Esra Tüzün
Haz 14 2019

Gereksiz tiroid ameliyatı kurbanı olmayın!

Türkiye’de gereksiz tiroid ameliyatı mı yapılıyor? Prof. Dr. Serdar Tezelman robotik tiroid ameliyat modasına karşı uyarırken nodüllerin yüzde 90’ının iyi huylu olduğunu söylüyor.   

Boyunda kelebek şeklinde normalde üç, en fazla ise beş santimetre uzunluğunda, 20 ya da 30 gram ağırlığında olan tiroid bezi nasıl bu kadar ciddi sağlık sorunları yaratabiliyor?

Endokrin Cerrahisi konusunda Türkiye’nin en ünlü isimlerinden Prof. Dr. Serdar Tezelman vücuttaki çok küçük ama en önemli sorunlarından biri tiroide ilgili soruları yanıtladı...

 

Tiroid, genç ve aktif insanların kaçamayacağı bir hastalık mı?

Tiroit hastalıkları, her yaşta görülebilir ama sıklıkla genç ve orta yaşlarda rastlanır. Tiroid kanserleri özellikle 20 yaş altı ve 60 yaş üzerinde klinik açıdan agresif seyir gösterir.

Türkiye'de ameliyatlar çok arttı. Sizce gereksiz yere ameliyat yapılıyor mu?

Bu konuda büyük bir sorun var. Nodüllerin yüzde 85 hatta 90'ı iyi huyludur. Yani kanser olacak diye bir şey yoktur. Bu yüzden de tiroid ameliyatlarının çoğu boşuna yapılıyor. Ameliyat kararının çok iyi bir muayeneden sonra verilmesi lazım... Herkesi ameliyata sürüklemek çok gereksiz. Bu oran eskiden daha çoktu artık uyarılarımızdan sonra azalmaya başlandı.

Hastalar, ameliyatın gerçekten gerekli olup olmadığından nasıl emin olabilir?

Tiroid kanseri olasılıklarına genel anlamda baktığımızda; tek tiroid nodülünde kanser görülme olasılığı yüzde 10 civarındadır. Geriye kalan yüzde 90 vakanın ise selim tiroid hastalığı olması söz konusudur. Dolayısıyla yüzde 10'u bulmak için yüzde 90 bertaraf edilmemelidir. İnce iğne aspirasyon biyopsilerinin, deneyimli merkezler tarafından değerlendirmesiyle gereksiz olabilecek tiroid ameliyatlarının önüne geçilebilir.

Tiroid kanseri çok tehlikeli midir?

Türkiye'de tiroid kanseri, kadınlarda sık rastlanan bir kanser türüdür. Hatta en çok rastlanan kanserler sıralamasında üçüncü sıradadır. Ancak öldürücü değildir.

Erkeklerde durum nedir?

Erkeklerde guatr seyrek görülür ama ortaya çıkabilecek soğuk (hipoaktif) nodüllerde kanser olasılığı kadına göre iki misli fazladır. Soğuk nodüllerde, kadında tiroid kanserine rastlanma oranı yüzde 10 iken erkeklerde yüzde 20'dir. Nodülü olan beş erkekten birinde tiroid kanseri ihtimali bulunmaktadır.

En tehlikeli tiroid kanseri hangisidir?

Papiller ve foliküler tip kanserler, her yaş grubunda görülen kanserlerdir. Bu tip kanserlerde erken teşhisin, hastanın yaşam süresi üzerinde çok olumlu etkisi vardır. Hastalık agresif seyirlidir ancak çok nadir görülür. Tiroid kanseri vakalarının yüzde birinde bu agresif olan türlere rastlarız.

Tiroid kanserleri büyüdükçe riski de artar mı? Erken teşhis bu hastalıkta önemli mi?

Tiroid kanserlerinde, tümörün çapı son derece önemlidir. Tiroid kanserinin çapı arttıkça daha riskli olup agresif klinik seyir gösterme özellikleri de artmaktadır. Örneğin, bir santimin altında olan okült dediğimiz tiroid kanserleri, son derece yüz güldürücüdür. Bu tip hastaları kanser olgusu gibi değerlendirmemek gerekir.

Bu hastaların ameliyatsız takip edilmesi riskli midir?
Japonya'da son yıllarda, ince iğne aspirasyon biyopsisi ile okült diye de tanımlanan mikropapiller tiroid kanserleri, ameliyat edilmeden takip edildi. Bazı vakalar ameliyat istediği için operasyona alındı, bazılarında ise kanserli nodülde büyüme saptandığı için ameliyat kararı verildi. Ancak, Japonya'da halen cerrahi işlem uygulanmadan takip edilen vakalar var.

