Kanal İstanbul Türkiye'nin egemenlik haklarını ortadan mı kaldıracak?

Kanal İstanbul projesinin hayata geçirilmesinin, Türkiye'nin Montrö Sözleşmesi'nden doğan ve Boğazlar üzerinde neredeyse tam hakimiyet kurmasını sağlayan Montrö Anlaşmasını fiilen boşa çıkaracağı yorumları yapılıyor.

Emekli 103 amiralin imzasıyla yayımlanan ve Kanal İstanbul projesinin Montrö'ye zarar verebileceği ve Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki kontrolünü yitirmesine neden olabileceğine dikkat çeken bildirinin yankıları sürerken, uzmanlar da benzer uyarılarda bulunuyor.

Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ise Kanal İstanbul'u savunmaya, "Türkiye, Kanal İstanbul sayesinde İstanbul Boğazı'ndaki ağır deniz trafiği yükünü hafifletirken Montrö'deki sınırlamaların dışında tamamen kendi egemenliğinde bir alternatife kavuşmuş olacaktır. Bu bizim egemenlik mücadelemizdir" sözleriyle devam etti. 

Amirallerin bildirisinden bir yıl önce de 126 büyükelçi Montrö'nün önemine vurgu yapan bir bildiri yayımlamıştı. 

Euronews'un haberine göre, Montrö Türkiye'ye İstanbul ve Çanakkale boğazları bölgesine asker konuşlandırma hakkı tanırken, savaş zamanında da Boğazlar üzerinde tam hakimiyet ve kontrol imkanı sunuyor.

Uzmanlar, Montrö Sözleşmesi'nin Türkiye'nin güvenliğinin korunması, geçiş serbestisi kullanımının düzenlenmesi ve Karadeniz-Akdeniz dengesinin sağlanması ile ilgili olduğuna dikkat çekiyor.

Sözleşmenin 19'uncu maddesi savaş zamanında gemilerin geçişini düzenliyor. 20'inci maddesi ise savaş gemilerinin geçişiyle ilgili Türkiye'nin "dilediği gibi davranabileceğini" ifade ediyor. Sözleşme'nin 21'inci maddesinde de "yakın savaş tehlikesi" ihtimali üzerinde duruluyor ve Türkiye'ye benzer şekilde davranma yetkisi veriyor.

Bunun Türkiye için önemini Uluslararası Hukuk Uzmanı emekli Büyükelçi Hüseyin Pazarcı DW Türkçe'ye "Montrö'yü kaldırsak ya da Montrö feshedilse yine 'Boğazlar'dan geçişi Türkiye kontrol eder' diyemeyiz. Türkiye'nin yetkisi, egemenliği elinden gider" sözleriyle açıklıyor.

Pazarcı, Kanal İstanbul'un Karadeniz'e geçişlerde sadece ticari gemiler tarafından kullanılması durumunda sorun olmayacağını ama savaş gemileri tarafından kullanıldığında Karadeniz'in çatışma alanına dönüşebileceğini anlatırken, "Türkiye'nin, Kanal İstanbul'un sadece ticaret gemilerince kullanılacağına ilişkin bir karar alması nasıl olacaktır, bu mümkün müdür?" diye soruyor.

Montrö Sözleşmesi ile ilgili adımlarda "çok dikkatli hareket etmek gerektiğini" belirten Pazarcı, "Montrö'ye dokunulduğu takdirde ne gibi sorunlarla karşılaşacağımız her zaman öngörülemeyebilir" diyor.

Haberin kaynağına buradan ulaşabilirsiniz