Erdoğan’ı kuyudan çıkartacak ip: EURO 2024!

27-29 Eylül arasında Cumhurbaşkanı unvanıyla 2014’ten bu yana Almanya’ya ilk resmi ziyaretini yapacak olan Erdoğan’ın bu ziyareti, aynı zamanda Türkiye ile Almanya’nın finale kaldığı EURO 2024 Avrupa Futbol Şampiyonası’na ev sahipliği yapacak ülkenin belirleneceği kritik oylama ile aynı güne çakışıyor.

Ziyaret öncesinde Almanya’nın önde gelen medya gruplarından Funke Medya Grubu’na özel mülakat veren Erdoğan, Türkiye’nin Almanya ile rekabet ettiği UEFA Euro 2024’ü organize etmeye hazır olduğunu söyledi.

17 üyeli UEFA Yönetim Kurulu’nun 27 Eylül’deki oylamada Euro 2024 organizasyonu için Türkiye’yi seçmesi, Erdoğan Yönetimi açısından başta ekonomideki kriz, demokrasi, temel hak ve özgürlükler alanındaki baskı ortamının, dış politikada derinleşen açmazların üzerinin örtülmesini sağlayacak hayati bir can simidi olacak.

UEFA’nın olası Euro 2024’ün Türkiye’de düzenlenmesi kararı,  aynı zamanda içine düşülen dipsiz kuyudan çıkış için atılmış bir ip  işlevi görecek. Özellikle bugünlerde Erdoğan Yönetimi’nin böyle bir ipe her şeyden çok gereksinmesi var.

Kendisi de gençlik yıllarında uzun süre futbol oynayan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın futbola olan ilgisi hiç azalmadı. Ancak 2002’de iktidara geldiğinde, FIFA Dünya Futbol Şampiyonası’nda üçüncü olan bir A Milli Futbol Takım devralan Erdoğan yönetimindeki 16 yılda, A Milliler bir daha Dünya Şampiyonası yüzü göremedi.

1960’tan bu yana düzenlenen Avrupa Futbol Şampiyonalarında ise 2004’teki çeyrek final, 2008’deki yarı finalden bu yana Türkiye sekiz yıldır yok.

Erdoğan’ın başında olduğu AKP hükümetleri, 16 yıllık iktidar sürecinde üç kez Olimpiyat, dört kez de Avrupa Futbol Şampiyonası organizasyonuna talip oldu.

2008 ve 2012 olimpiyat yarışını Pekin ve Londra’ya kaptıran Türkiye, en son 2020 Olimpiyatları için Tokyo ve Madrid’le birlikte finale kalan İstanbul için, Uluslararası Olimpiyat Komitesi’ne ilettiği dosyada, Tokyo’nun dokuz katı, Madrid’in dört katı tutarında yatırım vaat etti.

20 milyar dolarlık inşaat, ulaşım, tesis yatırımı vaadine, Kanal İstanbul gibi çılgın projelere, 1 milyon nüfuslu Olimpiyat Şehri kurulması vb. projelere rağmen kazanan Tokyo oldu.

2013 Eylül’ünde Buenos Aires’teki son oylamada Uluslararası Olimpiyat Komitesi, 2013 Mayıs’ındaki Gezi olaylarına hükümetin sert müdahalesi, demokratik bir protestoda onlarca kişinin yaşamını yitirmesi, binlerce kişinin gözaltına alınması, medyaya, muhalefete, gençlere yönelik baskılar vb. gelişmeleri gözeterek “Tokyo” dedi.

Gezi protestoları ile aynı günlerde, Japonya’da Fukuşima Nükleer Santralı Faciası ve facianın yarattığı Tsunami felaketi nedeniyle, Nükleer enerjiyi protesto eden onbinlerce kişinin Tokyo ve diğer kentlerde yaptığı gösteriler ise ne polis müdahalesi oldu ne bir kişinin burnu bile kanamadı.

Ayrıca  çok sayıda Türk sporcunun kazandığı madalyalar, peş peşe patlayan doping skandallarıyla geri alınıp, spordan men cezaları verilirken, spor tarihinde dopinge bulaşan bir tek Japon sporcu yoktu!

