Can Teoman
Oca 01 2018

2017’nin özeti: Türkiye enflasyonda dünya şampiyonu

Türkiye ekonomisinin 2017 yılındaki seyrini tek bir cümleyle değerlendirirsek, ‘Hayat pahalılığı ve fakirliğin dönüş yılı’ demek mümkün. Tabii bu olguların dünyadan kopuk olarak, daha doğrusu neredeyse tüm ülkelerde refahın arttığı bir dönemde gerçekleşmesi konuyu daha da önemli kılıyor.

Çünkü Türkiye’deki genel olumsuzluğun küresel ekonomi ve ekonomik şartlardan değil başka nedenlerden kaynaklandığını gösteriyor.

Dünya Gazetesi’nden Alaattin Aktaş’ın dediği gibi, ‘Hepimiz biliyoruz ki, ekonomi yalnızca ekonomik tercihlerden ibaret değil. Ekonomiyi ülkenin içinde bulunduğu koşullar ve siyasi tercihler şekillendiriyor’.

Buna karşın yazımızda mümkün olduğunca siyaset dışı olarak ekonomiyi değerlendirmeye çalışacağız.

İktidarın tam tersi söylemlerine karşın hayat pahalılığı ve doğal olarak yoksulluğun arttığını bize en iyi enflasyon rakamları veriyor . Malum Kasım ayında yıllık enflasyon yüzde 12.98’e çıkarak son 13 yılın zirvesine taşındı.

Alınan tüm önlemlere ve Merkez Bankası’nın çabalarına karşın ‘canavar’ bir türlü dizginlenemiyor. Açıklanan son veriler Türkiye’yi 90’larda olduğu gibi enflasyon liginde açık ara dünya şampiyonu yapıyor. (Artık enflasyon verileri küresel ölçekte değer taşımayan ve uluslar arası veri kuruluşlarının istatistikleri dışına çıkan Venezuela hariç tutulmuştur).

Aşağıda ülkelerin enflasyon oranları yer alıyor:


Ülke  - Yıllık enflasyon (%)
Türkiye 12,98
Almanya 1,76
Meksika 6,63
İzlanda 1,73
Güney Afrika 4,42
İspanya 1,67
Estonya 4,24
Portekiz 1,55
Endonezya 3,3
Lüksemburg 1,54
Hindistan 3,24
Hollanda 1,5
İngiltere 3,16
Kanada 1,39
Rusya 2,73
Danimarka 1,3
Brezilya 2,7
Güney Kore 1,25
Polonya 2,7
Slovenya 1,21
Çek Cum. 2,57
Fransa 1,2
Macaristan 2,49
Yunanistan 1,14
Avusturya 2,26
Norveç 1,14
ABD 2,2
İtalya 0,9
Belçika 2,07
İsviçre 0,79
Şili 1,98
Finlandiya 0,77
Slovakya 1,9
İrlanda 0,5
İsveç 1,87
İsrail 0,3
Çin 1,76
Japonya 0,2

Peki Türk halkına yoksullaşmayı tattıran bu yüksek enflasyonun sebebi ne? Cevabını, Türkiye ekonomisinin özellikle petrol-gaz gibi hammadde ile ara malında dışa bağımlı olması, döviz fiyatlarındaki artışla ithalatın pahalanması olarak verebiliriz.

Türkiye’de Tüketici Enflasyonu yüzde 12.98, Üretici Fiyatları yüzde 17.03 artarken, ithalat yapılan ürünlerde ortalama enflasyon yüzde 26’yı geçmiş durumda.

Döviz kurlarının etkisi açısından aşağıdaki tablo bir fikir veriyor. Türkiye’nin en çok ithalat yaptığı ülkeler ve bu ülkelerin para birimlerine karşı TL’nin 2017’deki değer kaybı gözüküyor.

Merkez Bankası'nın 2017’de piyasaya yaptığı fonlamanın faizinde 4.5 puanlık artış yapmasına ve diğer önlemlere rağmen Lira’daki erime durdurulabilmiş değil.

TL bütün paralara karşı değer kaybetti:

Ülke/Para birimi
TL'nin değer kaybı (%)
Euro -23,37
İngiliz Sterlini -18,52
G.Kore Wonu -17,84
Rus Rublesi -15,79
Japon Yeni -13,33
Çin Yuanı -10
ABD Doları -7,63
Hint Rupisi -7,13
İran Riyali -3,03

Görüldüğü üzere TL yurtiçinde bilindiği gibi sadece dolar ve Euro’ya karşı değil diğer büyük ticaret ortaklarının para birimlerine göre de hızlı bir kayıp yaşıyor.

