Haz 11 2018

24 Haziran'dan sonra Türkiye nasıl yönetilecek?

Türkiye, 24 Haziran’da sıradan bir seçime gitmeyecek. Türkiye halkı sandığa gittiğinde aynı zamanda rejim değişikliğinin resmiyete kavuşacağı ilk adımı da atacak.

‘Tek adam’ yönetimi eleştirilerine neden olan ‘Cumhurbaşkanlığı Sistemi’ hile tartışmasına sahne olan 16 Nisan referandumunda kabul edildi.

Böylecej Türk siyasi tarihinde 1808'de ilan edilen Sened-i İttifak'la ilk adımı atılan anayasal süreçte 16 Nisan 2017'de yapılan referandumla yeni bir sayfa açılmış oldu.

Türkiye'de 1921, 1924, 1961 ve son olarak 1982 olmak üzere toplam 4 kez yeni anayasa hazırlanıp kabul edilirken ‘darbe anayasası’ olarak da bilinen 1982 anayasası halen geçerli.

Üzerinde birçok değişiklik yapılsa da tümüyle değişmediği için hala 1982 anayasası ile yönetiliyor Türkiye.

Anayasanın kısmi olarak değiştirilmesine ilk adım yine büyük tartışmalara neden olan, o dönem Gülen cemaatine yakın kişilerin yargıdaki etkinliği iddiasına da konu olan 2007 referandumunda atıldı.

Yapılan değişiklikle cumhurbaşkanının meclis tarafından değil, halk tarafından seçilmesi benimsenirken partili cumhurbaşkanlığına geçiş sürecinde 18 maddelik değişiklik teklifi benimsendi.

Burada parlamenter sistemden cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçiş için de madde kondu ve yüzde 51,41'le yapılan değişiklik onaylandı. 

Bu yeni sistem 25 Haziran'da yürürlüğe girecek. Bir kez daha hatırlama adına Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ile yapılan 18 değişiklik neleri getiriyor?

Euronews Türkçe’nin derlemesine göre 25 Haziran sabahına Türkiye şu değişikliklerle uyanacak:

Türkiye 16 Nisan 2017 tarihinde referandumla yaptığı anayasal değişiklerle cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçme kararı aldı. Seçmenler 24 Haziran tarihinde Türkiye’nin yeni cumhurbaşkanını ve milletvekillerini belirlemek için yeniden sandığa gidecek. Adaylardan hangisi seçilirse seçilsin yeni cumhurbaşkanı ve yeni parlementonun yetkileri ve sorumlulukları bugünkünden tamamen farklı olacak.

Yeni cumhurbaşkanı anayasaya göre yürütmenin başı olacak. Bu durumda artık bakanlar kurulu olmayacak. Beş yılda bir milletvekilleriyle aynı gün seçilecek olan cumhurbaşkanı, bir veya daha fazla yardımcı atayabilecek. Türkiye Cumhuriyetini ve Türk milletinin birliğini temsil eden cumhurbaşkanı partili olabilecek. Yeni cumhurbaşkanı üst kademe kamu yöneticilerini atayıp, görevlerine son verebilecek. Bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları kararname ile düzenleyecek.

Türkiye bu seçimle Başkomutanı da belirlemiş olacak. Ülkenin lideri, milli güvenlik politikalarını belirleyecek ve gerekli tedbirleri alacak. Cumhurbaşkanı OHAL da ilan edebilecek. Ancak OHAL süresi, 6 ayı geçemeyecek. Olağanüstü hal ilanı kararı verildiği gün Resmi Gazete'de yayımlanacak ve aynı gün TBMM'nin onayına sunulacak. Meclis, gerekli gördüğü takdirde olağanüstü halin süresini kısaltabilecek, uzatabilecek veya olağanüstü hali kaldırabilecek. Cumhurbaşkanının talebiyle TBMM her defasında 4 ayı geçmemek üzere süreyi uzatabilecek. Savaş hallerinde bu 4 aylık süre aranmayacak.

Parlamenter sistemde Başbakan hükümetini kurup cumhurbaşkanına sunarken artık cumhurbaşkanı, seçilme yeterliliğine sahip kişiler arasından bakanları atayacak ve görevlerine son verecek. Yeni sistemde bakanlar, Meclis dışından seçilecek. Milletvekili olan birinin bakan yapılması gerekirse vekillikten istifa etmesi gerekecek. Şu an 26 olan bakanlık sayısıysa azaltılacak.

Cumhurbaşkanı, Kanunların, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün tümünün veya belirli hükümlerinin Anayasaya şekil veya esas bakımından aykırı oldukları gerekçesi ile Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilecek. 24 Haziran’da sandığa gidecek seçmenler sadece siyasi bir karar değil ekonomik de bir karar da almış olacak. Cumhurbaşkanı bütçeyi meclise sunacak. Meclisin bütçeyi hazırlama yetkisi ortadan kalkmış olacak. Cumhurbaşkanı, anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları gerekli gördüğü takdirde halkoyuna sunacak. Başkan, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilecek.

Yeni cumhurbaşkanı hakkında soruşturma açılması halinde seçim kararı alamayacak.

