Thomas Seibert
Ara 11 2017

Türkiye’deki Suriyelilerin yüzde 90’ı devlet yardımı almıyor!

Yaser Haddad, 2011'de ülkesi Suriye'de çatışma patlak verdiği için Türkiye'ye geldiğinde cebinde 80 lirası -yaklaşık 21 dolar- vardı. Bugün İstanbul'da 45 kişiyi istihdam eden milyoner bir tur operatörü.

32 yaşındaki Haddad, Türk gazetesi Hürriyet'e “Ne iş olsa yapardım” diyerek Türkiye'deki ilk yıllarını anlattı.

2014'te İstanbul'da kendi şirketini açana kadar para biriktiren Haddad'ın büyük çıkışı, Katarlı 30 zengin turiste İstanbul tatili düzenlediğinde gerçekleşti. Haddad “Ciddi para bıraktılar” dedi.

Haddad'ın sıfırdan başlayıp zengin olmasının hikayesi, dikkatleri, yeni bir hayat kurmaya kararlı mültecilerin girişimlerine çekti. Bu ayrıca, 2.7 milyon Suriyeliye ev sahipliği yapan Türkiye'deki zorlukları da ortaya koyuyor. Çoğu Suriyelinin kendi ülkesine dönüş yapması mümkün değil.

Yaser Haddad
Yaser Haddad

Türkiye'de bir sivil toplum kuruluşu olan İnsani Gelişme Vakfı'nın (İNGEV) bu yılın başında yaptığı kamuoyu araştırması Türkiye'deki dört Suriyeliden üçünün Türk vatandaşlığı almak istediğini, iki Suriyeliden birininse geleceğini Türkiye'de gördüğünü ortaya koydu. İNGEV araştırması Haddad ve diğer Suriyelilerin kurdukları 8 bin firma ile yaklaşık 100 bin iş imkanı yarattığını gösterdi.

Türkiye, diğer ülkeler onları kabul etmediğinde milyonlarca Suriyeliye ev sahipliği yapmaya yönelik istekliliği ile uluslararası övgüleri toplamıştı. 2015 yılında milyonlarca mültecinin Ege Denizi'ni geçmesinin ardından Türkiye ve Yunanistan, mültecilerin Avrupa'ya geçişlerini engellemek için Türkiye'nin batıdaki deniz sınırını kontrol altında tutma konusunda anlaştı.

mülteciler
Adana'da bir okulun etkinliğinde dans eden Suriyeli mülteciler... FOTO: REUTERS/Burhan Ozbilici

Haberlere göre, bunun karşılığında Avrupa Birliği, Türkiye'deki mültecilerin eğitim ve sağlık masrafları için yaklaşık 1 milyar dolar verdi.

Suriye'deki savaş uzayıp giderken, uzmanlar, Türkiye'nin çoğu Suriyelinin ülkede kalıcı olduğu gerçeği ile yüzleşmesi gerektiğini söylüyor.

Ankara hükümeti, geçtiğimiz yıl Türkiye'nin askeri müdahelesiyle Suriye'nin kuzeyinde sözde güvenli bölgeler kurulduktan sonra onbinlerce mültecinin Suriye'ye döndüğünü açıkladı. Ama Türkiye'deki mülteci kamplarında Suriyelilerin yalnızca yüzde 5'i yaşıyor.

Bununla birlikte, mültecilerin büyük çoğunluğu kalacak gibi görünüyor.

“Türkiye, Suriyelilere yardım için çok şey yaptı” diye konuşan İstanbul'daki Marmara Üniversitesi'nde siyaset bilimci olan Behlül Özkan, “Şimdi onları entegre etmesi için daha fazlasını yapma vakti” diyor.

Mülteciler
Suriyeli öğrenciler...

İNGEV Başkanı Vural Çakır da mültecilerin kısa sürede evlerine dönmedikleri takdirde ev sahibi ülkede kalma eğiliminde olduğu konusuna katılıyor.

