uy
Şub 10 2018

Suriye'de uçak düşüren MANPAD nedir, hangi ülkeler satıyor, kimler kullanıyor?

Suriye’de sonu bilinmeyen bir savaş yaşanıyor. ABD ve Rusya Suriye toprakları üzerinde savaşırken, onlarca örgüt de çatışmalara devam ediyor. Son model teknolojik silahlar da her savaş gibi Suriye’de de karşımıza çıkıyor.

Son olarak, Afrin'de 'Zeytin Dalı' harekatını yürüten Türkiye'nin bir helikopteri Suriye'de düşürüldü. Helikopterin kim tarafından ve nasıl düşürüldüğüne dair net bir bilgi henüz yok. Ancak, olası yöntem ve gruplar üzerine tahminler var.

3 Şubat’ta cihatçı gruplar Suriye’de İdlib’in Serakib kasabasında Rus Su-25 tipi savaş uçağını düşürdü. Saldırıyı El Kaide’nin Suriye kolu olan El Nusra’nın uzantısı Heyet Tahrir Şam üstlendi. Rusya, uçağın cihatçıların elindeki ABD yapımı MANPADS füzesiyle vurulduğunu açıkladı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Sözcüsü Dimitri Pesko da olayla ilgili olarak, “Bu tür füzelerin teröristlerin eline düşmesi çok endişe verici” ifadesini kullandı. 

Rusya’nın MANPADS ile ilgili yaptığı ‘endişe verici’ açıklaması, bizi Soğuk Savaş’ın son döneminde yaşanan başka bir savaşa ve El-Kaide  tarafından 11 Eylül 2001 tarihinde yapılan ikiz kule saldırılarına kadar götürüyor.

Sovyet Rusya’nın yıkılmasından iki yıl önce biten ve 1979 yılında başlayan Sovyet Rusya ile Afganistan’daki mücahitler arasındaki savaşta, ABD mücahitlere her türlü desteği sağlamıştı. Bu desteklerden en önemlilerinden biri de, ABD tarafından mücahitlere verilen “MANPADS”di. Sovyet Rus uçakları MANPADS tarafından düşürülmüştü.

Bugünlerde yeniden gündemde olan MANPADS’i kokpitaero yazarı ve askeri havacılık araştırmacısı Hakan Kılıç ile konuştuk. Kılıç ile yaptığımız söyleşide MANPADS üzerinden gelecekte yaşanabilecek sorunlara baktık. 

Suriye’de birçok son teknoloji silah kullanılırken, özellikle “MANPADS” tarafların açıklamalarında sıkça dile getiriliyor.”MANPADS” nedir ve hangi özelliklere sahiptir?

MANPADS; omuzda taşınan ve omuzdan atılan, kısa menzilli, ısıya duyarlı ve kafasında ısı arayıcı bir başlık olan uçaksavar füzedir. Alçak irtifadan uçan hava soluyan hedeflere karşı etkilidir. MANPADS aslında bu silahların genel isminin kısaltmasıdır. ABD, Rusya, Çin ve diğer ülkelere ait MANPADS çeşitleri mevcuttur. Stinger (ABD), SA-16/18/24 (RUS) gibi. 

MANPADS geliştirilmesi milyonlarca dolarken, bugün eski nesil füzeler 200 bin dolara alınabildiğini okuyoruz. Ordulardan ziyade sıradan bir örgüt veya bir insan da alabilir. Ucuz gözükebilir ama alması çok zordur. Hiçbir ülke kolay kolay bir örgüte bu silahı vermez. Veriyorsa çok ciddi hesaplar içindedir demektir ve bir bu kadar da çok büyük riskler almış demektir.

 

Hakan Kılıç

Askeri havacılık uzmanı Hakan Kılıç

Ülkelerin gizliden silah ticareti yaptığı bilinirken, neden MANPADS satmayı tercih etmezler? 

Hangi devlet başkanı ya da cumhurbaşkanı bunun riskini alır? Bu silahı kendilerine karşı kullanılma ihtimali var. Örneğin diyelim ki, Almanya PKK’ya MANPADS verdi ve bir PKK’lıda çok parayı görünce gizlice IŞİD’li bir militana sattı.

Suriye’nin nasıl bir tarla olduğunu biliyoruz. Biri gider 10 milyon dolara başkasına satar. Alan kişi bir tekneyle Avrupa’ya sokar. Gidip Köln Havaalanının son yaklaşmasına denk gelen bir evin çatı katında, daha da kötüsü başka bir Avrupa ülkesinin sivil meydanında bunu yapsa ve sivil bir uçağı, yani içinde yüzlerce kişinin olduğu bir uçağı düşürse... Bunun hesabı nasıl verilir? Dolayısı ile çok ince hesaplar ve düşünerek hareket ederler. Ruslar hariç kimse kendi üretimi MANPADS’leri örgütlere dağıtmıyor. Hele batı ülkeleri çok zor.

Suriye’de örgütlerin elinde ABD tarafından verilen MANPADS olduğu konuşuluyor. Bunu nasıl açıklayabiliriz? 

