Tem 19 2018

OHAL’siz Türkiye nasıl olacak, ihraçlar ortadan kalkacak mı?

15 Temmuz darbe girişiminin ardından 19 Temmuz 2016’da ilan edilen olağanüstü hâl (OHAL) 19 Temmuz 2018 itibarı ile sona erdi. 

AKP’nin seçim öncesi vaatleri arasında yer alan OHAL’in kaldırılması aslında birçok şeyi değiştirmeyecek. Zira daha şimdiden getirilen birçok düzenleme ile kalıcı OHAL’e geçişin adımları atıldı.

OHAL kapsamında son iki yılda çıkarılan 36 Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile emniyet, ordu, yargı ve akademide yüz binlerle ifade edilen kamu görevlisi ihraç edilirken, yüzlerce kurum ve dernek kapatıldı, darbe girişimiyle bağlantılı davalar nedeniyle on binlerce kişi de tutuklandı. Yeni KHK'larla sınırlı sayıda da olsa mesleklerine dönenler oldu.

Peki, OHAL’siz Türkiye'de neler değişecek?

BBC Türkçe’den Öykü Altuntaş’ın haberine göre anayasaya, tüm OHAL KHK'larının olağanüstü hal uygulamasına son verildiğinde yürürlükten kalkmasını öngörüyor. Hukukçular ise uygulamada bunun mümkün olmayacağı görüşünde...

Ankara Üniversitesi'nden Anayasa Hukuku uzmanı Prof. Selin Esen, yeni döneme ilişkin muammanın ortadan kalkmadığını söylüyor. "Olağan yasalarda ileriye dönük sürekli değişiklikler yapılmaması gerekir ama pek çok OHAL KHK'sinde bunun yapıldığını görüyoruz” diyen Esen, “Türkiye'de hukukla pratik birbirinden farklı işliyor. Cumhurbaşkanlığı sistemine geçilmesiyle beraber de, düzenlemelerin olağan cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapılması beklenir” görüşünü dile getiriyor.

Bir dönem AKP'nin Merkez Karar Yürütme Kurulu (MKYK) üyeliği de yapan, Anayasa Mahkemesi eski raportörü Osman Can da, KHK'lerin geçici yapıda olmadıkları için kendiliğinden kalkmayacağı, Anayasa Mahkemesi'nin (AYM) OHAL KHK'lerini denetleme yetkisi olmadığı gerekçesiyle denklemden çıkmasının da bir çıkmaz yarattığı görüşünde.

OHAL sonrası kurulan OHAL Komisyonu 108 binden fazla başvurudan 19 bin 600'ünü karara bağlarken 16 bin 600 ret kararı verdi.

Bazı hukukçular komisyonun OHAL'den sonra da işleyeceğini çünkü ihraçların devam edeceğini ve komisyona ihtiyacın süreceğini öngörüyor.

Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nden Prof. Yaman Akdeniz, son OHAL KHK'siyla başvuru sayısına on binlerce yenisinin ekleneceğini söylüyor ve şöyle devam ediyor:

"OHAL dönemi fiilen bitse de OHAL durumu devam edecek. Yeni dönemde de benzer ihraçlar olacak mı bilmiyoruz fakat şu anda normalleşmeye dönme sinyallerini henüz göremiyoruz."

Peki, KHK’lerle getirilen ihraç kararları ne olacak?

Prof. Selin Esen, ihraç edilen kişilerin OHAL'in kalkmasıyla değil, ancak yargı kararıyla görevlerine dönebileceğini söylüyor.

12 Eylül döneminde 402 sayılı Sıkıyönetim Kanunu'na dayanarak onbinlerce bilim insanı ihraç edilmiş, kamuoyunda "1402'likler" olarak bilinen akademisyenler uzun bir mücadele sonucu mahkeme kararıyla kamuya geri dönebilmişlerdi. Selin Esen, yeni dönemde de bu modelin izlenebileceğini söylüyor.

Yaman Akdeniz ise OHAL Komisyonu’nun çok yavaş çalıştığını ve çıkan hiçbir kararın komisyon tarafından yayımlanmadığını belirtiyor.

Akdeniz, şöyle devam ediyor:

"Ne kabul edilen başvuruların ne de ret kararlarının gerekçesini biliyoruz. Süreç şeffaf değil. Bizim gibi hukukçular kararları görmediğimiz için ne yorumlayabiliyoruz ne de kararların analizini yapabiliyoruz. Dahası reddedilen başvuruların sahipleri idari hukuk yoluna gidecek, davalar idare mahkemelerinde ve sonrasında istinaf ve/veya Danıştay'da yıllarca sürecek. İdari yargıda da sonuç alamazlarsa Anayasa Mahkemesi ve daha sonrasında da AİHM'e başvurmak durumunda kalacaklar. Tüm bu süreç en az 10 sene sürecek."

OHAL’in kalkmasından önce AKP'nin Meclis'te görüşülmesi için teslim ettiği OHAL sonrası güvenlik yasa tasarısında "terör örgütleriyle iltisak veya irtibat" gerekçesiyle kurumlar çalışanlarını ihraç etmeye devam edebilecek.

OHAL’i aratmayacak şartları barındıran yeni kanun teklifi ile AYM üyeleri, AYM Genel Kurulu'nun çoğunluğu tarafından, Yargıtay daire başkanı ve üyeleri Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu tarafından, Danıştay daire başkanı ve üyeleri Danıştay Başkanlık Kurulu tarafından, hakim ve savcılar HSK tarafından ihraç edilebilecek.

TSK mensupları Milli Savunma Bakanı tarafından; jandarma ve polisler İçişleri Bakanlığı tarafından; akademisyenler üniversitenin teklifi üzerine YÖK tarafından; mahalli idare çalışanları valilik teklifiyle İçişleri Bakanlığı tarafından; devlet memurları ve işçileri ilgili bakanlık tarafından oluşturulacak ve ilgili kurumun en üst yöneticisinin başkanlığında toplanacak kurul tarafından ihraç edilebilecek.

Bir bakanlıkla ilişkili olmayan diğer kurumlarda ise her türlü kadroda istihdam edilen personel, birim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili amir tarafından görevden çıkarılabilecek.

Bu yasanın üç yıl sonra yürürlükten kalkması planlanıyor. Yani bir anlamda üç yıllık bir OHAL getirilmiş olacak.