Yüce Divanda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen cumhurbaşkanının görevi sona erecek. Cumhurbaşkanının görevde bulunduğu sürede işlediği iddia edilen suçlar için görevi bittikten sonra da bu madde hükmü uygulanacak.

Yasama yetkisine sahip olan yeni mecliste artık 550 değil 600 milletvekili olacak. 18 yaşını doldurmuş ilk okul mezunu kişiler de milletvekili olabilecek. Milletvekili seçilebilmek için eski sistemde en az 25 yaşında olmak gerekiyordu.

TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilecek. TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz olacak.

Meclis, denetim ve bilgi edinme yetkisini, "Meclis araştırması", "Genel görüşme", "Meclis soruşturması" ve "Yazılı soru" yoluyla kullanacak. TBMM cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında soruşturma açılmasını isteyebilecek. Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen cumhurbaşkanı seçim kararı alamayacak.

Gensoru ile hükümet ve bakan düşürme usulü yeni sistemde artık yok. Meclis cumhurbaşkanını düşürebilmek için ancak seçime gidebilecek.

Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamayacak. Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun adı, Hakimler ve Savcılar Kurulu şeklinde değişecek.

Yürülüğe girecek olan 18 madde şöyle:

Madde 1: Yargı yetkisinin, Türk milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağına dair hüküm, "Bağımsız ve tarafsız" mahkemelerce kullanılacağı şeklinde değişti.

Madde 2: Milletvekili sayısı 550'den 600'e çıkarıldı.

Madde 3: Seçilme yaşı 25'ten 18'e indirildi.

Madde 4: TBMM seçimleri 4 yılda bir yerine, her 5 yılda bir cumhurbaşkanlığıyla aynı gün yapılacak. Cumhurbaşkanlığı için yarışan herhangi bir aday ilk turda yüzde 50'yi geçemezse, 15 gün içinde ikinci tur yapılacak ve en çok oyu alan aday yarışı kazanacak.

Madde 5: TBMM'nin görevleri ve yetkileri, "kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek, para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek, milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak, TBMM üye tam sayısının 5'te 3 çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilanına karar vermek, anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak ve görevleri yerine getirmek"

Madde 6: TBMM, Meclis Araştırması, Genel Görüşme, Meclis Soruşturması ve Yazılı Soru yollarıyla bilgi edinme ve denetleme yetkisini kullanacak. Gensoru, denetleme yetkisinden çıkarılacak.

Madde 7: Cumhurbaşkanı seçilen kişinin partisiyle ilişiğinin kesilmesine yönelik düzenleme yürürlükten kaldırıldı.

Madde 8: Bu maddeyle cumhurbaşkanına, 'devlet başkanı' sıfatı getiriliyor. Devletin başı olan cumhurbaşkanına, yürütme yetkisi de veriliyor.

Madde 9: TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle, cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılmasını istenebilecek. Meclis, önergeyi en geç bir ay içinde görüşerek, üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verecek.

Madde 10: Seçilen cumhurbaşkanı bir veya daha fazla cumhurbaşkanı yardımcısı atayabilecek. Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde 45 gün içinde sandığa gidilerek seçim yapılacak. Bu sürede yardımcı makama vekalet edecek.

Madde 11: TBMM, üye tam sayısının 5'te 3 çoğunlukla, cumhurbaşkanı ise karar alması durumunda seçime gidilebilecek. Seçim kararı alınması durumunda hem meclis hem de cumhurbaşkanlığı için oylama yapılacak.

Madde 12: Cumhurbaşkanına OHAL ilan etme yetkisi verildi. Meclis, onayına sunulacak OHAL'i gerekli gördüğü süresini kısaltabilecek, uzatabilecek veya tamamen kaldırabilecek.

Madde 13: Disiplin mahkemeleri dışında askeri mahkemeler kurulamayacak.

Madde 14: Maddeye göre, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun adı, Hakimler ve Savcılar Kurulu şeklinde değişecek. Kurulun üye sayısı 13, daire sayısı 2 olacak. Kurula Adalet Bakanı başkanlık edecek ve Adalet Bakanlığı Müsteşarı da kurulun tabii üyesi olarak görev yapacak.

Madde 15: Kamu idareleri ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları yıllık bütçelerle yapılacak. Kanununa, bütçeyle ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacak. Cumhurbaşkanı bütçe kanun teklifini, mali yılbaşından en az 75 gün önce TBMM'ye sunacak.

Madde 16: Bu maddeyle, önerilen hükümet sistemine uyum için anayasanın farklı maddelerinde bulunan bazı ibareler değiştirildi ya da metinden tamamen çıkarıldı.

Madde 17: Bu madde uyarınca, TBMM'nin bir sonraki seçimi ve cumhurbaşkanı seçimi, 3 Kasım 2019 tarihinde yapılacak.

Madde 18: Cumhurbaşkanı seçilenin, varsa partisi ile ilişiği kesileceğine" dair hükmün kaldırılması, değişikliğin yayımı tarihinde; mevcut anayasada Bakanlar Kurulu, sıkıyönetim, tasarı, kanun hükmünde kararname, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi ibarelerinin kaldırılmasına dair değişiklikler de TBMM ve cumhurbaşkanı seçimleri sonucunda cumhurbaşkanının görevi başladığı tarihte yürürlüğe girecek.