Esra Tüzün
Eyl 20 2019

Terlemeyi silen ameliyat

Kar yağarken gömlekle dolaşan insanların hastalığı olan aşırı terleme ameliyatla tedavi ediliyor. Göğüs Cerrahisi Uzmanı Doktor Cüneyt Aydemir, “koltuk altından girilerek yapılan ameliyat bitince el terlemesi sonlanıyor” diyor. 

Yaz ve kış terlemeden duramayan insanlar çaresiz değiller,  deodorant, ilaç ve botoksun yapamadığını operasyon tedavi ediyor, Göğüs Cerrahisi Uzmanı Doçent Doktor Salih Cüneyt Aydemir sorularımızı yanıtladı.

 

Terleme tam olarak nedir, sağlık göstergesi mi hastalık mı?

Terleme sıvının vücudun ter bezlerinden salınmasıdır. Bu sıvı tuz içerir. Bu sürece terleme de denir. Terleme vücudunuzun serin kalmasına yardımcı olur. Bu sürece termoregülasyon adı verilir. Ter genellikle kolların altında, ayaklarda ve ellerin avuçlarında bulunur.

Yaşla bir ilgisi var mı, ergenlikte ve menopozda deli gibi neden terlenir? Çocuklukta bu hastalık hemen anlaşılır mı yoksa birden yaşamın bir anında ortaya çıkabilir mi?

Deride iki tür ter bezi vardır: Apokrin (özellikle koltuk altı bölgesinde bulunur) ve cilt yüzeyinin her tarafında bulunan ekrin bezleri. Terleme veya terleme mekanizması vücudun otonom sinir sistemi tarafından kontrol edilir (sinir sistemimizin istemsiz veya ‘bilinçsiz’ kontrol altında olan bölümü). Apokrin bezleri ergenlikten itibaren aktif hale gelir ve esas olarak koltuk altlarında bulunur. Güçlü duygular, stres, acı ya da egzersiz hissettiğimizde ter üretirler. Apokrin ve bezlerden gelen ter, en hafif vücut kokusunun üretilmesinden sorumludur. Ekrin bezleri en bol bulunan ter bezleridir, cildin her yerinde bulunur ve doğumdan hemen sonra çalışmaya başlar ve yüzde 99 sudan oluşan seyreltik bir tuz çözeltisi bırakır. Terin ıslaklık hissinden sorumlu olan ekrin bezidir. Ekrin bezlerinden üretilen ter, vücudu termoregülasyonla serin tutmak için çok önemlidir.

Hiperhidrozis nedir? Sıcaklarda ortaya çıkması terlemeden farkı nedir?

Doğal terleme dışında, bireyin genel veya bölgesel olarak aşırı terlemesine hiperhidrozis denir. Terleme egzersiz esnasında, sıcak veya soğuk havalarda vücut sıcaklığını ayarlamak için gerekli fizyolojik bir mekanizmadır. Bunların dışında stres ve heyecan nedeniyle terlemede artma olabilir. Terleme miktarı; terimizin kokusu, beslenme alışkanlıklarımız, kullandığımız ilaçlar, bazı hastalıklar, vücudumuzdaki hormonal dalgalanmalar ve hatta o anki psikolojik durumumuz ile doğrudan ilişkilidir ve zaman zaman değişiklik gösterebilir. Bazı kişilerde ise bu özellik, (özellikle el ve ayakların aşırı terlemesi) kalıtsal olarak bir sonraki nesile aktarılır.

Okulda ders notu yazmak, birisinin elini sıkmak, özellikle gençlerde kız arkadaşları ile el ele tutuşmak, elleri ile mesleklerini yerine getiren (kuaför, garson, satış temsilcisi) kişilerde bu durum sosyal açıdan ciddi rahatsızlık vermektedir. Bu yüzden de el teması gerektiren tüm ortamlardan kendilerini uzak tutmaya çalışırlar. Birçoğu aynı zamanda aşırı miktarda el, ayak, koltukaltı terlemesinden veya nadiren de yüz kızarmasından şikâyetçidirler.

Toplumdaki erişkin nüfusunun yaklaşık yüzde 1’inde bölgesel aşırı terleme ve/veya yüz kızarması görülür. Görülme sıklığı erkeklerde daha fazladır. Bu kişilerin çoğunda şikâyetler başlangıçta sosyal yaşamlarını çok fazla kısıtlamayacak şekilde hafif/orta şiddettedir. Ortam sıcaklığına bakmaksızın bu kişilerin el ve ayak ayaları, bileklerine kadar her zaman nemli ve/veya soğuktur. Stres veya başka bir uyaran ile birlikte el ve ayak parmağı uçlarından bol miktarda ter damlamaya başlar. Özellikle yaz aylarında eğer yeterince su ve mineral alınmaz ise, bu kişilerde aşırı su ve tuz kaybı (dehidratasyon) belirtileri görülebilir.     

Hiperhidrozis’de tanı nasıl konur? Şikâyet etmek yeterli mi?

Hastaların şikâyetleri ve muayene bulguları kendine özgü olup hastalığın tanısında çok fazla güçlük çekilmez. Tamamen fizik muayene ile tanı konulur. Ancak, guatr bezinin aşırı çalışması (halk arasında zehirli guatr olarak bilinir), şeker hastalığı, geçici tansiyon yükselmeleri ve yüz kızarmalarıyla seyreden bir hormon hastalığı (feokromositoma) gibi aşırı terlemeye neden olan diğer hastalıklar ayırıcı tanı için her zaman göz önünde bulundurulmalıdır. Bu hastalıklarda terleme sadece el, ayak ve koltuk altlarında sınırlı kalmaz ve çoğunlukla genel vücut terlemesi şeklindedir.

