uy
Oca 16 2018

Erken emekliliğin şartları neler, kimler faydalanacak?

 

Emeklilikte yaşa takılanlar ve emekli olma talepleri her dönem çözüm bekleyen sorunlar arasında. Son günlerde ‘Emeklilikte Yaşa Takılanlara Müjde’ şeklinde başlıklar attı. Haberlere göre geriye dönük borçlanma imkanıyla sigortalıların erken emekli olmasının yolu açılacak.

Peki, yıllardır çözüm bekleyen emeklilikte yaşa takılma sorunu nedir? 

Hangi kanunlar yüzünden binlerce insan mağdur konumuna düştü? 

Konuşulan düzenlemelerden faydalanmak için şartlar nelerdir? 

Düzenlemede gerçekten hedeflenen kesim emekliler mi?

Tüm bu konuları ve emekli sorunlarını Ahval olarak Emekli-Sen Başkanı Veli Beysülen ile konuştuk. İşçi Memur Bağkur Emekliler Derneği (İMBED) Başkanı Hamdi Öz de kısa bir yorumda bulundu.

 Emekliliklerin geciktirilmesi ilk kez 1987 yılında 3395 Sayılı Kanun ile Turgut Özal Hükümeti döneminde oldu. Kanun ile emeklilikte bir süre prim ödeme ve belirli bir süre sigortalı olma şartıyla birlikte yaş tamamlama koşulu geldi. 1992 yılında ise, Süleyman Demirel hükümeti döneminde 3774 Sayılı Kanun ile yaş şartı tamamen kaldırıldı.

1999 yılında ise DSP-MHP-ANAP koalisyon hükümeti tarafından çıkartılan 4447 sayılı kanun emeklilikle ilgili en radikal değişiklik olarak göze çarpıyor. 

Bu tarihten önce kadınlar 38, erkekler ise 43 yaşında emekli olabilirken, söz konusu kanun ile birlikte kadınlarda yaş sınırı 58’e, erkeklerde ise 60 çıkartıldı.

Bugün ‘Emeklilikte Yaşa Takılanlar Sorunu’nun nedeni olan bu kanun ile emeklilik şartlarına ilişkin kurallar geriye doğru işletildi ve emeklilik yaşları sigortalılar için 3 ila 17 yıl uzadı. 

Başka bir deyişle sigortalıların emeklilik için elde ettikleri haklar ellerinden alındı.

Kısaca, 1975 doğumlu ve 1993’de çalışmaya başlayan bir kadın 2013 yılında emekli olabilecekken, yeni yasaya göre emeklilik tarihi 2024 yılına uzadı. Kanun geriye doğru işlediği için kişiler yıllar kaybetti.

2008 yılında yürürlülüğe giren 5510 sayılı kanun birlikte de 65 yaş uygulaması getirildi. 65 yaş uygulaması 2027 yılında çalışmaya başlayacak olan erkek sigortalılar için 2044, 2029 yılında çalışmaya başlayacak kadın sigortalılar için 2048 yılından sonra devreye girecek bir düzenlemedir.

‘Emeklilikte Yaşa Takılanlar Sorunu’ ise 4447 sayılı kanunun geriye doğru uygulanmasından ortaya çıkıyor. Bugünlerde konuşulan erken emeklilik fırsatından ise yararlanmak isteyenlerin şu şartları yerine getirmesi bekleniyor:

• Erken yaşlanmış olduğu tespit edilen
• 55 yaşını dolduran
• En az 5400 günü olan
• Uzun vadeli sigorta primini bildirmiş olanlar

2000 yılından önce SSK’lı olan bir kişi 60 yaşında ve 7000 iş günü ile emekli olabilecekken, erken yaşlanmayla ile birlikte yaş sınırı 55’e gün ise 5400’e düşüyor. 2000’den önce sigortalı olan kişilerin primlerini ödeyerek ‘erken emekli’ olmasının yolu açılabilir. 

Diğer yandan;  2000’den önce oda ve vergi kaydı olanların SGK tarafından otomatik olarak sigortalı yapılması gerekirken; 2000 ve 2008'de çıkan yasalar, bu kişilerin geriye dönük borçlanmasını ortadan kaldırdı. 
Yapılacak olan yeni yasal çalışmayla birlikte 2000'den önce bir gün bile Bağ-Kur tescili olan kişiler, tescilini 1982 yılına kadar götürebilecek. Bununla birlikte oda kaydı olanlar da sigortalarını 1985’e kadar çekebilecek.

Emekli- Sen Başkanı Veli Beysülen hükümetin erken emeklilik yolunu açmasının sebebinin emekliler değil, bankaları ve sermaye piyasasını canlandırmak olduğunu söylüyor:

“SSK’da prim günü ve yılı tamamladığı halde, yaşa takılıp, emekli olamayan ve emeklilik bekleyen yüz binlerce insan var.
Şimdi siz bunları emekli etmek yerine, geçmişte bir günlük kaydı vardı da, geriye dönük Bağ-Kur’unu hareket geçirip emekli yapalım diyorsunuz. 
Bunu demek, bankalardan insanlara kredi açma politikasının diğer bir adıdır. İnsanlara bankalardan kredi açılacak, o paralar insanların emekli maaşından tahsil edilecek. Böylece de bankalar ve sermaye piyasası hareketlenecek.”

