Milli Piyango: İkramiyeyi kimin alacağına da mı iktidar karar verecek?

Geçtiğimiz yılın Ekim ayında Spor Toto Teşkilatı tarafından açılan spor bahisleri oyunlarının özelleştirilmesi ihalesini Turkcell bünyesindeki İnteltek şirketi kazandı. On yıllık süre için 200 milyar TL’lik hasılat teklifiyle ihaleyi kazanan İnteltek’in girdiği bu ihale, daha sonra iptal edildi.

Spor Toto Teşkilat Başkanlığı’ndan ihalenin iptali ile ilgili olarak kamuoyuna şu açıklama yapılmıştı:

“25 Ekim 2018 tarihinde Resmi Gazete'de ve Kamu İhale Bülteni'nde ilan edilen Spor Toto Teşkilat Başkanlığı tarafından Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Yaptırılması İhalesi, ihaleye yalnız bir isteklinin teklif vermesi nedeniyle rekabetin sağlanamadığı değerlendirildiğinden iptal edilmiştir.”

Daha sonra İddaa ihalesi bu yılın Şubat ayında yeniden açıldı. Dört grubun katıldığı ihalede iki grubun teklifleri uygun bulunmayarak baştan devre dışı bırakıldı. Geriye, o dönemde Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) Başkanı olan Yıldırım Demirören’in sahibi olduğu Demirören Holding ile ABD-Las Vegas Merkezli Scientific Games’in oluşturduğu Şans Ortak Girişim ve yine Turkcell’in İnteltek’i kaldı.

İhale komisyonu iki gruptan revize teklif aldıktan sonra ihalenin Demirören-Scientigic Games’in oluşturduğu Şans Ortak Girişim’de kaldığı açıklandı. 

Futbol bahislerinin oynandığı İddaa’nın TFF Başkanı'nda kalmasının etik olup olmadığı tartışmaları sonrasında Yıldırım Demirören TFF Başkanlığı’ndan istifa etse de 1 Haziran’da yapılan olağanüstü genel kurulda, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın işareti ile TFF Başkanlığı’na tek aday olarak seçime katılan Limak Holding patronu ve Erdoğan’ın gözde müteahhitlerinden Nihat Özdemir TFF Başkanı oldu.

2018 Nisan’ında Türkiye’nin en büyük medya grubu Doğan Medya’yı kamu bankası Ziraat’in sağladığı üç yılı ödemesiz 1 milyar dolar dolayındaki kredi ile satın alan Demirören Grubu’nun bu satın almadan dolayı büyük zarar ettiği, Demirören Medya Grubu’ndaki gazete ve televizyonların tiraj ve reyting kaybıyla ciddi ölçüde kan kaybettiği biliniyor.

Son dönemde Demirören medyasının yine iktidarın kontrolündeki diğer medya grubu Sabah-ATV’nin sahibi Kalyon İnşaat-Zirve Holding’e devri ciddi şekilde ekonomi ve medya kulislerinde konuşuluyor. Nitekim, Demirören Medya Grubu’nda art arda yapılan yönetim değişiklikleri ve görevden almalar sonrası, Sabah-ATV’den Demirören Medya’nın üst yönetimine yapılan transferler bu iddiaları doğrular nitelikte.

Bu süreçte bir başka önemli gelişme daha yaşandı. O da 1939 yılında ilk yerli ve milli uçağın yapımına kaynak sağlamak amacıyla kurulan ve o dönemdeki adı “Tayyare Piyangosu” olan 80 yıllık kamu şans oyunları kuruluşu Milli Piyango’nun (MP) satışıydı.

2017 yılında Türkiye Varlık Fonu’na (TVF) devredilen MP’nin satışı için uluslararası danışmanlık kuruluşu Ernst&Young’a yetki verildikten sonra, 10 yıl süreyle işletme, hasılat paylaşımının özel şirkete devri ihalesi açıldı.

