TL’den kaçış: Döviz hesapları tırmanıyor, MB sopasına rağmen krediler eriyor!

İktidarın tüm söylem ve eylemlerinin aksine dövize hücum sürerken, Merkez Bankası’nın ‘kredi vermeyene sopa’ kararına rağmen bankaların kredi hacmi ise hızla gerilemeye devam ediyor. Merkez Bankası’nın (MB) son güncel Para Banka İstatistikleri, bankalardaki döviz hesaplarının bir yılda 32,8 milyar dolar, Ocak ayından bu yana ise 23 milyar dolar arttığını gösteriyor.

Hükümetin döviz talebini dizginlemek, TL’nin döviz karşısında hızlı değer kaybını frenlemek için attığı adımların sonuç vermediğini sergileyen MB verileri, bankalardaki döviz mevduatının kesintisiz şekilde artışını sürdürdüğünü gösterdi.

16 Ağustos 2019 haftası itibarıyla derlenen verilere göre, bankalardaki TL ve döviz cinsi toplam mevduatlar geçen yılın 17 Ağustos’undaki 2 trilyon 54 milyar TL düzeyinden yüzde 13 artışla bu yılın 16 Ağustos’unda 2 trilyon 263 milyar TL’ye yükseldi.

Bu tutarın 1 trilyon 107 milyar TL’sini TL mevduatları, 1 trilyon 156 milyar TL’sini ise yabancı para (döviz) mevduatları oluşturuyor. Döviz mevduatlarının tutarı, geçen yılın aynı haftasında 994 milyar TL, toplam mevduat içindeki oranı ise yüzde 48 idi. Ancak, 5 Ekim 2018 haftasından bu yana hızlanan dövize yönelişle birlikte, döviz mevduatlarının tutarı ve toplam mevduat içindeki payı artışa geçerek son verilerle yüzde 51’i aştı.

Yabancı para cinsinden mevduatların, dolar bazındaki seyrine bakıldığında ise geçen yılın 17 Ağustos’unda 184,9 milyar dolar olan döviz mevduatları toplamı, 16 Ağustos 2019 haftasında 217,7 milyar dolara yükseldi. Döviz hesaplarındaki bir yıllık artış 32,8 milyar dolar olurken, toplam döviz mevduatı içinde yurt içi yerleşiklerin hesaplarının tutarı 197,8 milyar dolara yükseldi. 

Bu tablo, bireylerin ve şirketlerin varlıklarını, tasarruflarını dövizde tutma ya da dövize çevirme eğilimlerinin artarak devam ettiğini gözler önüne seriyor. MB’nin faiz indirimi kararı ardından, bu eğilimin daha da artması beklentisi öne çıkıyor.

Nitekim 9 Ağustos haftasında 1,086 milyar olan TL mevduatları toplamı bir haftada 21 milyar TL artarak 1,107 milyar olurken, yabancı para mevduatlarının TL karşılığı 1,134 milyar liradan 22 milyarlık artışla 1,156 milyar TL’ye yükseldi. Kurban Bayramı nedeniyle piyasaların kapalı olduğu, kurların son ayların en düşük seviyesine indiği haftada bile, döviz mevduatı TL mevduatından 1 milyar TL daha fazla arttı. Bu da dövize yönelişin hız kesmediğini işaret ediyor.

Bunun yanı sıra 26 Ağustos’ta Asya piyasalarının açılışı ardından gece saatlerinde sert şekilde yükselişe geçerek 6,38 TL’ye fırlayan dolardaki kur artışı, halen 5,80/5,85 TL düzeyinde kalmaya devam ediyor. 

Dolayısıyla, kurların yeniden bayram öncesindeki 5,30-5,40 TL düzeylerine inmesinin güç olduğu, trendin yukarı yönlü olacağı gözleniyor.

MB’nin 425 puanlık faiz indiriminin ardından parasal sıkılaştırma politikasını parasal gevşemeye dönüştürmesiyle, piyasalara akıtılmaya başlanan nakdin de döviz alımına yönelmesi, döviz talebini tetiklemesi sürpriz olmaz. 

MB’nin kamu bankaları dışındaki bankaları kredi vermeye zorlamak amacıyla yaptığı zorunlu karşılık düzenlemesiyle, piyasalara 5 milyar TL ve 2,9 milyar dolar taze nakit akışı sağlanacağı açıklandı. Bu kaynağın da yatırım, tüketim, kredi vb. değil dövize gitmesi olasılığı, mevcut tablodaki mevduat verileriyle açığa çıkıyor.

Kredilerdeki gelişmeler de bunu doğruluyor. Yine MB’nin 16 Ağustos haftasına ilişkin verileriyle, geçen yılın aynı haftasında 903 milyar TL olan bankaların toplam kredi hacmi 23 milyar TL azalarak 880 milyar TL düzeyine indi. İktidarın konut satışlarını canlandırmak için kamu bankalarına faiz indirterek seferberlik başlattığı konut kredileri ise geçen yılın 17 Ağustos haftasında 186 milyar lira iken, düşük faizli kampanyalara rağmen, 20 milyar TL azalarak 166 milyar TL’ye indi. Dibe vuran otomobil satışlarına yönelik kredi talebi de sert biçimde gerileyerek 5,8 milyardan 4,4 milyara düştü. 

Hükümetin yeni yatırımı, talep ve tüketimi artırmak, perakende ticaretteki durgunluğu aşarak, eksi büyümeden kurtulmak, günü kurtarmak için bankaları kredi vermeye zorlama çabasına karşın, bankaların verdiği ticari kredilerde de ciddi gerileme söz konusu. Geçen yıl 17 Ağustos haftasında 373 milyar olan taksitli ticari kredilerin toplam tutarı, bu yıl 16 Ağustos haftasında 15 milyar TL eriyerek 358 milyar liraya geriledi.

Bankaların hemen tüm kredi kalemlerinde onlarca milyar liralık düşüşler yaşanırken, döviz mevduatlarındaki artışla birlikte bireylerin ve şirketlerin bir yılda TL’den dövize geçirdikleri kaynakların, varlık ve tasarrufların tutarı ise 162 milyar TL.  

Bu rakamlar, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve hükümetinin, Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın başında olduğu ekonomi yönetiminin tüm eylem ve söylemlerine rağmen, TL’den kaçışı ve ekonomideki dolarizasyonu önleyemediklerini, yatırımcıların, sermayedarların, tasarruf sahiplerinin güvenini sağlayamadıklarını somut şekilde sergiliyor. 


© Ahval Türkçe

Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir.