Erdoğan’ın ekonomi paketi boş çıkınca, CHP kendi paketini açıklayacak

Vaka ve ölü sayısı her gün katlanarak artan Koronavirüs salgınının ekonomik tahribatına karşı Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından açıklanan önlem paketi hemen tüm kesimlerde ve kamuoyunda düş kırıklığı yaratınca Ana Muhalefet partisi CHP kendi önlem paketini açıklama kararı aldı.

Erdoğan’ın “Ekonomik İstikrar Kalkanı” adıyla 18 Mart’ta açıkladığı önlemler ağırlıkla vergi, Sosyal Güvenlik primi ve bankalara olan kredi borç taksitlerinin üç ile altı ay arasında ertelenmesinden oluşuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, toplam 21 maddeden oluşan önlemlerin 19’unu kamuoyuna canlı yayında açıkladı. Erdoğan’ın iki maddeyi atlaması “açıkladığı önlemlerin sorunları çözeceğine kendisi de inanmadığı için tamamını okumadı” şeklinde yorumlandı.

Cumhurbaşkanının konuşmasında yer vermeye gerek görmediği iki maddede ise “Küresel tedarik zincirlerindeki aksama ihtimaline karşı hem üretimde, hem de perakende de alternatif kanallar geliştirilmesi ve yalnız yaşayan 80 yaşın üstündeki yaşlılara evde periyodik bakım ve sosyal hizmet vaadi” yer alıyor.

Cumhurbaşkanının tutarını 100 milyar TL olarak (15,5 milyar dolar) duyurduğu önlemlere bakıldığında, bu tutarda bir somut parasal destek ortada görünmediği gibi, paketin finansmanının nasıl sağlanacağı da belirsiz.

Merkez Bankası 2019 yılı kârının ve ihtiyat akçesinin erkene çekilen olağanüstü genel kurulda alınan kararla erken aktarılması sayesinde Ocak ayında 21 milyar TL fazla veren bütçe, Şubat ayında ise hemen eksiye döndü ve 7,1 milyar TL açık verdi. O nedenle yılsonunda 139 milyar TL açık vermesi hedeflenen 2020 bütçesinde, 100 milyar TL olarak açıklanan Ekonomik İstikrar Kalkanı paketini finanse edecek kaynak yok. Hazine borçlanmasıyla temin edilecek kaynaklarla finanse edilecek destekler ise yılsonu bütçe açığını 200-250 milyar düzeyine çıkartacak. Türkiye’nin uluslararası risk puanı (CDS) 29 Ocak’ta 234 baz puan iken 20 Mart 2020 haftasında 582 puana yükseldi. Bu da hazine borçlanmasının çok yüksek maliyetle yapılabileceği anlamına geliyor.

İktidarın açıkladığı önlemlerin neredeyse tamamına yakını devletin alacaklarından vazgeçmeyip ertelemesi şeklinde. Bir yandan insanlara evden çıkmama çağrısı yapılırken diğer yandan iç hat uçak biletlerinde KDV’nin yüzde 18’den 1’e düşürülmesinin, sezon başlangıcı 1 Mayıs’a ertelenen, otel ve tatil köylerinin bomboş olduğu turizm sektöründe konaklama vergisinin Kasım ayına ertelenmesinin bir katkısı ya da getirisi yok. En çok eleştirilen ve tepki çeken önlem ise 500 milyon liraya kadar olan konut alımlarında, kredilendirmenin konut bedelinin yüzde 90’ına çıkartılması, peşinatın yüzde 10’a düşürülmesi. Siyaset ve ekonomi kulislerinde “iktidarın müteahhit sevgisine” bağlanan bu madde için “insanlar evden çıkamazken, bankalar müşterilerine şubeye gelmeyin derken kim gidip ev satın alacak?” sorusu soruluyor.

Kamuoyunda ve şirketlerde en büyük beklenti kira, elektrik, doğalgaz, internet, telefon, su, fatura ödemelerinin ertelenmesi, bu ödemeler için nakit devlet desteği sağlanmasıydı. Ayrıca fiyatları hızla yükselen gıda, temizlik ve hijyen malzemelerinde KDV’nin sıfırlanması talep ediliyordu. İşsizlik maaşı başvuru koşullarının kolaylaştırılması ve ödemelerin yaygınlaştırılması beklentiler arasındaydı. Erdoğan’ın açıkladığı pakette bunların hiç birisi yer almadığı gibi, Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak söz konusu talepler için “gündemimizde yok” açıklaması yaptı.

İktidarın kamuoyunda düş kırıklığına ve “dağ fare bile doğuramadı” yorumlarına neden olan acil önlemlerine karşılık şimdi CHP’nin 23 Mart Pazartesi günü açıklayacağı belediyelerin destek paketleri ve iktidara yapacağı öneriler bekleniyor.

CHP’li 11 Büyükşehir belediye başkanıyla telekonferans üzerinden hafta sonu bir toplantı gerçekleştiren Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu, İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Mersin, Antalya, Eskişehir, Aydın, Tekirdağ, Hatay,  Muğla, başkanlarından kapsamlı sağlık ve sosyal yardım, gıda, malzeme, ücretsiz hizmet desteği uygulama projelerine yönelmelerini istedi.