Beysülen, emeklililer ile ilgili birçok problemin olduğunu ve yüz binlerce insanın sadece yaş sebebiyle emekli olamadığını belirtiyor. Beysülen’e göre Türkiye’de emeklilik yaşı denilenin aksine çok genç değil:

“Türkiye’de emekliliğin çok genç olduğunu düşünmüyorum. Genç yaş deniliyor ama Türkiye genç nüfusa sahip bir ülke. Siz insanları 65-70 yaşında emekli etmeye kalkarsanız; ülke işsizlikten kırılır.
Yüzbinlerce insan emekli olamadığı gibi, bu insanlar senin emekliliğin geldi diyerek işten çıkarılıyor. 
Daha sonra bu insanlar emekliliği geldiği için işe alınmıyor, iş bulamıyor ve yılını tamamlamış olduğu halde gününü tamamlamadığı için maaşları bağlanamıyor.

İlk önce bunun çözülmesi ve bu insanları mağdur eden geriye dönük yasal düzenlemenin ortadan kalkması gerekiyor.
Dolayısıyla, bence öncelikle hükümet emeklilikte yaşa takılan insanları düşünerek bir düzenleme yapmalı. Bunu yapmak bankalardan kredi aktarmak. Asıl düşünülen emekliler değil, bankalar.”

Emekli-Sen başkanına göre asıl problem hukukun geriye doğru işletilerek emeklilerin haklarının gasp edilmesi. Beysülen’e göre ilk  önce geriye dönük yasal düzenlemenin ortadan kalkması gerekiyor:

“Kişi işe başladığı tarihte yürürlülükte olan yasa, kişi ile devlet arasında bir sözleşmedir. Kişi 1990’larda işe başladıysa o günkü yasaya göre işe başlamıştır. 

1990’larda işe başlayan bir kadın 20, erkek ise 25 yılda emekli olabiliyordu. O zaman bir şart yoktu. Daha sonra siz yasayı değiştiriyorsunuz ve yasayı değiştirirken geriye doğru işletiyorsunuz. 
Siz geriye doğru işleterek, insanların hakkını gasp edemezsiniz. Yüz binlerce insan bugün hakkı gasp edildiği için bağırıyor çağırıyor. Anayasa Mahkemesi kararlarıyla yasalar geriye doğru işlenmez deniliyor ama siz neden geriye doğru işletiyorsunuz? Bunları konuşmak lazım.”

Baysülen erken emeklilik şartının geçmişe doğru Bağ-Kur’da bir günü olma koşulunu da manidar bulduğunu belirterek, emeklilerin bu durumda kazanacakları bir şey olmadığının altını çiziyor:

“SSK’da ve Emekli Sandığı’nda çalışıp günlerini tamamlayanların hepsini emekli etmelisiniz.  O insanları emekli edeceksiniz ki; alan açılacak ve genç nesil iş bulacak. 

Siz onların hakkını gasp ediyorsunuz, sonra da bir gün Bağ-kur kaydı varmış, biz bunu geriye doğru işletelim, kredi verelim, krediyle de primini ödesin, daha sonra da krediyle ödediği primle emekli olsun. Bu durumda kim kazanıyor? Emeklilerin kazanacağı bir şey yok burada.”

Emekli- Sen başkanı yaşı gelen herkesin emekli olması, prim alınmaması gerektiğini ifade ediyor. Baysülen geçmişte yaşanan uygulamadan da örnek veriyor:

“Eğer emekliyi düşünüyorsanız, o zaman ödeme şartı getirmeyin. Şu tarihten itibaren kişinin başlangıcı varsa; biz onu emekli ediyoruz deyin. Hem etmiyorsunuz hem de prim alacaksınız. 

Nereden alacaksınız, tabii ki bankalardan. Birkaç yıl önce aynısını Halkbank yaptı. O insanların emekli maaşları hala primlerine gidiyor. Aynı yöntem yine devam edecek.“

Baysülen son olarak medyaya da sitem ediyor. Erken emeklilik ile ilgili haberlerin altı irdelenmeden bir müjde olarak değerlendirilemeyeceğinin altını çiziyor:

“İnsanların geri plana itilip,yalnızca ekonomiyi düşünülerek yapılan düzenlemeler; bu ülkenin insanlarına bir şey kazandırmaz. Haber yapanların da böyle haber yapması gerekiyor.
 Bunu bir müjde olarak haber yapmak doğru değildir. İnsanlar emekli olması gerekiyorsa olmalı ama asıl önemli olanın bu kararların altındaki niyet olduğunu düşünüyorum.”

İMBED başkanı Hamdi Öz çıkan haberlere karşın, hükümet gündeminde böyle bir konu olmadığını ifade ederek, yasanın geriye doğru çalıştırılmasından kaynaklı binlerce insanın mağdur olduğunu söylüyor:


“Şu anda hükümetin gündeminde böyle bir konu yok. Açtığımız bir dava var. Sosyal güvenlik eşit tam evrensel bir hukuk sistemi getirsin diye açtığımız bir dava var. Dava 4 senedir Yargıtay’da. Bekliyoruz. 
Bu hükümetin emekliye bir bakış açısı yok. Sayın Cumhurbaşkanı 12 Milyon emekliyi ağzına almıyor. 4447 sayılı yasa bu hükümetin çıkardığı 5510 sayılı yasa ile kesinleştirdiler.
Yasa geriye doğru çalışmaz ama geriye doğru çalıştırıyorlar. Binlerce insan mağdur bu konuda. Bakan programımızda yok diyor. Bu konuda dava açılması lazım.”