Yeni bir kriz mi: “FT yazarı ‘Durum daha da kötüye gidiyor’ diyor”

Türkiye, uzunca süredir kendisini iyiden iyiye hissettiren ekonomik bir çıkmazın derin bir krize dönüşmesi kaygısını yaşarken başka bir krizi daha kaldıracak durumda gözükmüyor.

Böyle bir süreçte ‘Yeni bir krizin eşiğinde miyiz?’ sorusuna cevap arayan ekonomist Osman Ulagay, “Kimse kaygı duymasın, yazının başlığını oluşturan soru Türkiye ile ilgili değil, dünyanın küresel krizin onuncu yılında geldiği noktayla ilgili” diyerek baştan okuyuculara not düşüyor ve ekliyor:

“Lehman Brothers adlı köklü finans kuruluşu neredeyse tam on yıl önce, 15 Eylül 2008 günü çöktü ve Lehman’ın çöküşü, dünyanın gidişatını değiştiren büyük krizin simgesi haline geldi. On yıl sonra, Londra’nın Hampstead semtinde, Kenwood House malikanesinin önündeki yeşil alanda kurulmuş olan çadırlardan birinin içinde Financial Times (FT) gazetesinin yazarı ve ABD temsilcisi Gillian Tett’i dinlerken on yıl önce yaşanan büyük paniği hatırlamadan edemiyorum.”

Ekonominin, finansın, siyasetin, güncel sorunların tartışıldığı en büyük çadırda konuşan Gillian Tett’in, krizin 10.yılını değerlendirirken bir kez daha kaygılı olduğuu söyleyen Ulagay, 10 yıl önce doruk noktasına ulaşan krizin özünde aşırı borçlanmadan kaynaklanan bir kriz olduğunu belirttiğini, şimdi durumun daha da kötüye gittiğini gösteren rakamlar verdiğini belirtiyor.

Ulagay’ın konferanstan aktardığına göre krizin ilk belirtilerinin ortaya çıktığı 2007 yılında küresel sistemdeki toplam borcun dünya ekonomisinin toplam büyüklüğüne oranı yüzde 177 imiş, bu oran 2017 sonunda yüzde 217’ye çıkmış. Yani borç sorunu daha da büyümüş. 

2007’de “batırılamayacak kadar büyük” tanımına giren ABD’deki en büyük beş bankanın sistemdeki payı yüzde 44 iken şimdi bu pay yüzde 47’ye yükselmiş. Banka sistemi dışında faaliyet gösteren “gölge bankacılık” sisteminin kontrol ettiği finansal varlıkların toplamı 2010’da 28 trilyon dolar iken şimdi 45 trilyon dolara yükselmiş. On yıl önce patlayan krizin baş sorumlusu olan büyük bankalar ABD’de toplam olarak 321 milyar dolar ceza ödemeye mahkum edilmiş ama bu bankaların üst düzey yöneticilerinin hiç biri yargı önünü çıkarılmamış.

Gillian Tett’e göre on yılda yaşananlardan önemli dersler çıkartıldığını söylemek ve bugün gelinen noktada geleceğe güvenle bakmak olanaksız.

Ulagay, FT’nin baş ekonomi yorumcusu Martin Wolf’un da aynı konferansta, son on yılda yaşananlardan gerekli derslerin çıkartılmadığını ve sonunda popülizmi gündeme getiren sistemik sorunun temeline inilmediğini vurguladığını kaydediyor. 

Festivalin baş sponsoru olan finans devi PIMCO’nun yönetici direktörlerinden Jamil Baz’ın ise küresel ekonomide ve finans sisteminde radikal değişikliklerin yaşanacağı bir döneme girilmekte olduğunu vurguladığını ve ilk aşamada ABD ekonomisinin resesyona girmesinin gündeme gelebileceği belirttiğini aktaran Ulagay, “FT gibi sermaye çevrelerinin yakından izlediği bir gazetenin düzenlediği bir etkinlikte burada aktardığım görüşlerin dile getirilmesi ve Lehman’ın batışından on yıl sonra gelinen noktada duyulan kaygıların öne çıkartılması anlayana çok şey anlatıyor bence” diyor.


Yazının tamamına buradan ulaşabilirsiniz.