2013 Haziran’ında Mersin’de düzenlenen Akdeniz Oyunları öncesinde, Erdoğan Başbakanlığındaki AKP hükümetince değiştirilen Ödül Yönetmeliği ile madalya kazanacak sporculara vaat edilen altın sayısı rekor düzeyde artırılınca, doping de patlama yaptı.

Türkiye’nin Olimpiyatlara adaylık yarışı, muhtemelen uzunca bir süre rafa kalktı.

Erdoğan ve AKP hükümetleri döneminde Türkiye Avrupa Futbol Şampiyonası’na ev sahipliği içinse 2008, 2012, 2016, daha sonra çekildiği Euro 2020 olmak üzere dört kez aday oldu. Yunanistan ile Birlikte aday olunan  Euro 2008 son oylamada Avusturya-İsviçre ortaklığına karşı kaybedildi.

Euro 2012’de Türkiye en başta önseçimde elendi.  Euro 2016 içinse Fransa ile Türkiye arasındaki oylamayı bir oy farkla Fransa kazandı. 2020 için de aday olan Türkiye, UEFA’nın maçları 13 Avrupa şehrine dağıtacağını duyurması üzerine adaylıktan çekildi.

Euro 2024 içinse geçen yıl Türkiye ve Almanya tek başına, İsveç-Norveç-Danimarka-Finlandiya ise “İskandinav Koalisyonu” olarak başvurdu. Ancak İsveç ve Norveç hükümetlerinin organizasyon için futbol federasyonlarına finansal destekte bulunmayacağını bildirmesi üzerine İskandinav ülkeleri çekildi ve Türkiye ile Almanya final oylamasına kaldı.

UEFA’nın incelemelerinde Türkiye, AKP döneminde İstanbul ve çeşitli Anadolu kentlerinde yapılan yeni statlarla, altyapı, tesisler açısından yüksek puan toplamış durumda. Özellikle Atatürk isimleri kaldırılıp, yıkılarak yerlerine “Arena” adı altında inşa edilen statların çoğunun açılışını bizzat Erdoğan yaptı.

Aslında kent merkezlerinde ve arazileri çok kıymetli eski statların yıkılıp, kent dışında iktidara yakın müteahhitlere ihale edilen yeni statlarla, AKP’nin arazi rantı temelli ekonomi politikalarına önemli katkı sağlandı.

Galatasaray’ın İstanbul’un en gözde bölgesi Şişli-Mecidiyeköy’deki tarihi Ali Sami Yen stadının milyarlarca lira değerindeki arazisinde şimdi lüks AVM ve rezidanslar yükseliyor.

Galatasaray’ın yeni stadı Türk Telekom Arena’nın 2011’deki açılışında ise binlerce taraftarın ıslıklarla protesto ettiği Erdoğan, töreni terk etmek zorunda kaldı. O yüzden ismi İnönü’den Vodafone Park Arena’ya dönüştürülen Beşiktaş’ın yeni stadı, Erdoğan tarafından “seyircisiz, taraftarsız” törenle açıldı.

Atatürk, İnönü, Ali Sami Yen, Şükrü Saraçoğlu, 19 Mayıs, Avni Aker gibi stat isimlerinin Arena ile değiştirilmesi, eski spor bakanlarından CHP’li Erdoğan Toprak tarafından TBMM’de gündeme getirildi.

Toprak Erdoğan ve AKP’nin spor politikalarını, “16 yıldır her yerde Arenalar inşa ediyorsunuz ama sportif bir başarı yok, sadece dopingde başarı var.  Türk sporu artık dopingle anılıyor. Masa Tenisi Milli Takımı oyuncuları Ahmet Li, Melek Hu, Merve Wang… Atletizm Milli Takımı Kenyalı, Etiyopyalı, Kübalı, Jamaikalılardan oluşuyor. Devşirme sporcularla madalya ve başarı bekliyorsunuz. Arena’lar Roma’da gladyatörlerin birbirini öldürdüğü yerlerdi” sözleriyle eleştirdi.

İktidarı süresince AKP’nin spora yaptığı tesis yatırımları ve açtığı Arena’larla övünen Erdoğan, geçen yıl Türk Dil Kurultayı’nda birden Türkçe isim kampanyası başlattı. Arena’nın Türkçe olmadığını, özenti olduğunu söyleyince,  bu kez, peş peşe Arena’lı stat isimleri yeniden değiştirildi.