Tiroid nodülleri sıklıkla 40'lı yaşlarda fark edilir. 35 yaşından sonra neredeyse herkeste nodül olur. Ancak bunların ancak yüzde 4'ünün aslında ameliyata ihtiyacı vardır. İnsanlar bu konuda boşu boşuna korkutuluyor. Nodülü olan 100 bin kişiden ancak 5 bininde kanser olma riski vardır.

Tiroid kanserleri yayılmaz mı?

Papiller dediğimiz tiroid kanserleri yayılım gösterirler ve boyun lenf bezlerine sıçrayabilirler. Lenf bezi metastazı varlığı, genelde yaşam süresini değiştirmez ama lenf bezine yayılma riskini artırır. Bu nedenle boyun ultrasonografi tetkiklerinde, sadece tiroid bezini değil aynı zamanda boyun orta ve yan lenfatik dokularını da iyi değerlendirmek gerekir. Papiller tiroid kanserleri, nadir olarak kemiğe ve akciğere de metastaz yapabilirler.

Tiroid ameliyatlarında robotik cerrahinin uygulanması üstünlük sağlar mı?

Tiroid cerrahisinde robotik uygulama ilk defa Uzakdoğu'da, Kore'de uygulamaya girmiştir. Tiroid kanserinin çapı bir santimin altındaysa hasta daha önceden tiroid cerrahisi geçirmemiş ya da tiroidit gibi yapışıklıklar oluşturan bir vaka değilse robotik cerrahi uygulanabilir. Ama ağızdan girilerek yapılan ameliyat, ses kısıklığı riski getirir. Bence en iyi yöntem boğazdan girilen ve hiç iz kalmayan yöntemdir.

Robotik tiroid ameliyatı nasıl yapılıyor?

Koltukaltından memeye paralel 6-8 santimetrelik kesi ile bölgeye girilir. Boynun aksine bu sefer koltukaltında önemli bir kesi oluşur.

Ameliyat sonrası gelişen ses kısıklığı, hata mı yoksa komplikasyon mudur?

Ameliyat olacak her hastanın bu komplikasyonu bilmesi ve hakkında bilgilendirilmesi şarttır. Ses kısıklığının kalıcılığı komplikasyondur.

Tekrarlayan nodüllere dişi guatr tanımlaması yapılıyor. Nodüllerin cinsiyeti var mı?

'Dişi guatr' tanımı, halk arasında nükseden guatr vakaları için kullanılıyor. Nodüllerin üretkenliği düşünülerek 'dişi' diye ifade ediliyor.

Türkiye'de çok fazla zehirli guatr hastası var mı peki? Siz zehirli guatrı olan hastaları muayenehaneden içeri girer girmez, gözlerinden görünüşünden anlar mısınız?

Maalesef ülkemizde zehirli guatr vakalarına sık rastlanmaktadır. Tiroid hormonlarının aşırı salınması, hipertiroidizme yol açar. Bundan tüm vücut sistemleri etkilenir. Metabolizma hızlanır, hasta hiperaktifleşir, yerinde duramaz. Aşırı terleme görülür, yorgunluk artar. Cilt nemli ve kadife gibidir. İştah artar ama buna rağmen kilo kaybı olur.

Kalp çarpıntısına rastlanır. Hastada ısıya tahammülsüzlük vardır ve sinirlidir, gereksiz ağlama krizlerine girebilir. Bağırsak hareketleri artar, ishal görülebilir. Bazı tiplerde gözlerde dışarıya doğru büyüme gelişir. Ellerde titreme ve kadınlarda âdet düzensizliği sık görülebilir. Saçlarda incelme ve seyrekleşme de olur.

Tuz ayarlamasıyla birlikte hasta sayısında azalma oldu mu?

Hipertiroidde iyotlu tuz kullanılmaz çünkü iyodun aşırı alınması, tiroid hormonunun sentezini artırır, klinik tabloyu şiddetlendirir. Ancak diğer guatr tipinde yani endemik guatrda, iyotlu tuz kullanılması ile hastalığın görülme sıklığı azalmaktadır. İyotlu tuz kullanımıyla dışarıdan görülen büyük guatr vakalarına giderek daha az rastlıyoruz.