Türkiye’de internet özgürlüğü düzenleme kıskacında: VPN'ler dahi işlevsiz olabilir

Uzmanlara göre, sosyal ağ sağlayıcılarına ilişkin getirilecek düzenleme, Türkiye’de erişim engelleme kararlarını ve sansürü artıracak. Düzenlemeye uymayan platformlar ise VPN ile bile kullanılamaz hale gelecek. Türkiye'nin internet düzenlemeleri için örnek almayı planladığı Fransa'da ise Anayasa Mahkemesi, Macron hükümetinin çıkardığı kanunun sansüre neden olacağı gerekçesiyle birçok maddesini iptal etmişti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan çarşamba günü AKP Genişletilmiş İl Başkanları Toplantısı'nda yaptığı açıklamada, YouTube, Twitter, Facebook ve Netflix'i kastederek "Bu tür sosyal medya mecralarının tamamen kaldırılmasını, kontrol edilmesini istiyoruz" dedi ve bu konuda kapsamlı bir hukuki düzenleme üzerinde çalıştıklarını söyledi.

Yeni düzenleme sosyal ağ sağlayıcılarına Türkiye'de hukuki ve mali temsilci bulundurma zorunluluğu getirecek. Erdoğan, düzenleme tamamlandığında erişim engeli ile adli ve mali yaptırımlar dahil her türlü yöntemi devreye sokacaklarını söyledi.

Türk basınında bugün düzenlemenin detaylarını paylaştı. Buna göre temsilci belirlemeyen sosyal ağ sağlayıcılarının internet trafiği, bant genişliğinin yüzde 95 oranında daraltılabilecek.

Ağ sağlayıcılar, Türkiye'den içeriklerle ilgili yapılan başvurulara 72 saat içinde cevap vermekle yükümlü olacak. Şirketler ayrıca Türkiye'deki kullanıcıların verilerini Türkiye'de tutmak zorunda olacak. Aksi takdirde cezai yaptırım uygulanacak. Peki bu yaptırımlar ne anlama geliyor?

Bilişim hukuku uzmanı Prof. Dr. Yaman Akdeniz'e göre, sosyal ağ sağlayıcıları istenen şartlara uysa da uymasa da Türkiye’de internet özgürlüğü olumsuz etkilenecek.

Akdeniz, "Eğer sosyal medya ağları Türkiye'de ofis açarlarsa Türk yargısının bir uzun kolu olarak bir parçası haline gelecekler ve şu anda uygulamadıkları bütün erişime engelleme kararlarını uygulamak durumunda kalacaklar" diyor.

Sosyal ağ sağlayıcıların şu an kendi iç politikalarına ve düzenlemelerine aykırı olan içerikleri Türkiye'de görünmez kıldıklarını veya kapattıklarını söyleyen Akdeniz, Türkiye'nin de siyaseten bu durumdan rahatsız olduğunu vurguluyor. Twitter 12 Haziran'da Türkiye'den 7 bin 340 hesabı "devlet bağlantılı bilgi yayma operasyonlarına" karıştığı gerekçesiyle kapattığını duyurmuştu.

Türkiye'nin gazeteci Can Dündar ve modacı Barbaros Şansal’ın hesaplarına erişim engelleme kararlarını Twitter'ın uzun süredir uygulamadığını hatırlatan Akdeniz, "Eğer Türkiye'de bu ofisler açılırsa tüm bu kararları uygulamak zorunda kalacaklar. Ayrıca kullanıcı bilgilerini de vermek durumunda olacaklar" diye konuşuyor.

Öte yandan Akdeniz'e göre, eğer sosyal ağ sağlayıcıları Türkiye'de ofis açmayı kabul etmezlerse sosyal medya platformlarına Türkiye’den erişim ilk aşamada zorlaştırılacak, ikinci aşamada ise artık bu platformlar kullanılamaz hale gelecek.

Erişime engelli platformlara VPN gibi alternatif servisler üzerinden girmek mümkün olsa da bilişim hukuku uzmanı Akdeniz, Türkiye'de artık VPN kullanımının zorlaştığına dikkat çekiyor.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK), TunnelBear, ExpressVPN, GhostVPN gibi çok sayıda ticari VPN servisine Türkiye’den erişimi engellediğini belirten Akdeniz, bu servislere erişimin daha da zorlaşacağını vurguluyor.

