Kas 06 2017

Adana mafyası: Sıfır Bir'de kendimizi izliyoruz

İki sezonu YouTube'da oynayan bağımsız dizi "Sıfır Bir," bu sezon Blu TV'de gösterilecek. ABD'de yayınlanan Washington Post gazetesinden Kareem Fahim ve Zeynep Karataş, YouTube'dan yayın yapan ve yerli halkla çekilen bir Adana dizisinin neden bu kadar popüler olduğunu yazıyor. 

Şiddet dolu bir bıçaklama sahnesi. Alkol, sigara ve sıradan birlikteliklerin bir akşamı. Heyecan için motorsikletlerini yarıştıran, umutsuz hayatları olan sıkılmış genç adamlar.

Türk televizyonlarında alışılan görüntü gibi değildi bu.

Sıfır Bir, geçen sene yayınlanmaya başladığından beri, Türkiye’de hassas bir noktaya parmak bastı; burada ve tüm dünyada milyonlarca seyirci topladı. Dizinin yapımcıları ve hayranları; fakir bir mahalledeki hayatın ve orada sıkışıp kalmış insanların mücadelelerinin alışılmadık samimi tasvirinin, dizinin popülerliğinin en önemli sebebi olduğunu söylüyor.

“The Wire” gibi Amerikan suç dizilerinden ilham alan yapım ekibi, dizinin, Türk televizyonunu tekelinde tutan abartılı tarihi destanlara, yaz aşkı dizilerine ve beyaz yaka suçları dramlarına sert bir cevap niteliğinde olmasını hedeflemiş. Ülkenin en popüler ihraç ürünlerinin arasında olan bu diziler; Orta Doğu’dan Güney Amerika’ya birçok yerde yerel dillerde dublajlandı ve dünyada Türkiye’nin imajını parlattı.

Ayrıca milliyetçi söylemleri güçlendirerek veya son zamanlarda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın muhafazakar İslamcı söylemlerinin merkezinde olan Osmanlı tarihi mirasını sıklıkla yeniden canlandırarak; Türkiye’nin liderlerinin önceliklerini yansıttılar.

Erdoğan çağının ahlak mücadelecileri, sıklıkla boğaz yalılarına yerleştirilmiş aşırı zengin kahramanlar olarak yansıtıldı.

Televizyon da cumhurbaşkanının ahlakını yansıtıyor: örneğin sigara ve alkol televizyon programlarında bulanıklaştırılmış ya da gizlenmiş şekilde.

Ama Sıfır Bir’in cazibesi Türkiye’nin televizyon bağımlısı izleyicisinin bir kısmının daha gerçek bir şey için kıvrandığını gösteriyor. Ana karakterler işçi sınıfı anti-kahramanlar. Türkiye’nin gezi broşürlerinde yer alan bölgelerinden milyonlarca mil uzakta, Rio de Janeiro’nun gecekondularını hatırlatan, hükümet tarafından uzun zamandır yoksayılan, polislerin ayak basmaya korktuğu mahallelerde sokaklarda hüküm sürüyorlar.

Sıfır Bir’de, isimsiz oyuncular ve çekildiği şehrin mahallelerinden toplanan sakinler başrolde. Sahneler genellikle el kamerasyıyla çekiliyor ve Türk rap müziği arkaplanda gümbürdüyor.

“Gerçekçi. Yalın. Hiçbir şey gizlemiyor” diyor, İstanbul’da bir barista, oyuncu ve dizinin hayranlarından olan Yiğit Çakır. “Günlük hayatta kullandığımız dili kullanıyorlar.”

İlk iki sezon Youtube üzerinde devam etti ve bu durum dizinin yaratıcılarını Türk televizyon yayıncılarının düzeninden bağımsız kıldı. Gençlerin uyuşturucu bağımlılığı gibi zor temalardaki hükümet sansüründen kurtulmalarına imkan verdi (ayrıca karakterlerin sigara içmesine de izin verdi). Sıfır Bir’i (Adana’nın plakası) İnternet üzerinde yayınlama kararı izleyici kitlesi bulmasına engel olmadı. İlk bölüm Youtube’da 10 milyondan fazla görüntülenme aldı, gerçi dizinin yapımcıları haftalık olağan izlenmenin 2 ila 3 milyon arasında olduğunu söylüyor.

sıfır bir

Senaryo, Adana’nın zorlu mahallelerinde bir grup genç adamın bir ekip oluşturması ve düzenli olarak rakiplerini ortadan kaldırması üzerien kurulu. Şiddet –arabadan açılan ateşler, dövmeler ve bıçaklamalar- açık ve net. Birinci sezonun finalinde genç çocuklar, kahramanlardan ikisini arkalarından vuruyor.