Geçtiğimiz hafta yapılan MP ihalesinde, medyasını geçen yıl Demirören’e satan Doğan Holding bünyesindeki Doğan Online en iddialı şirketlerden birisiydi. Davet usulü yapılan ihaleye, Doğan Online-Intralot, IGT, Sazka ve Demirören–Sisal Group teklif verdi.

Futbol bahis oyunu İddaa’yı altı ay önce ABD’li ortağıyla 10 yıllığına kazanan Demirören, MP ihalesine de İtalyan Sisal Group ile oluşturduğu konsorsiyumla katıldı. 

İhale şartnamesinde ilk yıl için en az 7,5 milyar TL hasılat garantisi ve 10 yıl boyunca hasılatın enflasyon oranında artırılmasının garanti edilmesini talep eden hükümet, dört grubun katıldığı ilk oturumun ardından, ihale şartlarını değiştirdiğini firmalara bildirdi.

Buna göre, katılımcılardan 2020’den itibaren 10 yıllık işletme süresi için bugünkü değeriyle asgari 28 milyar TL’lik (5,1 milyar dolar) “hasılat garantisi” talep edildiği bildirildi. Böylece katılımcı şirket ve konsorsiyumlardan yıllık asgari 9,5 milyar TL  (1,7 milyar dolar) hasılat payını TVF’ye ödemeyi taahhüt etmeleri istendi. İhale koşulları son anda değiştirilince, diğer üç katılımcı grup ihaleden çekildiler.

Geriye sadece Demirören-Sisal kaldı ve değiştirilen yeni koşullarda teklifini verdi. Böylece MP ihalesinin Demirören-Sisal’de kaldığı açıklandı.

Başta da değindiğim gibi, daha önce İnteltek’in kazandığı İddaa ihalesi “tek katılımcı olması ve rekabet sağlanamaması” gerekçesiyle iptal edilip, Şubat ayında tekrarlanarak Demirören-Scentific Games’e verilmişti. 

Buna karşılık MP ihalesinde ise son dakikada ihale koşulları değiştirilince üç katılımcı şirketin çekilmesi ve tek teklifin Demirören-Sisal’den gelmesine rağmen, ihale iptal edilmedi. İddaa ihalesinin iptal gerekçesi olan “rekabet sağlama” koşulu, MP ihalesinde aranmadı ve ihalenin sonuçlandığı açıklandı.

Nitekim TVF yaptığı açıklamada, ihalede son tura kaç teklifin verildiği bilgisini paylaşmak yerine, “en iyi teklifin, 2020 yılı için 9 milyar 320 milyon lira ile İtalyan Sisal ve Demirören Grubu'na ait Şans Dijital ve İnteraktif Hizmetler AŞ'nin ortaklığıyla kurulan girişim grubuna ait olduğunu” belirtmekle yetindi.

TVF’nin açıklamasında, ortaklığın bayi komisyonları da dahil olmak üzere yüzde 9,5 komisyon oranı teklif ettiği ve taahhüt ettiği 10 yıllık hasılatın bugünkü değerinin 28 milyar 119 milyon lira olduğu kaydedildi.

MP ile birlikte Demirören Holding, Türkiye’deki her türlü bahis, şans oyunları ve piyango çekilişlerinde “özel tekel” konumuna gelirken, Türkiye’nin zarar etmeyen, en yüksek kâr ve hasılata sahip iki kuruluşunun da 2030 yılına kadar sahibi ve işletmecisi oldu.

İktidara medya desteği için geçen yıl altına girdiği ağır kredi borcu ve katlandığı zararın telafisi için İddaa ve MP’nin Demirören’e verildiği, ihale koşullarının da buna göre “ayarlandığı” iddiaları ortaya atılırken, CHP Genel Başkan Yardımcısı ve parti sözcüsü Faik Öztrak ihaleleri incelemeye aldıklarını açıkladı.