Türkiye, uzun zamandır sosyal ağ şirketlerinin finansal ve siyasal anlamda bir temsilci barındırmasını gerektirecek bir yasa taslağını tartışıyordu. Nisan ayında Torba Yasa ile Meclis'e getirilen düzenleme tepkiler sonrası geri çekilmişti. Ardından MHP, sosyal medya hesaplarına TC kimlik numarası ile girilmesiyle ilgili kanun teklifi vermişti. Son açıklama, sosyal medyada Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak ile eşi Esra Albayrak’a yönelik hakaret içerikli paylaşımların gündeme gelmesinin ardından yapıldı.

Ancak Akdeniz, kişisel bir mesele üzerinden yapılsa da iktidarın sosyal medya paylaşımlarına ilişkin rahatsızlığının uzun süredir bilindiğini savunuyor. Bilişim hukuku uzmanı, özellikle pandemi sürecinde hükümete yönelik eleştirilerin arttığını bunun üzerine İçişleri Bakanlığı'nın sosyal medya kullanıcılarına yönelik inceleme başlattığını hatırlatıyor.

Türkiye'de internete yönelik kısıtlamaların 14 yıldır gündemde olduğunu ifade eden Akdeniz, 2019 sonu itibarı ile 130 bin URL adresi, 7 bin Twitter hesabı, 40 bin tweet, 10 bin YouTube videosu ve 6 bin 200 Facebook içeriğine erişimin engellendiği bilgisini veriyor.

Öte yandan Erdoğan, açıklamasında, 'cinsel istismar, müstehcenlik, kumar, dolandırıcılık, suça teşvik, terör propagandası ve hakaret' gibi kanunların suç saydığı her konuda hak arama ve önleme yollarının sosyal ağlar için de açık olması gerektiğine dikkat çekti. Peki Türkiye’de internet yolu ile işlenen suçlar cezasız mı kalıyor?

Medya ve Hukuk Çalışmaları Derneği'nden Avukat Veysel Ok, bu konudaki yasal düzenlemelerin yeterli olmaktan öte sansüre neden olduğu görüşünde. Ok, “Türkiye’de internet yolu ile işlendiği iddia edilen suçların hukuk sisteminde karşılığı yok gibi bir algı yaratıyor. Bu doğru bir tespit değil” diyor.

Ok'a göre bu suçlar, Türk Ceza Kanunu'ndan, Terörle Mücadele Kanunu ve 5651 Sayılı İnternet Yolu İle İşlenen Suçlarla Mücadele Kanunu’na kadar birçok yerde düzenlenmiş durumda.

Son yıllarda gazeteci, aydın ve siyasetçilere açılan davaların iddianamelerinde sosyal medya paylaşımlarının delil olarak tarif edildiğini söyleyen Ok, "Terör örgütü üyeliği, propagandası, örgüte yardım etme gibi terör suçlarında, Anayasal düzeni değiştirmeye teşebbüs gibi devlete karşı suçlarda da delillerin sosyal medya paylaşımları olduğunu görüyoruz. Bunun yanı sıra Cumhurbaşkanı ve ailesine hakaret davalarının delilleri de genellikle sosyal medya paylaşımlarından oluşuyor" diye konuşuyor.

Avukat Ok, bu alanda alınacak yeni tedbirlerin ise sansürün kalıcılaşmasına neden olacağını savunuyor.

Yine Türk basınında yer alan bir habere göre sosyal medya düzenlemesi konusunda Almanya ya da Fransa'da çıkarılan yasanın örnek alınabileceği ifade ediliyor.

Almanya'da, 2017'de yürürlüğe giren ve sosyal medya yayınlarını düzenleyen yasaya göre, Facebook, Twitter, Reddit ve YouTube gibi platformlarında suç teşkil ettiği ileri sürülen içeriklerin 24 saat içerisinde ortadan kaldırılması, aksi takdirde 5 ila 50 milyon Euro'ya varan para cezaları öngörülüyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan da sosyal ağ sağlayıcılarının farklı ülkelerde temsilcilikleri olduğunu belirterek Türkiye'ye çifte standart uygulandığını vurgulamıştı.

Prof. Yaman Akdeniz Almanya, Fransa gibi ülkelerde daha demokratik bir alt yapı ve işleyen bir yargı sistemi olduğu, bu tercih farkının bundan kaynaklandığı görüşünde. Akdeniz, Wikipedia’nın Türkiye’de erişime engellendiğini ve Anayasa Mahkemesi'nin engelleme kararını kaldırmasının 2,5 yıl sürdüğünü hatırlatıyor.

Veysel Ok da Türkiye’de sosyal medya üzerinden nefret söylemlerine ilişkin yargının tartışmalı kararlar verdiğini söylüyor. Ok, "Kürtlere, Alevilere, Ermenilere, kadınlara LGBT bireylerine yönelik nefret söylemleri ile ilgili yargı genellikle ifade özgürlüğü kararı veriyor. Türkçülük, Sünnilik ya da iktidara yönelik eleştiriler ise nefret söylemi diye ceza alıyor. Bu durum Anayasamıza da AİHM'e aykırı" yorumunu yapıyor.

