May 15 2018

Mahfi Eğilmez AKP yönetimindeki ekonominin 16 yılını yazdı

Ekonomist ve Hazine eski Müsteşarı Mahfi Eğilmez, AKP'nin iktidarda olduğu son 16 yıldaki ekonomik tabloyu ve 2018'de Türkiye'yi bekleyen görünümü yazdı.

2001 ekonomik krizinin, Türkiye'nin yaşadıkları arasında en önemlilerden olduğuna dikkat çeken Eğilmez, 2002 yılına kadar ekonomideki gelişmeleri IMF veri tabanında yer alan şu tablo ile ortaya koyuyor:

Makro Göstergeler

2000

2001

2002

GSYH (Cari fiyatlarla, USD)

273,1

200,3

238,3

Büyüme Oranı (%)

6,6

-5,9

6,4

Kişi Başına Gelir (USD)

4.219

3.053

3.589

İşsizlik Oranı (%)

6,0

7,8

9,8

Enflasyon (%)

39,0

68,5

29,7

USD/TL Kuru

675.004

1.453.615

1.311.636

Bütçe Dengesi / GSYH (%)

-8,4

-11,8

-11,4

Kamu Borç Stoku / GSYH (%)

51,6

76,1

72,0

Cari Denge / GSYH (%)

-3,6

1,9

-0,3

 

Krizle birlikte, 2001 yılında büyüme oranının yüzde 5,9'luk bir küçülmeye dönüştüğüne, Gayri Safi Milli Hasıla'nın (GSYH) yüzde 26,7 gerilediğine değinen Eğilmez, işsizlik ve enflasyon oranlarının da zirve yaptığını hatırlatıyor.

Kriz sonrasında, IMF desteğiyle uygulanan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı sayesinde ekonominin toparlandığını savunan Eğilmez, 2002 verilerinin bu durumu ortaya koyduğunu aktarıyor.

AKP iktidara gelmeden önce, Türkiye'nin gelişmekte olan ülkeler (GOÜ) arasındaki yerini ise, şu tablo ile izah ediyor Eğilmez. 

Aşağıdaki tablo, AKP’den önceki dönemde Türkiye’nin içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkeler (GOÜ) kategorisi ile karşılaştırılmasını sunuyor (veriler için kaynak: IMF, veri tabanı ve www.hazine.gov.tr.)

Makro Göstergeler

TR 2000

GOÜ 2000

TR 2002

GOÜ 2002

Büyüme Oranı (%)

6,6

5,8

6,4

4,6

Kişi Başına Gelir (SAGP,USD)

4.219

4.281

3.589

4.660

Enflasyon (%)

39,0

8,2

29,7

6,7

Bütçe Dengesi / GSYH (%)

-8,4

-1,6

-11,4

-3,5

Cari Denge / GSYH (%)

-3,6

1,4

-0,3

1

Dış Borç / GSYH (%)

43,6

34,5

54,8

35,8

 

Tabloya göre, Türkiye’nin ekonomik büyümesinin kriz yılı öncesinde de sonrasında da GOÜ ortalamasının üzerinde göründüğüne dikkat çeken Eğilmez, kişi başına düşen gelirin krizden önce GOÜ ortalamasında seyrederken, krizle birlikte büyük bir gerilemeye girdiğini kaydediyor.

AKP'nin, iktidara geldiği dönemde, IMF programı ile toparlanmış bir Türkiye ekonomi devraldığına işaret eden Eğilmez, AKP'nin 16 yıllık iktidarının ekonomi politikaları açısından iki ayrı döneme işaret ettiğine değiniyor.

İlk dönemi, 2003-2010 olarak tanımlayan Eğilmez, bu yıllar arasında ekonominin toparlanmaya başladığını hatırlatıyor ve o döneme ait ekonomik göstergeler tablosunu paylaşıyor:

2003-2010 dönemine ilişkin temel makroekonomik göstergeler aşağıdaki tabloda yer alıyor (veriler için kaynak: IMF, veri tabanı.)

Makro Göstergeler

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

Ortalama

GSYH (Milyar USD)

238,3

311,9

404,9

501,2

550,8

675

764,6

644,5

 

Büyüme (%)

6,4

5,6

9,6

9

7,1

5

0,8

-4,7

4,9

KB Gelir (USD)

3.589

4.643

5.952

7.278

7.899

9.563

10.692

8.882

 

Enflasyon (%)

29,7

18,4

9,4

7,7

9,7

8,4

10,1

6,5

12,5

İşsizlik (%)

9,8

9,9

9,7

9,5

9

9,2

10

13,1

10,0

Bütçe Dengesi/GSYH (%)

-3,5

-7,6

-4,2

-0,8

-0,7

-1,9

-2,7

-5,9

-3,4

Cari Denge / GSYH (%)