İlacı deodorant mı? Ameliyat ve botoks uygulamaları ne zaman uygulanıyor?

Aşırı terleme normalde sağlığa zarar vermeyen bir rahatsızlıktır. Ancak kişilerin sosyal yaşantısını, öğrenimini, iş hayatını, psikolojik durumunu etkiliyorsa tedavi edilmelidir. El ve koltuk altında aşırı terleme (Aksillopalmar Hiperhidrozis) olgularının tedavisinde çeşitli kozmetik ürünler, iyontoforez ve botoks uygulamaları gibi çeşitli yöntemlere başvurulabiliyor.  Ancak bu yöntemlerin hepsi geçici çözümlerdir. Bu uygulamaların yıllar boyunca defalarca tekrarlaması gerekir. 

El ve koltuk altı aşırı terleme olgularında kalıcı ve kesin çözüm ise kısaca ETS olarak adlandırılan 'Endoskopik Torakal Sempatektomi' operasyonudur. Bu operasyonun başarı oranı yüzde 98-99 arasındadır. ETS ameliyatları genel anestezi altında uygulanır. Diz artroskopisi veya laparoskopik safra kesesi ameliyatları gibi aynı şekilde kapalı yöntemle uygulanır. Hastanın koltuk altı bölgesinde açılan, biri 10, diğeri 5 milimetrelik iki minik kesi aracılığı ile yapılır. Operasyon süresi ortalama 20 - 30 dakikadır. Kamera ile göğüs boşluğuna girilerek yapılan bu operasyonda el ve koltuk altı bölgesinde aşırı terlemeye yol açan sinirlere müdahale edilerek aşırı terleme tedavi edilebilir.

ETS ameliyatlarının sıklıkla "klips" ile uygulandığını belirten Aydemir, "Klipsli ETS" denilen bu operasyonda, sempatik sinir zincirine kesme veya yakma yapılmadan sadece titanyum klips konularak aşırı terlemenin tedavi edilebildiğini söyledi. Operasyonun hemen sonrasında hastanın el ve koltuk altı terlemesinin geçtiğini, hastanın 12 saatlik bir dinlenme sonrasında evine gönderildiğini, yan etki ve komplikasyon oranlarının da son derece düşük olduğunu sözlerine ekledi.

Terlemede tedavi seçenekleri

  • Medikal tedavi; Terleme önleyici pomad ve losyonlar, iyontoforez, botox enjeksiyonu uygulamaları güncel olan medikal tedavi yöntemleridir. Ameliyatın tercih edilmediği veya riskli olduğu grupta denenebilir. Etkinliği sınırlıdır.

  • Cerrahi tedavi; Günümüzde artık sadece VATS denilen kapalı ameliyat yöntemi kullanılmaktadır. Kamera eşliğinde bir veya birkaç adet delik açmak suretiyle gerçekleştirilir. Özellikle el ve koltuk altı terlemelerinde uygulanmaktadır. Kalıcı çözüm sağlar. Cerrahi tedavinin esası aşırı çalışarak fazla terlemeye neden olan sinirlerin kesilmesi veya çıkarılmasıdır. Bazen sinir ve dalları klips ile sıkıştırılabilir veya koter ile kesilip yakılabilir. Bu sinirlerin terleme dışında fonksiyonu olmadığı için; ameliyatın felç oluşturma, his kaybı, refleks azalması gibi etkileri olmaz.

Bu ameliyat, tek taraflı ya da aynı seansta iki taraflı uygulanabilir. Koltuk altından açılan 1 cm kadar küçük bir veya iki delikten sokulan kamera ve küçük aletlerle işlem gerçekleştirilmektedir. Hastaya genel anestezi verilir. İşlem süresi bir saatin altındadır. 

Ameliyatın etkisi hemen ortaya çıkar. Hasta uyandığında elleri kuru ve sıcaktır. Operasyon sonrası hasta 12-24 saat kadar hastanede takip edilir. Ameliyat sonrası çok az rahatsızlık verir.  Deri kıvrımları içinde kaybolacak kadar çok küçük bir iz bırakır. İyileşme bir veya birkaç gün gibi kısa bir sürede olur. Hastaların çoğu bir haftada normal çalışma düzenlerine dönerler. Ağır kalp-akciğer hastalığı olan, plevral hastalık veya akciğer ameliyatı geçiren, tedavi edilemeyen tiroid hastalığı olanlar cerrahi tedavi için uygun değildir. Etkili, kalıcı, emniyetli ve çok az rahatsızlık veren bir tedavi yöntemidir.

Vücudun başka bölgelerinde (sırt, kalça) terlemenin artması yüzde 20-50 ile en sık görülen yan etkidir. Ancak yüzde 2 gibi bir oranla hastaların çok azında görülür. Diğer yan etkiler yüzde 1 civarındadır. Göz kapağı düşüklüğü, akciğer zarları arasında hava birikmesi çok nadir görülebilir. Bu yöntemle, el terlemesinde yüzde 98, koltuk altı terlemesinde yüzde 80 üzerinde başarılı sonuç alınmaktadır.

Günümüzde; hiperhidrozis oranı beklenenden daha fazladır. Tamamen sosyal ve kozmetik problem olarak kabul edilmektedir ve kesin tedavisinin cerrahi olduğuna inanılmaktadır.

© Ahval Türkçe

Bu makale yazarın görüşlerini yansıtır. Ahval’in yayın politikası ve editoryal bakış açısı ile her zaman uyumlu olmak zorunda değildir