Altı milyon Suriyeli sığınmacı ülkesine döner mi?

Yaklaşık dokuz yıldır süren Suriye'deki iç savaşın sonucu olarak milyonlarca Suriyeli komşu ülkelere yerleşti. Bu süreçte kapılarını en fazla Suriyeliye açan ülkeler Türkiye, Lübnan ve Ürdün oldu. Peki sayıları yaklaşık 6 milyon olarak belirtilen bu Suriyeli sığınmacılar ülkelerine döner mi?

BM'nin en son 7 Kasım'da güncellediği verilere göre, bölge ülkelerinde kayıtlı 5 milyon 718 bin 489 Suriyeli mülteci yaşıyor. Göçmen sayısının, kayıtlı olmayanlarla daha da yüksek olduğu tahmin ediliyor.

BBC Türkçe'nin haberine göre, Suriye'nin komşularından Türkiye 3 milyon 744 bin 926 kişiyle en fazla Suriyeli mülteciyi barındıran ülke konumunda. Bu, bölge ülkelerindeki Suriyeli mültecilerin yüzde 65,5'ine denk geliyor.

Nüfusa oranla yoğunluk açısından ise birinci sırada Lübnan bulunuyor. Ülkede 918 bin 974 Suriyeli mülteci yaşıyor ve bu da ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 25'ine denk geliyor.

Ürdün'de ise 654 bin 266 Suriyeli mülteci bulunuyor. Bu ülkeleri daha düşük rakamlarla Irak (231 bin 831) ve Mısır (129 bin 779) takip ediyor.

Yapılan araştırmalar, bölge ülkelerinde yaşayan Suriyelilerin büyük bir bölümünün ülkelerine dönmek istediğini gösteriyor.

BM'nin Lübnan, Ürdün, Irak ve Mısır'da yaşayan Suriyelilerle yaptığı ve Mart 2019'da yayımlanan araştırmasına göre, Suriyelilerin yüzde 75,2'si bir gün Suriye'ye dönmeyi umuyor.

Dönmeyi düşünmeyenlerin oranı yüzde 19,3 iken, yüzde 5,5 de kararsız olduğunu söylemiş. Ancak ankete katılanların sadece yüzde 5,9'u 12 ay içinde Suriye'ye dönme eğiliminde olduğunu belirtmiş.

Suriye'ye dönmeye karar verenlerin bu kararları alma nedenleri ise şöyle:

"Güvenliğin sağlanması, hizmetlere erişim, konut imkanı, askerlikten muafiyet, iş imkanı."

"Suriye'nin neresine dönmek istersiniz?" sorusuna ankete katılanların yüzde 93'ü "kendi şehrimize" cevabını vermiş.

Dönülmek istenen kentlerin başında Dara, Şam, Humus ve Halep geliyor.

Türkiye'de, Sosyo Politik Saha Araştırma Merkezi'nin Ocak 2019'da Antep, Urfa ve Kilis'te yaptığı anket de Suriyelilerin yüzde 56,1'inin ülkelerine dönmek istediğine işaret ediyor.

Türkiye, Suriyeli göçmenlerin geri dönüşü için Şam'la koordinasyon içinde hareket eden bölge ülkelerinden tamamen farklı bir yol izliyor. Ankara, göçmenleri, Suriye'nin kuzeyinde askeri operasyonla kontrol sağladığı bölgelere gitmeye teşvik ediyor.

Türkiye, bir yandan milyonlarca Suriyelinin yerleşebileceğini söylediği bir güvenli bölge kurmak istiyor. Peki planlanan güvenli bölge geri dönüş açısından bir çözüm olabilir mi?

Koç Üniversitesi'nden Prof. Ahmet İçduygu göre, Suriye'nin kuzeyindeki bir güvenli bölgenin BM şemsiyesi altında kurulmayacak ve insanların evlerinin olduğu yerlere dönmeyecek olması önemli bir sorun.

Prof. Ahmet İçduygu,"Türkiye ile Esad rejimi arasında bir anlaşma olmaması durumunda geri dönüşün kısmi kalacağını düşünüyorum" diyor.

Peki bugünkü şartlarda milyonlarca Suriyelinin ülkelerine dönmesi mümkün mü?

BM Uluslararası Göç Örgütü'nün Türkiye sözcüsü Lanna Walsh, değerlendirmelerinin, şartların uygun olmadığı yönünde olduğunu söylüyor. Lanna Walsh, "Sürdürülebilir geri dönüş için ülkenin geniş çaplı yatırımlarla yeniden inşa edilmesi gerekiyor" diyor. 

Beyrut Amerikan Üniversitesi'nden Dr. Nasser Yassin'e göre ise Suriye'de kentler yeniden inşa edilmeden büyük bir geri dönüş yaşanmayacak.

Kentlerin yeniden inşasının iç savaşa siyasal bir çözüm bulunmasına bağlı olduğunu savunuyor Yassin ve ekliyor:

"Burada tıkanmış durumdayız. Siyasi bir süreç başlayıncaya kadar yeniden inşa başlamaz, yeniden inşa olmadan da çok sayıda mülteci geri dönmez diye düşünüyorum."

Koç Üniversitesi'nden İçduygu'ya göre geri dönüş, "çatışan unsurların bir çatışmasızlık haline dönmesi ve bir devlet sisteminin kurulmasıyla mümkün".
https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-50502393