Türkiye’de kamuoyunun spora ilgisi yönünden ilk sırada yer alan futbolda, UEFA Avrupa Şampiyonası’na ev sahipliğinin kazanılması,  iç kamuoyu nezdinde Erdoğan için ciddi rahatlama, siyasi prestij ve gündem değiştirme olanağı sağlayacak.

2005’te Başbakan olduğu dönemde, Türkiye’nin AB üyeliğine adaylığının kabulü sonrasında Brüksel dönüşü Ankara’da gündüz vakti havai fişeklerle, caddeleri dolduran binlerce kişi tarafından büyük coşkuyla karşılanan Erdoğan için benzer bir karşılama, UEFA’nın Euro 2024 oylamasında Türkiye’yi seçmesi halinde yine söz konusu olabilir.

En büyük handikap ise UEFA’nın iki aday ülke için hazırladığı, ancak bağlayıcı olmayan son değerlendirme raporu. UEFA, aday ülkelerin değerlendirilmesi kriterlerine yönelik yaptığı son düzenlemelere, ”insan hakları konusunda bir eylem planı taahhüt edilmesi” şartını getirdi.

Almanya’nın bu kriteri karşıladığı, Türkiye Futbol Federasyonu’nun (TFF) ise bu konuda bir eylem planı sunmadığı, sadece hükümetin siyasi haklar, insan hakları vb. alanında  her türlü güvenceyi verdiğini bildirdiği kaydedildi.

27 Eylül’deki oylamadan bir hafta önce açıklanan raporda, Türkiye'de alkollü ürünlere uygulanan reklam, sponsorluk, satış kısıtlamalarına ve yasaklara da dikkat çekiliyor. UEFA’nın turnuva için örneğin bir bira şirketiyle sponsorluk anlaşması imzalaması halinde, bunun Türkiye’de yasaya aykırı olacağı, hukuki sorun yaratabileceği vurgulanıyor.

AKP hükümetinin getirdiği reklam ve sponsorluk kısıtlamaları yanında saat 22.00’dan sonra alkollü içecek satışı yasak. Satan ve satın alanlar için ağır para cezaları söz konusu. Maçların gece oynanacağı göz önünde tutulduğunda özellikle Türkiye’ye gelecek yabancı futbolseverler açısından  parasal ve polisiye yaptırımlar gündeme gelebilecek.

Türkiye’nin en büyük bira markası adıyla kurulan en köklü basketbol Takımı Efes Pilsen, bu yasaklar ardından ligde kalabilmek için ismini Anadolu Efes olarak değiştirmek ve sponsorluk anlaşmalarını bitirmek zorunda kaldı. Efes Pilsen, yasak sonrası, Fenerbahçe, Beşiktaş, Galatasaray ile de milyonlarca dolarlık sponsorluk anlaşmalarını iptal etti.

Almanya, Euro 2024 için tahsis edeceği 10 stat için UEFA’dan kira talep ederken Türkiye statları, sahaları, tesisleri ve çalışan personeli bedelsiz olarak UEFA’ya tahsis edeceğini bildirdi.

UEFA’nın en büyük gelir kaynağı olan bu tür uluslararası şampiyonalardan beklentisi, elde edilecek gelirlerden vergi alınmaması. Almanya UEFA’ya vergi muafiyeti tanımayacağını bildirirken, Türkiye her türlü vergi muafiyeti sözü vererek avantajlı durumda.

Türkiye maçların oynanacağı statlar arasında yer alan İstanbul Atatürk Olimpiyat Stadı, yıkılıp yeniden yapılacak Ankara 19 Mayıs Stadı ve yenilenecek olan Antalya stadını 2024’e yetiştireceğini taahhüt etti.

UEFA ise gündemdeki ekonomik sıkıntılar, kamu yatırımlarında kısıntı ve tasarruf kararları, TL’nin aşırı değer kaybı gibi nedenlerle, bu taahhütlerin 2024’e yetişmemesi, aksaklık çıkması endişesine raporda yer veriyor.

Ancak söz konusu raporun 17 üyeli yönetim kurulunun oy tercihi yönünden bağlayıcılığı yok. O nedenle Euro 2024 oylamasını Almanya’ya karşı Türkiye’nin kazanması, mevcut koşullarda Erdoğan için bir zafer ve kurtuluş hediyesi olacak.