Ekrem Onaran
Tem 21 2019

Gurbetçi Türklerin ucuz emekliliği için son tarih 31 Temmuz!

Bilindiği gibi gurbetçi Türkler, yurt dışında çalıştıkları süreler için Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) belirli bir ödeme yaparak Türkiye’den emekli olma hakkına sahipler. Bu haktan, yurtdışında yaşayan ev kadını Türk vatandaşları da yaralanabiliyor. Yurt dışı borçlanma olarak bilinen uygulama, tıpkı askerlik borçlanmasında olduğu gibi yurt dışında çalışılan süreler için SGK’ye para ödenerek emeklilik için gerekli olan prim gün sayısının tamamlamasını da kapsıyor. 2018 yıl sonu itibariyle 659 bin 230 kişi yurt dışı borçlanmasıyla emekli maaşı alıyor. 

Yurt dışı borçlanma hakkı, ucuz ve kolay emeklilik imkanı sunuyor. Özellikle yurt dışındaki ev kadınları, hiç çalışmadıkları halde SGK’ye ödeme yaparak emeklilik imkanı elde ediyorlar. Ancak geçtiğimiz günlerde Meclis’e sessiz sedasız kabul edilen torba yasa ile gurbetçi Türkler için ucuz emeklilik artık hayal oldu. 19 Temmuz’da Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren torba yasanın yurtdışı borçlanma ile ilgili maddeleri, 1 Ağustos 2019 tarihinden itibaren geçerli olacak. Dolasıyla ucuz emeklilik için gurbetçilerin ellerini çabuk tutarak 31 Temmuz’a kadar SGK’ye başvurmaları gerekiyor. 

Yurt dışı borçlanmayı bütünüyle değiştiren torba yasa, borçlanma prim oranının yüzde 32’den yüzde 45’e çıkarılmasını düzenliyor. Böylece halen en alt limitten günlük 27,29 TL olan borçlanma maliyeti, 38,37 TL’ye çıktı. Emekli maaşını artırmak için üst limitten borçlanma yapılırsa, günlük 204,67 TL yerine 287,82 TL ödemek gerekecek. 

Torba yasa ile getirilen bir diğer önemli değişiklik ise gurbetçilerin sigortalılık statülerin SSK’dan Bağ Kur’a geçirilmesi. Mevcut uygulamada, SSK’dan çalışması olan gurbetçi Türkler, yurt dışı borçlanmasını bu statüden yaparak emekli olabilir. 

Yeni düzenleme ile yurtdışı borçlanma yalnızca Bağ Kur kapsamında olabilecek. Bu da emeklilik için daha çok prim ödenmesi anlamına geliyor. Örneğin 1999 yılından önce Türkiye’de SSK’li olarak çalışması bulunanlar, 3600 gün prim ödeyerek kadınsa 58, erkekse 60 yaşında emekli olabiliyor. 1 Ağustos’tan sonra ise bu kişilerin az 5400 gün pim ödenmesi gerekecek. Emeklilik için gerekli olan yaş da üç yıl ileri atacak. 

Yani gurbetçiler daha ucuz ve kolay olan SSK emekliliği yerine Bağ Kur kapsamında emekli olabilecekler. En az bin 800 gün daha fazla prim ödeyecekler. Bugünkü hesaplama ile statü değişikliği nedeniyle ödemeleri gereken para, 69 bin TL artacak. Buna karşın emekli maaşları düşecek. Zira Bağ Kur emekli maaşları SSK emeklilerine göre daha düşük.

Sigorta başlangıcı 1999’dan sonra olanların ise yaklaşık 3 bin gün daha fazla prim ödemeleri gerekeceğinden emekli olabilmek ceplerinden 115 bin TL daha fazla para çıkacak. Buna karşın bağlanan emekli maaşları düşecek. Örnek vermek gerekirse, 58 yaşında bir gurbetçi bayan, hali hazırda yurtdışı borçlanması kapsamında 98 bin TL ödeyip 2300 lira emekli maaşı bağlatabiliyor. 1 Ağustos’tan sonra ise emeklilik için ödemesi gereken para 207 bin TL’ye çıkarken alacağı maaş bin 500 TL’ye gerileyecek. 

Özetle gurbetçi Türkler, artık daha çok prim ödeyerek ve daha ileri yaşlarda Türkiye’den emekli olabilecekler. Daha çok ödemelerine karşın alacakları emekli maaşı da yaklaşık üçte bir oranında azalacak. 

Yurt dışı emeklilik esasında uzun yıllardan beri hükümetin gündemindeydi. İlk olarak 2008 yılındaki sosyal güvenlik yasası ile yurt dışı borçlanmanın kaldırılması planlanmıştı. Ancak tepkilerden çekinildiği için Meclis’te ilgili maddeler yasadan çıkarılmıştı. 

Yurt dışı borçlanma, 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in “ülke 70 cente muhtaç” sözüyle tarihe geçen döviz kıtlığına çare olması amacıyla, 1978 yılında, gurbetçi işçilerin kazandıkları dövizleri Türkiye getirmelerinin bir yöntemi olarak uygulanmaya konmuştu. 

Gurbetçi işçilere, döviz üzerinden ödeme yapmak koşuluyla cazip şartlarda emeklilik imkanı sunan düzenleme, yıllar içinde kalıcı hale gelerek sosyal güvenlik sisteminin bir parçası oldu. Ancak zamanla amacına hizmet etmekten uzaklaşan uygulama, sosyal güvenlik sistemi için önemli bir maliyet unsuruna dönüştü. Özellikle yurt dışındaki ev kadınlarının hiç çalışmadan emekli olması ve borçlanma için ödediği parayı emekli maaşı olarak bir kaç yılda geri alması, sosyal güvenlik açıklarının nedenlerinden biri.  

Torba yasanın gerekçesinde de yurt dışı borçlanması yaparak emekli olan kişilerin ödedikleri primleri çok kısa sürede emekli maaşı olarak geri aldıklarına dikkat çekildi.  Bu durumun SGK’nin gelir gider dengesini olumsuz etkilediği vurgulandı.