Eyl 12 2018

Karar yazarı soruyor: 20 milyar dolar nereye gitti?

Merkez Bankası'nın 'para ve banka' istatistiklerine göre yabancı para mevduatları kur artışı etkisi ile 20 milyar dolar azaldı.

Karar yazarı İbrahim Kahveci yazısında Merkez'in verilerine göre azalan 20 milyar doların 'nerede' olduğu sorusuna yanıt arıyor.

Yazısında, "Merkez Bankasının haftalık ‘Para ve Banka’ istatistiklerine göre 15 Haziran 2018 haftasında bankalarda bulunan toplam TL mevduatı 1 trilyon 004 milyar liraydı. Aynı hafta yine bankalarda bulunan ‘Yabancı Para-YP’ mevduatı ise 204 milyar 229 milyon dolar düzeyindeydi." diyen Kahveci, 15 Haziran ve 31 Ağustos verilerini karşılaştırıyor:

15 Haziran 2018:

-Toplam TL mevduatları: 1 trilyon 004 milyar TL

-Toplam YP mevduatları: 204 milyar 229 milyon USD

-YP mevduatlarının TL karşılığı: 952 milyar TL 

*(Ortalama dolar/TL kuru 4,662)

31 Ağustos 2018:

-Toplam TL mevduatları: 1 trilyon 027 milyar TL

-Toplam YP mevduatları: 184 milyar 068 milyon USD

-YP mevduatlarının TL karşılığı: 1 trilyon 182 milyar TL 

*(Ortalama dolar/TL kuru 6,424) 

Paylaştığı verilerden sonra 11 haftalık aradaki değişimleri Kahveci, "TL mevduatları 23 milyar lira artıyor. YP mevduatları ise 20 milyar dolar azalıyor. Ama yabancı para mevduatları kur artışı etkisi ile 20 milyar dolar azalmasına rağmen, TL bazında 230 milyar dolar artış gösteriyor. Böylece toplam mevduatlar lira bazında 254 milyar TL artmış oluyor" şeklinde sıralıyor.

Yabancı para mevduatları azaldığında akla gelen ilk cevabın/sorunun, "Millet döviz bozduruyor (mu?)" olduğuna değinen Kahveci, "İyi ama döviz bozduruldu ise, o bozdurulan dövizlerin karşılığı neden TL ne oldu. TL mevduatları neden çok daha az arttı?" diyor ve ekliyor:

"15-22 Haziran haftasında 5 milyar 250 milyon dolar YP mevduatları azalıyor. O günkü kur üzerinden bu bozdurulan dövizler 25 milyar TL ediyor. Ama o hafta TL mevduatları bırakın artmayı, 10,7 milyar TL azalıyor ve 1 trilyon 003 milyar liradan, 993 milyar liraya geriliyor. Yani dolardan TL’ye geçildi dediğimiz hafta hem YP mevduatları döviz olarak azalıyor, hem de TL mevduatları." 

Yazısında döviz mevduatlarındaki büyük azalmanın o haftaki kur üzerinden TL karşılıklarını paylaşan Kahveci, bazı haftalarda az da olsa döviz mevduatlarının arttığını söylüyor ve "Biz de artış ve azalışlar birbirinden netleştirdiğimizde şu sonuca ulaşıyoruz: Nette bozdurulduğu düşünülen 20 milyar doların o haftalardaki ortalama kur üzerinden TL karşılığı tam 106,6 milyar lira ediyor" diyor.

"Peki, bu para ne anlama geliyor?" diyen Kahveci, şöyle devam ediyor:

"Eğer bankalardaki döviz hesaplarındaki bu azalış dövizden TL’ye geçiş olsaydı, bankalardaki TL mevduatları en azından 23 milyar değil, 106 milyar TL artmalıydı. Şimdi geriye iki ihtimal kalıyor:

1-Döviz hesaplarındaki azalış, ihtiyaçlara (dış borçlara) ödendi ve yurtdışına çıktı. Bunu önümüzdeki aylarda ödemeler dengesi bilançosunda  görebiliriz.

2-Diğer bir ihtimal ise bu dövizlerin hiç bozdurulmadan yastık altına gitmiş olmasıdır."

İki ihtimali sıraladıktan sonra toplam mevduatların 15 Haziran- 31 Ağustos tarihleri arasında özellikle kur artışı nedeniyle 254 milyar TL arttığının görüldüğünü paylaşan yazar, "Ama kur o kadar hızlı arttı ki, aslında bankalarda reel olarak mevduat kaybı yaşandı" notunu düşüyor:

"Özellikle döviz mevduatlarındaki azalış, TL mevduatları ile telafi edilemeyince ortaya kaynak ihtiyacı çıktı. Böylece reel sektörde yaşanan durağanlık verilerine rağmen, faizlerde şimdilik beklenen düşüş ileri bir tarihe kaldı. 

Orta-uzun vadede faizlerde elbette reel durağanlığın getireceği bir kaynak fazlalığı baskısı oluşabilir. Bunu 2008-09 küresel krizde gördük: Krizin başlangıç aşamasında faizler yüzde 16,0 seviyelerinden, Ekim 2008’de yüzde 25,0’e kadar çıkmıştı. Ama ardından reel krizin en derin estiği Mart 2009’da faizlerin hızla düşerek yüzde 12,0’lere indiğini hatırlatmak isterim. 

İşte o nedenle tezimiz şu: Reel sektörlerin durağanlığı, iki yılı aşkındır süren finansal dalgalanmayı da sona erdirebilecektir. 

Ya da daha net söyleyelim: Reel sektör durağanlığı ne kadar derinleşirse, finansal hareketlilik de o kadar erken biter (belki de bitiyor)."