May 20 2018

ABD’li tarihçi Bernard Lewis hayatını kaybetti

İslam ve Batı arasında bir “medeniyetler çatışması” olacağını ilk öne süren ve dünyanın en bilinen Ortadoğu uzmanlardan biri olan ABD’li Musevi tarihçi Bernard Lewis, Cumartesi günü New Jersey'de yaşadığı evinde hayata gözlerini yumdu. Lewis, 101 yaşındaydı.

Lewis, kariyeri boyunca hem İsrailli yöneticilere hem de iki ABD başkanına danışmanlık yaptı. Nesiller boyu birçok öğrenci, istihbarat elemanı ve diplomat İslam tarihini Lewis’in kitaplarından öğrendi. Orta Doğu'nun tarihiyle ilgili araştırmaları Lewis’e dünya çapında büyük bir ün getirdiği kadar, birçok eleştiri ve düşman da kazandırdı. Lewis’e karşı en sert eleştirileri yöneltenlerden biri Filistinli tarihçi Edward Said’di.

Said, Lewis’i İslam’a yönelik olarak aşağılayıcı bir tutum sahibi olmak,  demagoji yapmak ve cehaletle itham etmişti. Lewis 2012 yılında "Bazıları için, dehşet verici bir dehayım. Diğerleri içinse şeytanın ta kendisiyim”

Lewis, 1916'da, Doğu Avrupalı Musevi bir göçmen ailesinin çocuğu olarak Londra'da dünyaya geldi. Doktorasını o zamanlar Londra Üniversitesi'nde Doğu Çalışmaları Okulu olarak anılan kurumda tamamladı. İkinci Dünya Savaşı sırasında istihbarat da dahil olmak üzere İngiliz Ordusunun çeşitli birimlerinde görev yaptı. Princeton Üniversitesinde çalışmaya başladığı Amerika'ya taşınana kadar Londra Üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalıştı.

Lewis'in uzun kariyerine iki büyük tartışma damga vurdu. Bu tartışmalardan en büyüğü 1978 yılında kaleme aldığı “Oryantalizm” adlı kitabında Lewis gibi Batılı tarihçilerin konularına karşı olumsuz ve aşağılayıcı bir tutum sergilediğini iddia eden Said ile ilgiliydi. Lewis, 2001'de Haaretz'e verdiği bir söyleşide “Edward Said hiçbir şey anlamıyordu” demişti.

Lewis'in kariyerindeki ikinci büyük tartışmalı konu  ise Ermeni soykırımıydı. Lewis, Ermenilerin kaderi ile Yahudi soykırımı arasında hiçbir benzerlik olmadığını ve Türklerin Ermenilere karşı soykırım yapmadıklarını ileri sürmüştü. Lewis, Ermeni soykırımının inkarı olarak yorumlanan bu ifadeleri dolayısıyla Fransa’da yargılanmış ve davayı kaybetmişti.

Lewis, hayatı boyunca yaklaşık 30 kitap ve yüzlerce makale yazdı. Harvard profesörü Samuel Huntington tarafından popüler hale getirilmeden önce “medeniyetler çatışması” terimini ilk o kullandı.

Tarihçi ardında iki çocuk, yedi torun ve üç büyük torun bıraktı.