Öztrak, “Ekonomik krizin tam da ortasında, kimse bir şey alıp satmazken, bu devir neden yapıldı? Böyle zor bir dönemde devletin böylesine kârlı bir şirketi yangından mal kaçırır gibi alelacele elinden çıkarmak istemesi, üzerinde özellikle durulması gereken bir konu. Türkiye'nin tüm şans oyunlarının tek bir şirketin elinde toplanması oldukça düşündürücü. İhalenin tüm detaylarını ayrıntılarıyla inceleyeceğiz, tek katılımcıyla yapılan bu ihaleyi mercek altına alacağız” dedi.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yönetim kurulu başkanı, damadı Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak’ın başkanvekili olduğu TVF yönetim kurulu, MP ihalesini bu şekilde onayladığı takdirde, “Hemen Kazan, Sayısal Loto, Piyango, Şans Topu, On Numara ve Süper Loto” gibi şans oyunlarını oynatan MP, 10 yıl süreyle Demirören Holding tarafından işletilecek.

Bugüne kadar özellikle her hafta on milyonlarca TL’lik ikramiyenin dağıtıldığı Sayısal Loto ve Süper Loto çekilişleriyle ilgili olarak, kazanan talihliler konusunda muhalefet milletvekillerince “şaibe” iddiaları ortaya atıldı, TBMM’ye araştırma-soruşturma önergeleri verildi. Ancak önergeler her seferinde AKP oylarıyla reddedildi.

İkramiyelerin sıklıkla belli il ya da ilçelere çıkması, kuponların oynandığı bayilerin zaman zaman art arda aynı bayiler olması, muhalefet tarafından “şans oyunlarında manipülasyon yapıldığı” iddiasıyla gündeme taşınsa da muhalefetin bu iddiaları yanıtsız kaldı.

Son olarak 2019 yılbaşı Milli Piyango çekilişinde 70 milyon TL’lik büyük ikramiyenin uzun yıllar sonra ilk kez tam bilete isabet etmesi ve bugüne kadar ikramiyeyi kazanan kişinin ortaya çıkmaması, muhalefet tarafından “biletin satılmadığı, ikramiyenin MP idaresinde kaldığı ve bunun kamuoyundan gizlendiği” iddiasıyla gündeme taşındı.

Buna karşılık MP yönetimi geçen ay büyük ikramiyeyi kazanan bir kişinin kendilerini telefonla aradığını, parasını almaya geleceğini bildirdiğini açıklasa da şu ana kadar 70 milyon TL’nin (13 milyon dolar) talihlisi ortaya çıkmadı.

Erdoğan’a yakınlığıyla bilinen Demirören’in, geçen yıl satın aldığı Doğan Medya’yı tamamıyla iktidarın desteklenmesine tahsis etmesine karşılık, beklenen başarı sağlanamadı. 

Siyasi kulislerde medyasını iktidara tahsis eden Demirören’in şimdi de şans oyunları, bahisler ve çekilişlerdeki ikramiyeleri iktidarın kontrolünde dağıtacağı, büyük ikramiyelerin kamuoyuna ismi açıklanmayan iktidara yakın kişi ya da şirketlere çıkartılacağı yönündeki yaygın iddialar konuşulmaya başlanmış durumda. 

Muhalefet sözcüleri, çekilişlerde bugüne kadar zaman zaman dikkat çeken şaibe gölgesinin, şimdi bahis ve şans oyunlarında oluşan tekel sonrasında, daha da manipülasyona açık hale geldiğini öne sürüyorlar. Kamuoyunda “Talih Kuşu” olarak adlandırılan Milli Piyango ve diğer şans oyunlarında ikramiyelerin nereye ya da kime çıkacağına iktidarın karar vereceği iddiaları dillendiriliyor.

Kamuoyunda oluşacak bu yönde bir algının ise MP’nin şans oyunları ve İddaa’nın spor bahislerine ilgiyi azaltacağı, manipülasyon algısının artması durumunda, hasılatın gerileyeceği ve devletin bu en kârlı şirketlerinin zarar etme noktasına gelmesi ihtimalinin söz konusu olacağı dile getiriliyor.


© Ahval Türkçe