Şub 20 2019

Mahfi Eğilmez: Bir arpa boyu yol...

Türkiye ekonomisi 2001 krizinden sonra yeni bir maceraya girdi. IMF Programı eşliğinde bankalarını yeniden yapılandırdı. Görev zararlarını tahvile çevirerek kamu mali disiplinini sağladı. Paradan altı sıfır attı, 2005 – 2010 arasında tarihin en yüksek doğrudan yabancı sermaye yatırımı girdi. Bu gelişmeler sonucunda para ikamesi (dolarizasyon) tersine döndü ve insanlar TL’ye güvenmeye başladıkları için yabancı para mevduatlarını TL’ye çevirdiler, TL değer kazandı. Özelleştirmelerle kamu kuruluşları ve malları satıldı ve 60 milyar dolardan fazla gelir elde edilerek kamu harcamalarında kullanıldı. Dış borçlar 114 milyar dolardan 450 milyar dolara yükseldi ve bu paralar kamu harcamalarında kullanıldı. Bu dönem boyunca Türkiye’nin Cari fiyatlarla GSYH’si 272 milyar dolardan 851 milyar dolara, kişi başına geliri 4 bin 317 dolardan 10 bin 546 dolara yükseldi.

Yazının altında sunduğum 2000 ve 2017 yıllarına ait iki tabloya karşılaştırmalı olarak bakarsak şu sonuçlara ulaşıyoruz (veriler için kaynak: IMF, WEO Database, October 2018 ve https://knoema.com/atlas):

(1)   Cari fiyatlarla GSYH büyüklüğü açısından Arjantin ve İsveç bu 18 yılda ilk 20’deki yerlerini kaybetmişler, buna karşılık ilk 20 ekonomi arasında olmayan Endonezya ve Suudi Arabistan bu kategoriye girmiş.

(2)   Çin cari fiyatlarla GSYH büyüklüğü açısından 6’ncı sıradan 2’nci sıraya, Hindistan 13’üncü sıradan 6’ncı sıraya, Rusya 20’nci sıradan 11’inci sıraya yükselmiş. Almanya, İngiltere ve Fransa birer basamak geriye düşmüşler. Türkiye, bütün bu gelişmelere karşın bu 18 yılın sonunda başladığı yerde kalmış. 2000 yılında 17’inci sıradaymış 2017 yılında da 17’inci sırada.

(3)   Kişi başına gelirde nasıl değişiklikler olmuş diye bakarsak Çin 125’inci sıradan 73’üncü sıraya, Güney Kore 38’inci sıradan 30’uncu sıraya, Rusya 95’inci sıradan 63’üncü sıraya, Avustralya 27’inci sıradan 11’inci sıraya yükselmiş. Japonya 5’inci sıradan 27’nci sıraya, İngiltere 14’üncü sıradan 24’üncü sıraya düşmüş. Türkiye 65’inci sıradan 64’üncü sıraya yükselmiş.

2000 yılında dünyada kişi başına gelir ortalama 5 bin 500 dolardı. Türkiye’nin kişi başına geliri aynı yıl 4 bin 317 dolardı. Türkiye orta gelir tuzağında bulunuyordu. 2017 sonunda dünyada kişi başına ortalama gelir 10 bin 680 dolar, Türkiye’nin kişi başına geliri 10 bin 546 dolar. Türkiye, bu 18 yılda orta gelir tuzağından çıkamamış görünüyor.

Henüz elimizde 2018 GSYH’si yok. Hükümetin Yeni Ekonomi Programı'ndaki tahmini olan 763 milyar dolarlık GSYH’yi esas alırsak 2018 yılında Türkiye’nin, Hollanda’nın altına düşerek 18’inci sıraya gerilemesi söz konusu olacaktır. Bu durumda kişi başına geliri de 9 bin dolar düzeyine düşecek ve Türkiye bu alanda 70’inci sıralara gerileyecek demektir.

2018 yılı GSYH’si açıklandığında son 16 yılda, kamu kuruluşları ve kamu mallarının özelleştirilmesi de dahil olmak üzere elindeki bütün imkânları kullanmış olan, Türkiye’nin geldiği yerin başladığı noktadan da geride olduğunu göreceğiz.

Bu durumun tek nedeni ilk bakışta ucuz görünen ama uzun vadeli sorunları çözemediği için gerçekte çok pahalıya mal olan kısa vadeli popülist yaklaşımların son sekiz yılda kalıcı ve doğru yaklaşımlara tercih edilmesidir.
 

2000

GSYH

 

Nüfus

 

KB Gelir

 

Ülke

Milyar USD

Sıra

Milyon Kişi

Sıra

USD

Sıra

ABD

10.285

1

282,2

3

36.450

8

Japonya

4.888

2

126,8

9

38.532

5

Almanya

1.950

3

82,2

12

23.719

23

İngiltere

1.648

4

58,9

21

27.982

14

Fransa

1.362

5

60,9

20

22.364

25

Çin

1.211

6

1.262,6

1

959

125

İtalya

1.142

7

56,9

22

20.051

29

Kanada

742

8

30,8

35

24.124

21

Meksika

708

9

101,7

11

6.959

51

Brezilya

655

10

175,3

5

3.739

72

İspanya

595

11

40,6

28

14.677

33

Güney Kore

562

12

47,0

25

11.948

38

Hindistan

462

13

1.053,1

2

439

155

Avustralya

415

14

19,2

49

21.669

27

Hollanda

413

15

16,0

57

25.921

17

Arjantin

284

16

37,1

31

7.669

47

Türkiye

273

17

63,2

17

4.317

65

İsviçre

272

18

7,2

92

37.868

7

İsveç

260

19

8,9

81

29.283

13

Rusya

260

20

146,6

6

1.772

95

 

2017

GSYH

 

Nüfus

 

KB Gelir

 

Ülke

Milyar USD

Sıra

Milyon Kişi

Sıra

USD

Sıra

ABD

19.391

1

325,7

3

59.532

8

Çin

12.238

2

1386,4

1

8.827

73

Japonya

4.872

3

126,8

11

38.428

27

Almanya

3.677

4

82,7

16

44.470

19

İngiltere

2.622

5

66,0

22

39.727

24

Hindistan

2.601

6

1339,2

2

1.942

143

Fransa

2.583

7

67,1

21

38.477

26

Brezilya

2.056

8

209,3

5

9.821

68

İtalya

1.935

9

60,6

23

31.953

28

Kanada

1.653

10

36,7

38

45.032

18

Rusya

1.578

11

144,5

9

10.743

63

Güney Kore

1.531

12

51,5

27

29.743

30

Avustralya

1.323

13

24,6

53

53.800

11

İspanya

1.311

14

46,6

30

28.157

33

Meksika

1.150

15

129,2

10

8.910

72

Endonezya

1.016

16

264,0

4

3.847

116

Türkiye

851

17

80,7

19

10.546

64

Hollanda

826

18

17,1

65

48.223

14

S. Arabistan

687

19

32,8

41

20.849

39

İsviçre

679

20

8,5

98

80.910

3


Bu yazı Mahfi Eğilmez'in kişisel blogundan alınmıştır.