AKP’li belediyeler su ücretlerine zam yaparken, CHP’li belediyeler geçtiğimiz hafta borcu nedeniyle suyu kesilen ev ve işyerlerinin suyunun açılması kararı alınca, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı hemen devreye girip 81 il belediyesine genelge göndererek kimsenin suyunun kesilmemesi talimatını verdi. CHP Genel Başkan Yardımcısı Seyit Torun, söz konusu genelgeyle iktidarın CHP’li belediyelerden “rol çalmaya çalıştığını” öne sürdü.

CHP Genel Başkanı Kılıçdaroğlu’nun açıklayacağı önlem ve destek paketinde CHP’li belediyelerin seferber edilmesi yanında, iktidara yönelik olarak da geniş kesimler için atılması istenen adımlarla ilgili talep ve öneriler yer alacak.

Bunlar arasında tüm işyeri, sanayi tesisi, tarım ve hayvancılıkla uğraşan üreticilerin ve meskenlerin elektrik, doğalgaz, internet, telefon tarifelerinin indirilmesi, faturaların yılsonuna kadar ertelenmesi, KDV-ÖTV muafiyeti getirilmesinin yer aldığı öğrenildi. Okullar kapatılınca aylıkları kesilen 193 bin sözleşmeli öğretmenin maaşlarının ödenmesi yanında, sağlık çalışanlarına ikramiye ve fazla mesai ödemesi, KHK ile ihraç edilen sağlık personelinin işlerine geri dönmesi, güvenlik soruşturması aylardır süren doktor, hemşire, laborant, röntgen teknisyeni gibi sağlık personelinin hemen atamalarının yapılması isteniyor.

Gıda, temizlik malzemelerinde KDV’nin sıfırlanması, akaryakıt fiyatlarında indirim ve KDV-ÖTV-ATV oranlarının düşürülmesi de öneriler arasında. Ayrıca tüm emeklilere üç ay süreyle ilave 1000’er TL destek, işsizlik maaşı ödemelerinde son 3 yılda en az 600 gün prim ödemiş olma şartının kaldırılarak, İŞKUR’a kayıtlı tüm işsizlere altı ay İşsizlik Sigortası Fonu’ndan asgari ücret tutarında maaş ödenmesi önerilecek. Faaliyetleri durdurulan 149 bin küçük işletme, kafe, kıraathane, restoran vb. işletmelere kapalı kaldıkları süre için günlük 250 TL nakit destek sağlanmasının da CHP lideri tarafından gündeme getirileceği kaydediliyor.

Tüm ailelere sosyal güvenlik, ücretsiz sağlık hizmeti, işsiz aile reislerine asgari ücret tutarında maaş bağlanmasını öngören Aile Sigortası Yasası’nın hemen meclisten geçirilmesini isteyen CHP ayrıca kamu-özel tüm hastanelerde tedavinin hiçbir ücret ödenmeden yapılmasını gündeme getirecek. İlaç ve muayenelerde katkı ya da katılım payı adı altında çalışan ve emeklilerden yapılan kesintilerin kaldırılmasını talep edecek.

Vergi, SGK, KDV, Gümrük Vergisi ödemelerinin yılsonuna ertelenmesini, ardından da faizsiz şekilde 18 ay taksitlendirilmesini önermesi beklenen ana muhalefet lideri Kılıçdaroğlu, “sicil affı” düzenlemesinin de meclisten geçirilmesini gündeme getirecek. Böylece kredi borcundan ötürü bankaların kara listesinde bulunan milyonlarca küçük esnaf, sanatkâr, iş insanı, sanayici ve şirket sahibine yeni kredi çekme imkânı sağlanmış olacak.

İşten çıkartmaların yasaklanmasını, hızla yaygınlaşan “ücretsiz izin” uygulamasının durdurulmasını dile getireceği belirtilen CHP Genel Başkanı, faaliyeti durdurulan işyerlerinde ücretsiz izne çıkartılanların ücretlerinin yüzde 50’sinin devlet tarafından üstlenilmesini kalan yüzde 50’nin de işverenlerce ödenmesini önerecek.

Kılıçdaroğlu Kamu-Özel İşbirliği (KÖİ) kapsamındaki Şehir Hastaneleri, havaalanları, otoyol, köprü ve tüneller için iktidara yakın az sayıda müteahhide verilen dövize endeksli garanti ödemelerinin bir yıl ertelenmesini daha önce gündeme getirmişti. CHP Genel Başkanının iktidara yapacağı çağrıda, yeni borçlanmaya gitmek yerine, bütçede KÖİ garanti ödemelerine ayrılan 18,8 milyar TL’nin, koronavirüs önlemleri çerçevesinde daha geniş kesimlere sağlanacak ekonomik desteklerin finansmanında kullanılmasını önereceği öğrenildi.


© Ahval Türkçe