Belçika'da Türkiye Mahkemesi kuruluyor: Gündemi insan hakları ihlalleri

Belçika merkezli bir sivil toplum kuruluşu inisiyatifinde avukat, hakim ve raportörlerden oluşan ve Türkiye'deki insan hakları ihlalleri, siyasetçilerin tutuklanması, zorla kaybetmeler gibi konuları ele alacak, bağlayıcılığı olmayan Türkiye Mahkemesi kurulacağı açıklandı.

'Türkiye Tribunal Mahkemesi' inisiyatifi tarafından yapılan açıklamada, Türkiye'de her geçen gün daha fazla hak ihlali bildirildiğine dikkat çekildi ve mahkemenin bağlayıcı olmamakla birlikte, hükümlerinin yüksek ahlaki otoriteye sahip olacağı vurgulandı.

Türkiye'deki hak ihlalleri ile ilgili duruşmaların Cenevre'de görüleceği belirtilen duyuruda, "Hakimlerin tüm belgeleri, referansları ve hükmü, modern dijital iletişim araçlarıyla tam şeffaf olarak yayınlanacaktır. Bu yolla, uluslararası toplumu bu konuda bilgilendirmek ve farkındalık yaratmak istiyoruz. Çünkü sessizlik temel insan haklarının en büyük düşmanıdır" ifadeleri dikkat çekti.

Türkiye Mahkemesi'nin kurucu şeması, yönetim kurulu, hakim heyeti, idari personel, raportörler ve girişimcilerden oluşuyor.

Brüksel'de temelleri atılan inisiyatifin kurucularına dair ise şu detaylar paylaşıldı:

Van Steenbrugge Advocaten (VSA) hukuk firması, Türk vatandaşları için çeşitli davaları ele alan Belçika merkezli bir hukuk firması. Örneğin, VSA avukatları, diğerlerinin yanı sıra, BM İnsan Hakları Komitesi önünde İsmet Özçelik ve Turgay Karaman'ı, kaçırma ve hukuka aykırı özgürlükten yoksun bırakma gerekçesiyle savundu (CCPR / C / 125 / D / 2980/2017, Mart 2019).

Girişim, 1980'lerin sonunda Belçika'nın Flaman bölgesinde tam teşekküllü İnsan Hakları kursu konusunda ilklerden biri ve Gent Üniversitesi'nde profesör olan Prof. Dr. Johan Vande Lanotte tarafından koordine edilmektedir.

Mahkemede yer alacak hakimler ise şöyle sıralandı:

Prof. Françoise Barones Tulkens (Belçika)

Université de Louvain La Neuve'de profesör, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi eski hakimi ve başkan yardımcısı

Justice Johann van der Westhuizen (Güney Afrika)

Pretoria Üniversitesi'nden emekli profesörü, Güney Afrika Anayasa Mahkemesi eski hakimi

Doç. Elisabeth Abi – Mershed (ABD)

Washington Colleg of Law’da Profesör Yardımcısı, Amerikan İnsan Hakları Mahkemesi Genel Sekreter Yardımcısı

Prof. Giorgio Malinverni (İsviçre)

Cenevre Üniversitesi'nde profesör, Venedik Komisyonu eski üyesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi eski hakimi

Prof. Ledi Bianku (Arnavutluk)

Strazburg Üniversitesi'nde doçent, Venedik Komisyonu eski üyesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi eski hakimi

Dr. John Pace (Australia)

1978'den 1994'e kadar BM Yardım Misyonu İnsan Hakları Bürosu Başkanı ve İnsan Hakları Komisyonu Sekreteri

Raportörler

Eric Sottas (İsviçre)

Prof. Johan Vande Lanotte ile birlikte işkence raporları hazırladı. Dünya İşkenceye Karşı Organizasyonu eski Genel Sekreteri

Mahkemenin kurulmasıyla ilgili açıklamada, ele alınacak konu başlıkları ve sorularla ilgili detaylar da verildi.

Buna göre, işkence tanıklıklarının altında yatan olgularda bir bağ görülüp görülmediği, hangi grupların neden hedeflendiği ve devletin en yüksek düzeydeki katılımı masaya yatırılacak.

Sottas'ın yetki alanındaki bir diğer konu da, işkence hakkındaki tanıklıklar üzerinden, Türkiye'de işkencenin sistematik ve organize bir kullanımı olup olmadığının incelenmesi.

Prof. Yves Haeck

(Belçika) ve Dr. Emre Turkut (Türkiye): Cezasızlık raporunu hazırlayacak isim. Yves Haeck Ghent Üniversitesi'nde profesör; Emre Turkut doktora tezini darbe sonrası alınan kararlar üzerinde kaleme alıyor.

İki ismin inceleme alanı ise, işkence veya kötü muamelenin önlenmesi ve izlenmesi için iç bir sistemin var olup olmadığı ve varsa sistemin nasıl işlediği. Bir diğer odak noktası ise, olası kötü muameleye veya işkenceye karşı etkili bir yaptırım sisteminin olup olmadığının incelenmesi. Tutuklu bulunan kişilere yönelik kötü muamele ve işkenceye karşı organize bir cezasızlığın söz konusu olup olmadığı da yine araştırma alanlarından.