Çakır, devlet tarafından işletilen haber ajansı Anadolu Ajansı'na verdiği demeçte “Normalde sınır kamplarında belli bir süre kaldanlar kendi ülkelerine dönerler, ancak bir yıl geçtiğinde ve mülteciler ülkenin her yanına dağılırlar ve bu geri dönüşü zorlaştırır” dedi.

Halep'ten gelip iki yıldır İstanbul'da yaşayan 20 yaşındaki Suriyeli Mohammed'in görüşleri de Çakır'ın değerlendirmelerini doğrular gibi görünüyor.

Yalnızca ilk ismini veren genç adam İstanbul'da babasının mağazasında çalıştığını, buzdolabı sattığını söylüyor. Yakın zamanda Halep dönmek gibi bir niyetinin olmadığını da ekliyor. “Orada bir savaş sürüyor” diyen Mohammed, “Babam burada, önemli olan da bu” diye ekliyor.

Türkiye'nin, Birinci Dünya Savaşı'nı takiben cumhuriyetin kuruluş döneminde Kafkaslar ve Balkanlar'daki eski Osmanlı vilayetlerinden yüz binlerce Müslümanın gelmesiyle başlayan mülteci akınıyla baş etme konusunda uzun bir geçmişi var.

Türkiye, 1980'lerde Bulgaristan'dan Türk azınlıklara, 1990'larda da Irak'tan Kürtlere kapılarını açmıştı.
Buna rağmen Suriyelilerin kitlesel akışı Türkiye'nin sınırlarını test etti. Bazı şehirlerde Suriyeliler o kadar fazla ki çoğunluğu oluşturuyorlar: Sınırdaki Kilis şehrinin nüfusunu resmi rakamlara göre 91 bin Türk ve 130 bin Suriyeli oluşturuyor.

Mülteciler

Bazı Türkler Suriyelilerin yasadışı çalışarak ücretleri aşağı çekmesinden şikayetçi. “İstanbul'da bir parkta çay satan İbrahim “İnşaatlarda günlüğü 30 liraya (8 dolar) sigortasız çalışıyorlar, hiçbir Türk bu koşullarca çalışmaz” diyor.

Mülteciler

İNGEV araştırması Türkiye'deki Suriyelilerin yüzde 87'sinin devletten hiçbir destek almadığını, bunların çoğunun da çalışma izinleri olmadığı için kayıtdışı sektörlerde çalıştığını gösterdi.

Vakıf, Suriyelilerin dil becerilerinden ve iş imkanlarından yoksun oldukları için Türkiye'de bir “paralel toplum” yarattıkları uyarısında bulundu.

Mülteciler

Anket, Suriyelilerin yüzde 75'inin Türkçe okuma yazma bilmediğini, sadece yarısının Türkçe konuşabildiğini ortaya koydu. Ankete göre Suriyelilerin yüzde 30'undan fazlası resmi bir eğitim almamış ve “Suriyeliler arasında en yaygın günlük faaliyet Arapça televizyon kanallarını izlemek”.

Suriyeliler mültecilikten kalıcı yerleşimcilere dönüşürken Türkiye de, entegrasyonu kolaylaştırmak için onlara vatandaşlık hakkı verip vermeyeceğini tartışıyor. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bu senenin başında bu sorunla ilgilendiğini söylemişti.

Mülteciler

Bu hareket, muhalif siyasetçiler tarafından iki yıl içinde gerçekleşecek olan yerel, genel ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) için yeni bir seçmen havuzu yaratma çabası olarak görüldü.
Özkan, Suriyelilere Türk pasaportu vermenin Erdoğan için bir oy kazancı olacağından şüphe ettiğini söylüyor. Suriyeli Türklerden gelecek herhangi bir oy artışının, diğer seçmen kesimlerinden negatif tepki karşılanmasının olası olduğunu belirtiyor ve “Milliyetçiler ve sekülerlerden geri tepebilir” diyor.
Kamuoyu araştırmaları, Türklerin çoğunun Suriyelilere Türk vatandaşlığı verilmesi fikrine karşı olduğunu gösteriyor.