PYD ve PKK’da MANPADS var. ABD ve Rusya tarafından veriliyor. ABD , eski Varşova Paktı ülkelerinden satın aldığı Rus füzelerini veriyor. Kendi füzesini yarın öbür gün delil olmasın diye vermiyor. O füzeler bir gün başka bir örgütün eline geçse ve New York Havaalanında patlasa, hiçbir ABD yönetimi kabul etmez ve bizim verdiklerimizden değil diyerek kolayca sıyrılır.

Ama kendi ürettiği, örneğin Stinger ile bu yapılsa sanırım başkan bile koltuğundan olur. Diğer taraftan Putin, Rusya’da MANPADS ile uçak düşürüldüğünde, kimsenin kendisine hesap soramayacağını bildiği için Rus uçağının Rus füzesi ile vurulmasından endişe etmiyor. Ama bir ABD F-16’sı Stinger ile vurulsa kıyamet kopar. Batı ülkeleri demokratik ülkeler olduğu için o riski göze alamıyor. 

Buradan yola çıkılarak, hava araçları MANPADS’den nasıl kaçabilir?

Aslında havadan-havaya ısı güdümlü füzelerle aynı mantıkla çalıştığından uçaklar arkasındaki uçağın attığı füzeden nasıl kaçıyorsa, bunlar içinde aynı yöntemleri yapmakta. Temel olarak iki yolu var. Birincisi “flare” denen, magnezyumdan yapılan, çok yüksek ısı yayan ateş toplarını arkadan atarak gelen füzenin kızılötesi arayıcı başlığının bu topları uçak sanarak füzenin onlara yönelmesi. Aynı şey helikopterler içinde geçerli. 

Diğeri ise kaçınma manevraları ile gelen füzenin enerjisini bitirmek. Sanıldığı gibi olay dakikalarca sürmemektedir. Özellikle MANPADS ilk 10-15 saniye içinde helikopteri veya uçağı vurmaz ise zaten tüm yakıtı ve enerjisi bitmiş demektir.

Öte yandan Suriye’de MANPADS kullanıldığını açıklamalardan biliyoruz. Savaş sırasında bu silahın kullanımı taraflar için önemli bir tehdit arz eder mi?

MANPADS ordular için çok stratejik bir silah değil. Taktik katagorisinde bir alçak irtifa hava savunma füzesi. Örneğin F 16’larımız 20 bin feet’in altına inmiyor.

Eğer inse, Afrin’de çok fazla kayıp olurdu. Zaten gerek yok çünkü gerek milli geliştirilen, gerekse dış alım envanterdeki lazer güdümlü veya güdüm kiti uygulanmış bombalar kilometrelerce uzaktan ve 6 bin metrenin üstünden atılabiliyor. MANPADS aslında kara birliklerinin alçak irtifa savunma silahıdır.

Tüm NATO’da tabur veya alay seviyesinde savaş meydanında alçak irtifadan saldıran uçak, helikopter İHA/SİHA vb. hedeflere karşı bir savunma silahıdır. Dolayısı ile Suriye’de savaşın kaderine etki edemez. Oysa Afgan-Rus savaşında abartısız binlerce Rus uçak ve helikopteri ABD’nin mücahitlere dağıttığı Stingerlar ile düşürüldü. 

Siz savaş sırasından ziyade geleceğe yönelik bir tehditten bahsediyorsunuz. MANPADS ileride nasıl bir tehlikeye yol açabilir?

Tankı vurduğunuzda 3 kişi ölür, tren vagonunu hedef aldığınızda en fazla 100 kişi ölür. Ama bir terörist sivil havaalanlarının yakınındaki bir çatının üzerine çıkıp; füze ile sivil uçağı hedef aldığında, 10 saniye içinde uçağa isabet alır ve yüzlerce yolcu ölür.

Sivil uçaklarda füze ikaz sistemi yoktur. Olsa da askeri uçakların çoğu zaman kurtulamadığı MANPAD’lerden nasıl kurtulacak. Örneğin Türkiye desteklediği gruplara sırf bu yüzden hiçbir zaman vermez, veremez. Çünkü Suriye’de kimin eli kimin cebinde belli değil.

MANPADS dünyanın başına bela olacak çünkü çok kontrolsüz bir şekilde dağıtılmaya başlandı. Suriye’de PYD’ye ABD ve Rusya tarafından verilmesini çok tehlikeli buluyorum. Ruslar umursamıyor ama ileride anti-rus örgütlerin eline geçip, Moskova’da uçak düşürmeye başladıklarında anlayacaklar. ABD’de de keza aynı.

MANPADS kullanımı için belirli bir eğitime ya da tecrübeye gerek var mı?

Kullanımı çok basit. Görmedim ama ben bile 3 saatlik eğitimle kullanabilirim. 8-10 km menzil 3-5 km (rakamlar tamamı için ortalama olarak) irtifa sınırları var. Büyük olsa kullanışlı olmaz. Şu an bu füzelerin irtifa sınırının üzerinde uçan helikopterler yok gibi.

