İşsizlik virüsten beter vuracak

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından nihayet resmi olarak pandemi (küresel salgın) olarak ilan edilen koronavirüs ekonomik etkisini de tüm piyasalara bulaştırdı. Küresel ekonomi koronavirüsün desteklediği bir dizi artçı sonuçlar yüzünden 2008 krizinden sonraki en büyük çalkantılarını yaşıyor.

Özellikle ekonomilerin geleceğine dönük bir sinyal olarak algılanan petrol (enerji) fiyatlarında görülen çöküntü 10 yıl önce yaşanan ekonomik krizden bile ağır.

Ocak ortasında Çin’in Wuhan eyaletinde ortaya çıkan COVID-19 salgını, alınan katı tedbirle bu ülkede sakinleşmeye başlasa da, dünya ekonomisinin itici gücünü oluşturan pek çok gelişmiş ülkede etkisini şiddetli şekilde göstermeye başladı.

İran, Güney Kore, İtalya ve hatta ABD virüsün yeni yayılma merkezleri haline gelirken, pek çok ülkede uygulanmaya başlanan seyahat tedbirleri, karantina ve sosyal etkinlik yasaklamaları küresel ekonomik yavaşlamanın bir göstergesi olarak ortaya çıkıyor.

Talepteki bu düşüş zaten Çin’de kapalı olan fabrikalar nedeniyle bir aydan fazladır gerileme eğiliminde olan petrol fiyatları için yıkıcı bir domino etkisine neden oldu. Azalan petrol fiyatlarını dengelemek için Cuma günü OPEC ülkeleri ve Rusya arasında yapılan toplantıda da bir sonuç çıkmadı. Rusya petrol üretim kısıntılarını kabul etmedi. 

Bunun üzerine Suudi Arabistan uzun süredir görülmeyen bir petrol savaşının fitilini ateşledi. 20 yıldır görülmedik ölçüde petrol satışında yüzde 20 gibi bir iskonto oranı uygulayacağını duyuran Riyad yönetimi üretimini de günlük 9-10 milyon varilden 12 milyon varile yükselteceğini duyurdu. 

Dünyanın en çok petrol ihraç eden ülkesinin bu hamlesi cuma akşamı 45 dolardan kapanan Brent tipi gösterge petrolün varil fiyatını pazartesi Asya piyasalarının açılışında 31 dolara kadar indirdi. Fiyatlar daha sonra 35 dolarda dengelenme eğilimine geçti. Riyad’ın bu hamlesinin temelinde kendi petrol üretim maliyetinin 8-10 dolar civarında olmasının getirdiği rahatlık yatıyor. Oysa Rusya ortalama maliyet hesabını 42 dolara göre yapıyor. 

Petrol fiyatlarındaki bu düşüş pek çok tüketici ülke için olumlu gibi gözükse de alında madalyonun diğer yüzündeki karanlık, ekonomiler için daha belirleyici. Zaten koronavirüs nedeniyle durgunluk sinyalleri veren küresel piyasalar, şimdi bir de düşen petrol fiyatları nedeniyle gelirleri azalacak olan üretici ülkelerde ortaya çıkacak talep düşüşünden endişe ediyor.

Nihayetinde petrol üreticilerinin tamamına yakını imalat sanayileri zayıf ve ihtiyaçlarını sanayileşmiş ülkelerden sağlayan devletlerden oluşuyor. Bu ekonomilerdeki zayıflama, zaten koronavirüs kaygıları nedeniyle moralleri bozuk olan dünya piyasalarında büyük ölçekli satışlara neden oluyor.

Tokyo’dan New York’a kadar hemen tüm borsalar neredeyse iki haneli rakamlara yakın günlük kayıplarla karşı karşıya kalıyor. Yatırımcılar güvenli liman olarak gördükleri ABD tahvillerine ve altın gibi değerli metallere yöneliyor. Ancak hisse senedi piyasalarındaki düşüşlerin yatırım fonları üzerinde yarattığı etki o kadar sert ki, ortaya çıkan zararlardan kaynaklı teminat eksiğini karşılamak için yapılan satışlar, altın fiyatlarında bile da hızlı dalgalanmalara neden oluyor.

Bu arada krizin nasıl çözüleceğine dönük şimdilik yeterince parlak bir fikir de yok. Daha önceki krizleri sürekli olarak para basarak ve faizleri düşürerek çözmeye çalışan merkez bankalarının bu sefer işi gerçekten zor gözüküyor. Çünkü zaten son 10 yıldır rekor miktarda para basılırken faizler de daha fazla düşürmenin işe yarayıp yaramayacağını sorgulatacak derecede düşük seviyede.

Bu nedenle yakın zamanda küresel ekonomi için çözüm ancak COVİD-19’u iyileştirecek bir ilaçla mümkün olabilecekmiş gibi gözüküyor.

Tüm dünyada sosyal yaşamda etkileri giderek daha ağır hissedilen hastalığın ekonomi üzerindeki etkilerinin sonlandırılabilmesi için şimdilik ekonomistler de doktorlar ve bilim insanlarından gelecek haberleri bekliyor. Bilim insanlarının yeterince hızlı olamaması durumunda ekonomik krizin getireceği iflaslar ve işsizlik gibi sorunlar da en az virüsün kendisi kadar etkili olacakmış gibi gözüküyor.


© Ahval Türkçe