1,0

-2,4

-3,5

-4,2

-5,7

-5,5

-5,2

-1,8

-3,4


AKP'nin ilk sekiz yılda hem kişi başına geliri hem de GSYH'yi büyük ölçüde arttırdığını ifade eden Eğilez, 2009’da GSYH ve dolayısıyla kişi başına gelirin ciddi bir düşüşle karşılaştığını belirtiyor ve ekliyor:

"Tabloya göre AKP, dönem boyunca yüzde 4,9’luk bir büyüme ile potansiyel büyümeyi yakalamış. Enflasyon ortalamasını yüzde 12,5 ve işsizliği de yüzde 10 gibi yüksek oranlardan aşağıya çekememiştir. Bütçe dengesinde ve cari dengede yüksek sayılmayacak bir ortalamayı yakalamıştır."

İkinci dönemi de 2010-2017 olarak sınırlayan Eğilmez, bu dönemi, ekonomide ivmenin yitirildiği ve göstergelerin bozulmaya yöneldiği yıllar olarak tanımlıyor. 

Göstergeler aşağıdaki tabloda yer alıyor (veriler için kaynak: IMF, veri tabanı.)

Makro Göstergeler

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Ortalama

GSYH (Milyar USD)

772,3

832,5

873,7

950,3

934,1

859,5

863,4

849,5

 

Büyüme (%)

8,5

11,1

4,8

8,5

5,2

6,1

3,2

7,4

6,9

KB Gelir (USD)

10.476

11.141

11.553

12.395

12.022

10.915

10.817

10.512

 

Enflasyon (%)

6,4

10,5

6,2

7,4

8,2

8,8

8,5

11,9

8,5

İşsizlik (%)

11,1

9,1

8,4

9

9,9

10,3

10,9

11,0

10,0

Bütçe Dengesi/GSYH (%)

-3,4

-0,7

-1,8

-1,5

-1,4

-1,3

-2,3

-2,3

-1,8

Cari Denge / GSYH (%)

-5,8

-8,9

-5,5

-6,7

-4,7

-3,7

-3,8

-5,5

-5,6


İkinci dönemde göstergelerin bozulduğuna değinen Eğilmez, iki dönemi şöyle kıyaslıyor:

"AKP’nin yukarıda iki döneme ayırarak ele aldığımız 16 yıllık iktidarının ekonomik sonuçlarını bu iki döneme bakarak topluca karşılaştırırsak şu sonuçlara varırız.

 

2002 - 2009

2010 - 2017

GSYH Dönem Başı ve Sonu Farkı (%)

170,5

10,0

Kişi Başına Gelir Dönem Başı ve Sonu Farkı (%)

147,5

0,3

Büyüme (%)

4,9

6,9

Enflasyon (%)

12,5

8,5

İşsizlik (%)

10,0

10,0

Bütçe Dengesi/GSYH (%)

-3,4

-1,8

Cari Denge / GSYH (%)

-3,4

-5,6

Özelleştirme Geliri (Milyar USD)

30,7

30,3

Dış Borç Stoku Artışı (Milyar USD)

139,3

184,1

 

AKP yönetiminde ekonomide büyüme ikinci dönemde potansiyelin (yüzde 5) oldukça üzerinde (yüzde 6,9) artmış, enflasyon yüksek düzeyde olmasına karşın gerilemeye devam etmiş (yüzde 8,5), bütçe açığı düşmüş (yüzde 1,8) onun yerini alan cari açığın artışı devam etmiştir (yüzde 5,6. Büyümede potansiyelin oldukça üzerine çıkılmasına karşılık işsizlikte herhangi bir olumlu gelişme sağlanamamıştır.

Bunlara ek olarak en önemli gelişme GSYH ve kişi başına gelirde görülmüş, ilk dönemdeki başarının, bu kadar yüksek büyüme oranlarına karşın, tekrarlanmak bir yana yanına bile yaklaşılamamıştır. AKP, ilk 8 yılında GSYH’yi yüzde 170,5, kişi başına geliri yüzde 147,5 artırmayı başardığı halde ikinci 8 yılında GSYH’yi yüzde 10, kişi başına geliri ise yüzde 0,3 artırabilmiş görünüyor. Bunun temelinde yatan en önemli neden TL’de yaşanan dış değer kaybıdır. İlk 8 yılsonunda Dolara karşı TL’nin değer kaybı 0,3 puan olurken, ikinci 8 yılsonunda 2,2 puan olmuştur. Bu büyük değer kaybı TL ile hesaplanan GSYH ve kişi başına gelirin Dolara çevrilirken büyük kayıp yaşamasından kaynaklanmaktadır. "

http://www.mahfiegilmez.com/2018/05/son-16-yl-ve-2018-fal.html