Peki Türkiye'nin internet düzenlemeleri için örnek almayı planladığı Fransa ve Almanya'da internet erişimi hangi şartlarda engelleniyor?

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un desteğiyle önceki ay çıkan kanun, nefret söylemiyle dolu içeriklerin 24 saat içinde bulundukları platformdan kaldırılmasını ve bu içerikleri kaldırmayan internet sitelerine 1 milyon 250 bin dolara kadar para cezası verilmesini gerektiriyordu. Kanun, çocuk pornografisi ve terör propagandası barındıran içeriklerinse bir saat içinde kaldırılmasını talep ediyordu.

Fransa Anayasa Mahkemesi, bu kadar kısa sürede harekete geçmesi beklenen sosyal medya sitelerinin cezadan kaçınmak için ister istemez otosansüre yöneleceğini belirterek kanunun bu maddelerini 18 Haziran'da geçersiz kıldı.

Yargının görevinin sosyal medya şirketlerine ya da şikayetçilere bırakılamayacağının da altını çizen mahkeme, kanunun bu maddelerinin uygulanmasının ifade özgürlüğünün ihlali anlamına geleceğini vurguladı.

Önemli maddelerin iptaliyle birlikte, kanunda sadece nefret suçunu takip etmek için bir gözlem örgütü kurmak gibi maddeler kaldı.

Fransa ve Almanya’da bir kişiye veya gruba karşı ırk, dil, din, cinsiyet ve cinsel yönelim gibi ön yargı doğurabilecek nedenlerden ötürü işlenen nefret suçları engellenmeye çalışılıyor.

Fransa Anayasa Mahkemesi’nin hükümetin kararına karşı çıktığı 18 Haziran’da, Almanya’da zıt yönde bir gelişme yaşandı. NetzDG olarak bilinen internet yasası daha da güçlendirildi.

1 Ocak 2018’de tamamen yürürlüğe giren yasa da internette nefret söyleminin önüne geçmek gerekçesiyle tasarlanmıştı. Kanuna göre, Facebook gibi şirketler “bariz bir şekilde yasadışı” olan içerikleri 24 saat içinde kaldırmazlar ve bunu sistematik olarak sürdürürse 50 milyon euroya kadar ceza ödemek zorunda.

Avrupa'daki internet denetimine odaklanan The Internet Policy Review isimli akademik dergide Amélie Heldt imzasıyla yayımlanan yazıda da belirtildiği gibi, NetzDG çok da etkili olamadı. Sosyal medya platformlarının kanundan sonra daha fazla içeriği yasakladığını gösteren herhangi bir kanıt yok.

Çok da açık olmayan kanunlara, sosyal medya şirketlerinin de gönülsüzlüğü eklenince Almanya’nın düzenlemesi de havada kaldı. Bunun üzerine harekete geçen Almanya Parlamentosu, “sağcı aşırılıkçılık ve nefret suçlarına karşı yasa”yı çıkartarak, sosyal medya şirketlerinin güvenlik güçlerine rapor vermesini zorunlu tuttu. Bu rapor, kullanıcıların işaretlediği içeriklerin doğrudan güvenlik güçlerine bildirilmesi anlamına geliyor.

Ancak pek çok uzman, “bariz bir şekilde yasadışı” olarak belirtilen içeriklerin kapsamı genişletilmediği sürece, bu yasaların da çok fazla yasağa neden olmasını beklemiyor.

Türkiye'de ise İfade Özgürlüğü Derneği’nin yayımlanan EngelliWeb 2019 Raporu’nda 2019 sonu itibarıyla Türkiye’den 408 bin 494 web sitesinin erişime engellendiği belirtildi.

Aynı raporda 2019 sonu itibarıyla 130 bin URL adresine, 7 bin Twitter hesabına, 40 bin tweete, 10 bin YouTube videosuna ve 6 bin 200 Facebook içeriğine de 5651 sayılı Kanun ve diğer hükümlere istinaden erişimin engellendiği ifade edildi.

Kaldırılan veya görünmez kılınan tweetler sıralamasında Türkiye 11 bin 601 (%53) tweetle ilk sırada yer alırken, 4 bin 693 tweetle Rusya ikinci sırada ve bin 101 tweetle Japonya üçüncü sırada yer alıyor.

Haberin kaynağına buradan ulaşabilirsiniz