Mark Bentley
Kas 17 2017

ICBC’nin Türkiye’deki gizemli yükselişi

Dünyanın en büyük bankası olan Çin Uluslararası Ticaret Bankası'nın Türk birimi, geçen yıl yüzde 232'lik bir artışla İstanbul menkul kıymetler borsasında işlem gören en iyi paya sahip oldu. Ancak, bu meteorik yükselişin sebepleri ise hala aralanamayan bir sır perdesi.

Bir şirketin yüksek performansı, kârlılık, yapılacak iş beklentisi, spekülasyon ve içeriden bilgiye dayalı ticaret gibi bir veya daha fazla faktörle açıklanabilir (pek çok piyasa gibi, İstanbul menkul kıymetler borsası bu tür uygulamalarla doludur). Veya bir analistin söylediği gibi, banka ile Türk servet fonu olan Türkiye Servet Fon Yönetimi arasında bir miktar "finansal kriz" de olabilir.

Kârlılık temelinde, yatırımla alakalı bir durum üzerine tartışmak zordur. Toplam kredilere oranla kötü borcun düşük bir oranının (toplamın yaklaşık yüzde 2'si) yanı sıra, ICBC Türkiye, ülkedeki akranlarına oranla geride kaldı ve bu rakamlar onu cazip olmayan bir yatırıma dönüştürdü.

Bankanın kârı, bir önceki yıla göre ikinci çeyrekte iki katından fazla artarak 13,7 milyon liraya (3,5 milyon dolar) ulaşmış iken, fiyat sermaye oranı -yatırımcıların karlarının 1 Dolarının karşılığı olarak ödedikleri miktar- şu an 44.9; ki bu da Türkiye'nin bir numaralı özel bankası Garanti'nin 7.6’lik oranıyla kıyaslandığında çok yüksek kalan bir oran. Ayrıca, kârlılığın bir başka önemli göstergesi olan hisse başına kazanç yalnızca 0.12. Garanti ise, potansiyel yatırımcılara 1,39 oranı sunuyor.

Kimliğinin belirtilmesini istemeyen bir analistin geçen hafta sorduğu soru ise şu: “Böylesine şartlarla, insanlar neden bu hisse senedine yatırım yapıyor?” “Tıpkı Pandora’nın kutusunu anımsatıyor; neyin ortaya çıkacağını bilmiyoruz.”

ICBC Türkiye, 1 yıllık fiyat grafiği (Google Finans)
ICBC Türkiye, 1 yıllık fiyat grafiği (Google Finans)

Geçen yıl Ağustos ayında Türk altyapı projeleri ve diğer yatırımlar için finansman sağlamak amacıyla kurulan ICBC Türkiye’nin ana şirketi; Çin'in en büyük bankası ICBC, Türkiye Varlık Fonunun en büyük kredi kuruluşlarından biri haline gelebilirdi.

Ekim ayında, Bloomberg, varlık fonunun şirkete 10 yılda 5 milyar dolarlık bir kredi talebinde bulunduğunu bildirdi. Ayrıca, Bloomberg’den gelen bilgiye göre, yönetim kurulu üyesi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kıdemli danışmanlarından Yiğit Bulut’un ICBC Türkiye Genel Sekreteri Xu Keen ile 4 Ekim'de İstanbul'da bir araya geldi.

Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerdeki fonların aksine, Türkiye Varlık Fonu, ICBC gibi bankalardan nakit paraya ihtiyaç duyuyor çünkü ülkede hiç olmadığı için petrol ve gazdan fazla gelir elde edemiyor.

Bunun yerine, hâlihazırda kendi borçları olan THY gibi firmalardaki devlet elindeki payların desteğiyle, hükümet borçlanma ve harcamaları için bütçe dışı bir vasıta görevi görecek.

Hükümet, fon aracılığıyla sermaye artırımı yapmayı ve bunu ekonomiye borç vermeyi desteklemek için kullanmayı planlıyor. Analistler, Erdoğan'ın en geç 2019'da yapılacak başkanlık seçimlerinden önce bütçe üzerindeki stres yüzünden fon bulmak için acele ettiğini belirtti.

Türkiye Varlık Fonu başkanı Himmet Karadağ
Türkiye Varlık Fonu başkanı Himmet Karadağ

Türkiye'deki birimini bu tür bir borç için bir kanal olarak kullanan ICBC, ülkenin üçüncü büyük şehri olan İzmir'de 840 milyon dolarlık kamu hastanesi için sendikasyon kredisine katılarak, Türk altyapısına yapacağı yatırımın ilkini kaydetmiş oldu.

Ken’in ifadesine göre ICBC enerji santralleri, demiryolları, otoyollar ve diğerleri de dahil olmak üzere altyapı projelerine de önemli bir ortak olmak istiyor.

ICBC, ayrıca ülkenin en büyük donuk alacak kaynağı olan Hayat Varlık'a kredi açıyor. Avrupa Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Bankası (EBRD) Mart ayında, ICBC ile ortaklaşa bir şekilde, "ekonomideki yeni borçlanmayı kolaylaştırmak ve mali açıdan zorlanan şirketlerin ekonomik olarak aktif olmasına yardımcı olmak” için 120 milyon lira krediyi Hayat'a ayırdı.

Bu tam da Erdoğan'ın seçim öncesi ekonomiyi canlandırmaya çalıştığı için neredeyse haftalık bir şekilde organize ettiği bir hedefti.

ICBC Türkiye, aynı zamanda, Mayıs 2015'te satın aldığı Tekstilbank'ın mi 44 şubesi üzerinden, Türk bankalar için kredi düzenlemekte, tüketici kredisi sunmakta ve mevduat toplamaktadır.

Mart ayında, ICBC Dubai'den, devlet tarafından işletilen Vakıfbank için üç yıllık 250 Milyon Dolar kredi koordine etti. Geçtiğimiz ay ise, özel banka Yapı Kredi için 1,35 milyar dolarlık bir krediyi koordine etti.

2002-2009 yılları arasında enerji bakanı olan Erdoğan'ın siyasi müttefiki Hilmi Güler'in bankanın icra kurulunda yer alması, hükümet yetkilileri ve varlık fonu üyelerine erişim söz konusu olduğunda, ICBC'ye gelebilecek herhangi bir zararı önleyecek. ICBC, Güler'i iki yıl önce yurtdışı kurumsal yönetişim alanında bağımsız bir yönetim kurulu üyesi olarak seçti.