Son kurban Karar: 10 soruda tekelleşen sektörde neler oluyor?

Türkiye’de AKP iktidarı ile özellikle son yıllardaki baskılarla yok olma noktasına giden yazılı basın, bir dönemin iktidar yanlısı olanlarını da vurmaya başladı.

Bir dönem Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve AKP ile yakın bağları olan bir grup gazetecinin 7 Mart 2016'da kurdukları Karar gazetesi, eski Başbakan Ahmet Davutoğlu’na yakın çizgi tuttururken iktidarın ambargosu ile karşılaştı ve gelinen noktada “Ambargo ile batırılıyoruz” mesajı veren bir açıklamayı kamuoyu ile paylaştı.

T24 yazarı Murat Sabuncu, “Ülkeye hakim olan ‘tek ses’ arzusuna yeni bir kurban daha verilmek isteniyor” diyor. 

Öte yandan ay sonunda basılı medya için yeni bir teklik daha başlıyor. Demirören'in çekilmesiyle dağıtım sadece Turkuaz grubunun eline kalacak. 

Sabuncu, konuyu piyasada yıllarca bu işi yapmış/yapan uzmanlara bu konuda sorular sorduğunu belirtiyor. Özetle; gazetelerin, özellikle muhalif yayınların, askıya çıkmak için zaman baskısı dışında sorunlarla karşı karşıya kalabileceği yeni bir döneme girildiğinden bahsediyor.

Murat Sabuncu’nun aktarımıyla 10 soruda tekelleşen gazete dağıtımı sektöründe neler oluyor?

- Türkiye'de dağıtım yapan kaç kuruluş var? 

Piyasanın hakimi konumunda iki büyük dağıtımcı var. Biri Demirören Dağıtım (eski Yaysat), diğeri Turkuaz. Bir de Dünya Dağıtım var, ancak çok küçük hacimli. 

- Ay sonunda kapanacak olan Demirören Dağıtım (Yaysat) piyasanın ne kadarına hakimdi? 

Milliyet ve Türkiye gazetelerinin ortaklığıyla 1992 yılında kurulan, 1994’te Doğan Medya Grubu’na dâhil olan, 2018 Nisan ayında Demirören Grubu'na geçerek adını değiştiren Yaysat, sektörün yüzde 45'ini elinde bulunduruyordu. 

- Dağıtım şirketlerinin çalıştığı kaç gazete bayisi var? 

Türkiye'de toplam 52 bin civarında bayi var, bunun 27 bini Demirören Dağıtım'ın (Yaysat)... Yeni dönemde bu bayi sayısında azalma olacağı belirtiliyor. 

- Demirören Dağıtım Turkuaz'a mı satılıyor, yoksa kapanıyor mu? 

Kapanıyor. Dağıtımını yaptığı kurumlarla anlaşmasına göre bir ay evvelden haber vererek sözleşmesini feshedebiliyor. Bu duyuru yapıldı, grubun dağıtımını yaptığı yayınların hemen hepsi Turkuaz'la anlaştı. Birkaç küçük yayın da Dünya'ya geçti.

- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun hakim durumu, "belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek, fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü" olarak tanımlamakta. Turkuaz Dağıtım tek kaldığı için Rekabet Kurumu müdahalede bulunabilir mi? 

Hayır bulunamaz. Çünkü Demirören Dağıtım işi bırakıyor, piyasadan çekiliyor. Ortada bir satın alma yok. 

- Aynı kanunun 6. maddesi "hakim durumun kötüye kullanılması durumunda yaptırımdan" bahseder. Böyle bir durumda ne olur? 

Başta komisyonlar olmak üzere, bir şikâyet konusu doğarsa Rekabet Kurumu inceler. Ancak bir sonuç alınması zor. 

- Turkuaz'ın tek dağıtımcı olmasının riski ne? 

İktidarın kontrolünde. Grubun CEO'su Serhat Albayrak, Cumhurbaşkanı'nın damadı Hazine ve Ekonomi Bakanı Berat Albayrak'ın kardeşi. Her ne kadar bir yayını (muhalif de olsa) yasal olarak dağıtma zorunluluğu olsa da, daha önce (Yaysat dönemi) yaşanan kimi örnekler dağıtımcının yayını "kılıfına uydurarak" dağıtmayacağı kimi yolları bulabileceğini gösteriyor. Yayınların yaşayabileceği bir diğer sıkıntı, ödenecek komisyon oranlarında ortaya çıkabilir. Kimi yayınlar, tek dağıtımcı kaldığı için istediği şekilde dağıtım komisyonu oranını belirleyecek yapıyla çıkamaz hale gelebilir. 

- Şu an Turkuazla anlaşanlar ne diyor? 

"Yaysat'tan daha ucuz komisyon ödüyoruz. Herhangi bir zorluk çıkarmadılar. İleride ne olur, bu başlangıç iyiliği midir bilmiyoruz" diyorlar. 

- Turkuaz ile yapılan sözleşmelerde endişe edici madde var mı? 

Bir-iki muhalif yayının takıldığı bir madde var. İçerikle ilgili "kontrol şansı" veren bir maddeden bahsediliyor. Bu maddeyle ilgili sıkıntı dile getirildiğinde Turkuaz Grubu bunun formalite olduğunu, bir sorun yaşanmasının mümkün olmadığını dile getirmiş. 

- Dağıtım şirketlerinin, dağıtımı sağlıklı bir şekilde yaptığını denetleyebilecek bir yapı var mı?

Gazeteler kendi imkânları oranında, alan yoklamalarıyla kısmi bilgiler edinebilir; ancak onbinlerce bayiye sağlıklı dağıtım yapılıp yapılmadığını anlık/günlük olarak denetleyebilecek bir yapı yok.


Haberin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.