Hatta TL’nin bu yıl ABD tarafından ‘Haydut Devlet’ ilan edildiği için küresel ekonomiden dışlanan Venezuella’nın para birimi Bolivar’a karşı yüzde 5.7 değer kaybettiğini düşünürsek, durumun vehameti daha net ortaya çıkıyor.

İthalattaki pahalanmanın diğer nedeni olan petrol ve gaz fiyatlarına gelince. Petrol fiyatı son bir yılda yüzde 20 artışla 54 dolardan 65 dolara çıktı. Doğalgazda ise ABD’nin kaya gazı ihracına başlaması nedeniyle yüzde 17’lik bir düşüş var.

Ancak Türkiye doğal gazda iki ana tedarikçisi Rusya ve İran’la petrol fiyatına  bağlı gaz anlaşması yapmış durumda. Uzun vadeli bu anlaşmalar nedeniyle Türkiye dünya gaz fiyatlarındaki bu hızlı düşüşten yararlanamıyor, aksine gaz alım fiyatları artıyor.

Enerji fiyatlarındaki bu artış nedeniyle ithalat faturası da kabarıyor. Türkiye’nin gaz ve petrol ithalatı yılın ilk 10 ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde yüzde 36 arttı 21.9’dan, 29.8 milyar dolara çıktı.

Hem ithalat fiyatları hem de ithalat miktarı artınca, ekonominin ana problemi olan cari açık, bu yıl rekor kırması beklenen ihracat ve artan turizm gelirlerine rağmen yeniden tırmanışa geçti. Yıllıklandırılmış cari açık Ekim sonunda geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 24.7 artışla 41.9 milyar dolara ulaştı. Cari dengedeki bu durumun döviz kurları ve beraberinde enflasyon ve faize yansıyarak ekonomide bir kısır döngüye yol açtığı unutulmamalı.

Ayrıca cari açığın finansman kalitesi geçmiş yıllara göre bozuldu ve kısa vadeli sıcak paraya yöneliş hızlandı. Tabloda yıllar itibariyle cari açık rakamları ve bu açıkların nasıl finanse edildiği görülüyor:

Yıllar itibariyle cari açık ve cari açığın finansmanı rakamları

Yıl           Cari açık   -    Doğrudan yatırım  -   Portföy yatırımı  -   Kaynağı belirsiz döviz
2003          7.554                    1.702              3.851                                4.489  
2004         14.198                   2.785              9.411                                   838  
2005         20.98                   10.031           14.670                                 1.495   
2006         31.16                   20.185           11.402                                    896  
2007         36.94                   22.047              2.780                                   315  
2008         39.42                   19.851              3.770                                1.966  
2009          11.3                      8.585              2.938                                 2.314  
2010        44.616                    9.099            19.617                                   464  
2011         74.402                 16.182            19.516                                8.295  
2012         47.962                 13.628            38.355                                   927  
2013         63.621                 12.896            21.387                                1.577  
2014         43.597                 12.828           20.860                                 2.040  
2015         32.118                 17.550             9.590                               10.198  
2016         33.010                 12.854             7.811                               10.967  
2017*.      35.293                    8.290           24.405                                 2.730  

Toplam   536.251                188.513         183.643                               44.307  
*:Ocak-Ekim
Kaynak: Merkez Bankası

Tablodan da görüldüğü üzere Türkiye ekonomisi giderek daha fazla sıcak paraya bağımlı bir görüntü ortaya çiziyor. Küresel krizin yaşandığı 2008 öncesi ve AKP’nin iktidarında geçen son 15 yılın verileriyle oransal olarak karşılaştırırsak tablodaki durum daha iyi anlaşılıyor:

Cari açık finansmanı nereden sağlanıyor?

Yıl                       Doğrudan yatırım (%)       Portföy yatırımı (%)    Kaynağı belirsiz para girişi (%)
2007                          89,9                                   11,3                                           1,3
2016                          40,6                                   24,7                                         34,7
2017*                         23,4                                   68,9                                           7,7
2003 ve 2017 ort.     45,27                                  44,1                                       10,64
*: Ocak-Ekim
Kaynak: TCMB


AKP tüm millilik ve faiz karşıtlığı söylemlerine karşın liberal ekonomik politikalar açısından pragmatik bir iktidar. O yüzden söylemsel olarak farklı bir görüntü çizse de eylemde sıcak paraya karşı değil.

Ancak sıcak para olarak bilinen portföy yatırımlarının cari açığın finansmanında yüzde 69’a kadar ulaşması, 2017'nin geçmiş 15 yılın ortalamasının çok üzerinde olduğunu gösteriyor.

Ayrıca bir dönem fabrika ve iş kurmak, istihdam sağlamak için Türkiye’ye akın eden doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının hızla düştüğü de ortaya çıkıyor.

Related Articles

مقالات ذات صلة

İlgili yazılar