır.

Related Articles

مقالات ذات صلة

İlgili yazılar