Boğaziçili bilim insanları, koronavirüs aşısı peşinde: Bir iyi, bir kötü haber var

Boğaziçi Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nesrin Özören ve ekibi, yeni tip koronavirüs (Kovid-19) için aşı çalışmalarına başlıyor.

Ekip, kendilerine ait patentli "mikrokürecik" teknolojisini koronavirüs aşısı için de kullanacak.

Boğaziçi Üniversitesi Kurumsal İletişim Ofisi’nden Önder Öneş'in sorularını yanıtlayan Prof. Özören, aşı geliştirilmesinin bir yıl süreceğini belirterek, bir iyi ve bir kötü haber veriyor:

“Koronavirüs mutasyon geçirerek daha da ölümcül hâle gelebilir. Ancak yaz aylarında bulaşıcı etkisinin azalması bekleniyor.”

Boğaziçi Üniversitesi; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, TÜBİTAK ve Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TUSEB) ile uzman bilim insanlarının koronavirüs aşısı için 17 Mart’ta kurduğu konsorsiyumda yer aldı.

TÜBİTAK Başkanı Prof. Dr. Hasan Mandal’ın başkanlığında hayata geçen konsorsiyum ile koronavirüs aşısı için kısa zamanda laboratuvar çalışmalarına geçilecek.

Daha önce TÜBİTAK ile "Kuş Gribi" için "mikrokürecik" teknolojisini kullandıklarını belirten Prof. Özeren, "Kuş gribi virüsünün dış yüzey proteinini, bu küreciklere yükleyerek farelerdeki bağışıklık yanıtını ölçtük. 2016-2019 arasındaki bu çalışmadan gayet olumlu sonuçlar elde ettik. Bu nedenle çalışmalarımız daha da bilinirlik kazandı" diyor.

Prof. Özören, aşı çalışması planlarına ilişkin ise şunları kaydediyor:

"Koronavirüsün taç gibi görünen ‘Spike’ adındaki dış yüzey protein parçalarını ekleyeceğiz. İki ay içinde hayvan deneylerine başlamayı hedefliyoruz. Enjekte ya da burun yoluyla verilen bu mikroparçacıklar, sanki virüs varmışçasına bağışıklık sistemini tetikleyecek ve buna karşı bağışıklık yanıtının oluşması sağlanacak. Daha sonra gerçek virüs geldiğinde de vücudumuz onu tanıyabilecek. Koronavirüs aşısının ortaya çıkmasının bir yıl alacağını düşünüyoruz. Boğaziçi Üniversitesi’ne virüsün canlısı değil, onun kodlama molekülü gelecek ve bulaşma riski yok."

Prof. Özören, "Sıcaklıklar arttığında virüs etkisini yitirecek mi?" sorusuna şu yanıtı veriyor:

"Yaz aylarında gribe yakalanma ihtimali düşer. Önemli olan virüslerin yoğunluğu ve partikül sayısı. Yani çok insan hastaysa, bulaşma ihtimali artar. Ayrıca yaz aylarında bağışıklık yanıtımız daha iyi çalışıyor. Diğer yandan güneşten gelen UV ışınları da virüsleri olumsuz etkiliyor. İnsanlarımız siyah-beyaz gibi düşünüyor. Yazın virüs tamamen yok olmayacak ama vaka oranları düşecek."

Türkiye’de ilk ay kullanılan kitlerde tam olarak doğru sonuçların alınamadığını düşündüğünü kaydeden Özören, sözlerine şöyle devam ediyor:

"Yeterli olamadılar. Ben kitleri üreten o şirketimizi de destekliyorum. Ama yan yana iki-üç şirketin kitleri kullanılmaydı. Diğer tecrübeli firmaların kitleri kullanılmamış oldu. Şu andakinin en az 50 kat imkân vardı son iki haftada. Bunlar yeterince mobilize edilmedi. Bu durumu yetkililere de ilettim. İlk haftalarda sonuçların negatif çıkmasından dolayı gönülleri rahattı. Ama başımızı deve kuşu gibi toprağa gömmeden ilerlemeliyiz. Çok yerinde adımlar atıldı ama bence bir tık daha paranoyak olmak gerekiyordu."

Koronavirüsün mutasyon geçirmesi durumunda daha da ölümcül hâle gelebileceği uyarısını yapan Prof. Özören, sözlerini şöyle sürdürüyor:

"Virüse yakalananların yüzde 97'si şu an kurtuluyor. Ama virüs bağışıklık sistemini de yıkabilecek bir yapıya kavuşursa, o zaman çok zararlı olabilir. Bundan korkuluyor. Buna neden olabilecek potansiyel mutasyonlar yüzlerce örnekle, istatistikçilerle modellenebiliyor. Biz de Ekoloji ve Evrimsel Biyoloji Derneği önderliğinde virüslerin potansiyel mutasyonlarıyla ilgili projemizi TUSEB’e sunacağız.Virüsler son yıllarda daha da göz önüne gelmeye başladı. Son yıllarda iklim değişikliği buzulları eritiyor. Orada donarak kalan bir mikroorganizma denizlere karışabiliyor. O da canlıları ve nihayet bizi de etkileyebilir. Çevremiz değiştikçe değişik virüsler ortaya çıkacaktır. Ayrıca seyahatler de bunu taşıyor. Eskiden sadece köyde kalan bir hastalık şimdi dünyaya hızlıca yayılabiliyor."