Avukatlar Kolektifi (Türkiye): adli yardım raporu hazırlayacak kolektif ise, şu soruya yanıt arıyor:

"Türkiye'deki avukatların durumunu ve müvekkilleriyle ilişkilerini ve uluslararası standartlara uygun olarak adil yargılanma ilkesini güvence altına alacak bir savunma nasıl gerçekleştirilebilir?"

Prof. Şebnem Korur Fincanci (Türkiye):

Özgürlüğü kısıtlanan insanlar için tıbbi yardım raporu hazırlayan Fincancı, İstanbul Adli Tıp Dairesi Başkanı idi ve İnsan Hakları Vakfı Başkanı.

Raporun inceleme alanındaki sorular şöyle:

"Türkiye cezaevlerinde ve nezarethanelerinde, tıbbi bakım düzeyi, sağlık personeli, zamanında tepki verme prosedürleri ve gerektiğinde özel hizmetlere güvenme olanakları var mı? Sağlık hizmetlerine erişim haklarını uluslararası kabul görmüş standartlara uygun olarak korumak için ne gerekiyor?

Adli yardım raporu, güvenlik gerekçeleriyle anonim konumlarını korumak isteyen bir grup avukat tarafından hazırlanacak. Organizasyon komitesi, saygın ve bağımsız bir kişiden denetçi olarak çalışmasını ve bu avukatları ziyaret edip onlarla derinlemesine görüşmesini isteyecek. Daha sonra, tüm koşullar yerine getirilirse, bu kişi, denetçi olarak raporu onaylayacak.

Sağlık personelinin, hapishanede tutulan veya başka gözaltında tutulanlara yönelik herhangi bir kötü muameleyi ve / veya işkenceyi inceleyip bağımsız olarak raporlayabilme güvenceleri (de jure ve de facto) var mıdır, varsa bu güvenceler nelerdir?"

Ankara Barosu (Türkiye) and Johan Heymans

(Belçika - Van Steenbrugge Advocaten): Zorla kaybetmeler hakkında rapor hazırlanacak – Johan Heymans uluslararası deneyime sahip insan hakları avukatı

Raporun araştıracağı konu ise şöyle:

"Mahkemeden önce hazırlanan raporları ve ifadeleri dikkate alarak, kaçırılmaların devletin muhaliflere karşı eyleminin bir parçası olduğu ve bu gerçekler hakkında ciddi bir soruşturma düzenlenmediği sonucuna varabilir miyiz?"

Philippe Leruth (Belçika):

İfade özgürlüğü ve basın özgürlüğü raporu hazırlanacak – Philippe Leruth Uluslararası Gazeteciler Federasyonu eski Başkanı

Çalışma alanı ise şu ana çerçeve ekseninde şekillenecek:

"Türkiye'de, basın özgürlüğü ve ifade özgürlüğü, iyi işleyen bir demokrasi standartları ile ne kadar uyumlu?

Türk hükümeti tarafından alınan kararlar (hala) “darbe” ile bağlantılı bir tepki olarak düşünülebilir mi veya bu kararlara karşı eleştirel sesleri ve / veya kuruluşları “yok etmenin” bir yolu olarak değerlendirilmeleri gerekir mi?"

Yönetim Kurulu

Başkan: Prof. Marc Baron Bossuyt

Antwerp Üniversitesi'nde profesör; Belçika Anayasa Mahkemesi eski Başkanı ve BM İnsan Hakları Komisyonu eski Başkanı

Jan De Bock

Belçika Diplomasisi eski Başkanı, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği'nin eski Belçika Büyükelçisi

Christine Mussche

Christine Mussche ceza davalarında ve daha özel olarak cinsel saldırı davalarında avukat

Prof. Rik Van de Walle

Ghent Üniversitesi Rektörü

Prof. Caroline Pauwels

Vrije Universiteit Brussels Rektörü

Mahkemeye katkıda bulunmak isteyenler aşağıdaki adresten bağış yapabilecekler. 

Turkey Tribunal NPA IBAN: BE70 3632 0131 2325 BIC: BBRU BE BB Bank: ING Belgium

Daha detaylı bilgiye kuruluşun sitesinden ulaşabilirsiniz

Türkiye Mahkemesi, ilk duruşmasını 21-25 Eylül 2020 tarihleri arasında Cenevre'de gerçekleştirecek.

İlk dört gün boyunca bir rapor sunulacak ve mahkeme üyelerine sorular yöneltilecek. Tanıklar da dinlenecek ve Türk hükümetine cevap verme fırsatı verilecek.

Mahkemenin işleyişi ile ilgili şu detaylar dikkat çekti:

"Raporlar, mahkeme başlamadan birkaç hafta önce web sitesinde yayınlanacak. Kısa bir video ile raporlar özetlenecek ve web sitesinde yayınlanacak.

Mahkemenin duruşmaları canlı olarak yayınlanacak, daha sonra duruşmaları özetlemek için kısa videolar yapılacak. 

Mahkemenin son gününde, mahkeme kararını açıklayacak. Bu karar metni web sitesinde de yayınlanacak."