İleride terör eylemlerine yol açabilecek bir potansiyele sahip MANPADS’lerin belirli bir kullanım süresi var mı?

ABD’nin Taliban’a saldırmak için, Afganistan’daki Stinger’ların ömrünün bitmesini bekledikleri hep söylenir. Stinger’ların da ilaçlar gibi bir raf ömrü var. Aslında her çeşit füzenin bir raf ömrü vardır. Buzdolabı gibi bir yerde yıllarca saklayıp sonra kullanamazsın.

Eğer ABD, Afganistan’a 2001’den önce girseydi, daha önce Ruslarla savaşan Afgan mücahitlerine dağıttığı bir sürü Stinger, bu sefer ABD helikopteri düşürecekti. Afgan-Rusya savaşında Stinger hava hakimiyetini belirledi. 

Türkiye’de MANPADS var mı? NATO’nun bu konuda Türkiye ve diğer üye devletler üzerinden MANPADS ile ilgili nasıl bir tavrı var?

Türkiye’deki geçmişte ABD ve birkaç NATO ülkesi ile ortak üretilen Stinger’lar var. Hatta sonradan yerli firmalar bunları paletli ve tekerlekli taktik zırhlı araçlar üzerine uyarlayarak, Zıpkın ve Atılgan ismi ile servise soktu. Hatta ihraç edildi.

Her yıl bir ABD’li subaylar tüm ülkelerdeki, Türkiye dahil, Stinger depolarını saydırmaktadır. ABD’li subay ile o ülke subayları beraber sayar. Böylece Stinger’ların herhangi başka bir ülkeye veya bir örgüte verilip verilmediğini denetlemiş olurlar. Hatta tatbikatta sarf ederken bile çağırırsınız. NATO sadece Türkiye’ye değil bütün üyelerine bunu yapıyor. 

Hangi ülkeler MANPADS üretiminde önde? Türkiye’nin gelecekte kendine ait MANPADS yapma projesi var mı? 

ABD, Rusya ve Çin’in kendi ait var. Ancak Ruslar bu konuda daha önde diyebiliriz. Şu an Türkiye’nin de “Milli MANPADS Projesi” var. Proje devam ediyor. 

Türkiye “Hisar” adında alçak irtifa hava savunma sistemi yaptı. Ayrıca orta irtifa olanı da var. Bunlar omuzdan atılan değil tekerlekli araç üstünde büyük füzeler. Hisar’ın başında, MANPADS ile aynı mantıkta çalışan ısı güdümü sağlayan kızılötesi arayıcı başlık var.

O başlığın yapan için MANPADS yapmak zor değil. Zaten roket motoru konusunda da ROKETSAN çok iyi durumda. Geriye kalan tek zor kısım yazılım süreci. Birkaç yıla Türkiye’nin MANPADS çıkacağını düşünüyorum.

MANPADS’in önemli bir tehlike yarattığı hava araçları hangileridir? 

İnsansız Hava Araçlarını (İHA) çok etkilemiyor sadece alçak irtifaya inme konusunda onları sınırlandırıyor. İHA’lar genelde 6 ile 10 bin metrede uçuyor. MANPADS menzili dışında. Bir dönem Azeriler ve Ermeniler’in İHA’ları vurulmuştu. Türkiye’nin de İHA’sı düştü ama kaza olduğu açıklandı. Kesin bilgiye dayalı bir olay yok.

Helikopterler, alçak irtifada uçan uçaklar ve terör açısından bakarsak yolcu uçakları için büyük tehlike. Hiç şansları yok diyebiliriz. Geçmişte hatta daha iki yıl önce SüperCobra olayı gibi MANPADS ile PKK’nın düşürdüğü helikopterlerimiz oldu. Bunları Genelkurmay Başkanlığı açıkladı. 

MANPADS dışında, son zamanlarda çokça bahsi geçen Drone’ların geleceğini nasıl görüyorsunuz? Drone’lar da gelecekte bir tehdit unsuru olabilir mi?

Drone’ler bir silah sistemi değil, sivil kullanım için üretilen çok küçük hava araçları. Ancak benim gözümde geleceğin baş belaları.

Türkiye’de bile alınan drone ruhsatı on binin çok üstünde. Videoları gördük. Adam Dron’un altına tüfek takarak, karşısna koyduğu maketleri taradı. Yine başkası Drone’a tek atımlık tabanca koyarak kaç metreden heykel vurdu.

Atatürk Havalimanı’nda Drone’a çarpmaktan son anda kurtulan yolcu uçağı vakaları yaşandı. Dünya üzerinde kaç tane kanadına drone çarpan uçak var. İleride kontrolsüz Drone uçtuğunda sivil uçaklarla çarpma ihtimali artacak. Çünkü sayıları her geçen gün artıyor. Drone’lar hobi ve eğlence aracı olarak görülüyor ama kısıtlanmalı, bu kadar rahat alınıp satılmamalı.