Ama Türk muhafazakar hassasiyetlerinin farkında olarak, çete liderleri sarsılmaz ahlaki hassasiyete sahipler. Yani, rakiplerini öldürseler de, seks işçilerini istismar eden pezevenkleri ve gençleri eroine alıştıran uyuşturucu satıcılarını da temizliyorlar.

Ayrıca dizi, neredeyse sadece erkeklerin dünyasını tasvir ediyor: Kadınların oynadığı roller yalnızca birinin sevgilisi ya da kanlı çete üyelerinin yaralarını saran doktor.

sıfır bir

Sıfır Bir’in başrol oyuncularından biri olan Cihangir Ceyhan, yönetmen Kadri Beran Taşkın ile birlikte diziyi oluşturmuş. İkisi de 1.7 milyon nüfuslu, yaz sıcağı ve yüksek suç oranıyla tanınan; Akdeniz kıyısına yakın ve kendiliğinden film seti gibi olan Adana’da çocukluklarının bir kısmını geçirmiş.

Dizi, Türkiye’de gerekirse her anlamda ailelerini ve kendi çöplüklerini koruyan mafya babaları, kabadayılar olarak bilinen bir kültürün etrafında dönen suç dizilerinin basmakalıp tarzının bir nakaratı. Fakat onlarınki özel dikim siyah takım elbiselerden, şoförlerden ve onlar için çalışan adamlardan arındırılmış dünyalar.

Sıfır Bir’deki hikayeler, tam aksine, Adana’nın sokaklarından içtenlikle kazıp çıkarılmış. Bölümler, yerel halktan ve aynı zamanda hala tesirleri süren mafyalardan gelen bilgilerle birlikte, çoğunlukla şehrin farklı etnik kökenlerden gelen insanlarının bir arada yaşadığı Hürriyet Mahallesi’nde çekiliyor.

“Sonuç her anlamda farklı bir şey: kullandıkları dil, canlandırdıkları hayatlar” diyor televizyon dizilerini takip eden bir websitesi olan Ekranella.com’un kurucusu ve editörü olan eski gazeteci Elçin Yahşi.

Sıfır Bir’in bazı ince yenilikleri var. Örneğin bir sahnede, bir anne ölen oğlunun cenazesinde Türkçe yerine Kürtçe ağıt yakıyor. Türkiye televizyonunda nadiren ülkenin bu azınlığı bu şekilde kabul görüyor. Böyle sahneler, “Türk televizyonlarının tekdüzeliğini parçalar” diyor Yahşi.

sıfır bir

Dizi yakında çok daha geniş bir izleyici kitlesine sahip olabilir. Üçüncü sezon Youtube’dan Türkiye’de ücretli aboneliği olan bir kanala, BluTV’ye taşındı. Taşkın ve çalışma arkadaşları bu değişimin görüşlerinden ödün vermeyeceğini düşündüklerini söylediler. Bu, aynı zamanda, artık çekim bütçeleri için büyük ölçüde kendi ceplerinden ödeme yapmayacakları anlamına geliyor, diyor Taşkın.

Yapımcılar dizinin hassas olarak görülebilecek yönlerini tartışmada gönülsüzler. Türkiye’nin siyasi tartışmalarına mesafeli durmakta kararlı olduklarını söylediler. Sıradan sokak şiddeti ve polislerin bu şiddete seyirci kalması gibi tasvirlerle, geçen yaz gerçekleşen darbe girişiminden sonra geniş kapsamlı devlet düşmanları avına atılan yetkililerin olduğu bir zamanda, Sıfır Bir, hükümetin kendinden emin güç ve kontrol planlamasına meydan okudu.

Film yapımcıları dizinin Adana’nın sokaklarının daha karışık olduğu zamanlarda, 1990’larda geçtiğini açıkladı. Fakat ayrıca, Türkiye’nin bazı bölgelerinde “kanunun gücü yetmez” diyor Taşkın. “Kendi kurallarını koymak zorundasın. İnsanlar bunu bilir.”

Yapımcılar, ayrıca, senaroydaki yeraltı dünyası konusunda “danışmanlıklarını yapan” veya hikaye hatlarının gerçek olaylarla örtüşüp örtüşmediğini tartıştıkları mafya mensuplarından bahsetmek konusunda tereddütlüydü.

Sıfır Bir’in çete lideri karakteriyle aynı adı paylaşan Savaş Satış, “ Gerçeği çok fazla gösteremezsiniz. Bu yeraltı işlerini yapan insanlara saygımızı göstermek zorundayız” diyor.

Oysa, Hürriyet mahallesinin mafyaları memnun görünüyor: “Bu kardeşler sayesinde, çok güzel yorumlar aldık” diyor, cinayet suçlamasıyla cezaevinde yatmış, Emin dayı diye bilinen biri.

“Kendimizi izliyor gibiyiz.”