Haz 13 2018

Vejetaryen olmak ömrü uzatıyor mu?

Geçtiğimiz birkaç yıl içerisinde gitgide daha fazla insanın et yemeyi bıraktığını fark etmişsinizdir. Yemek davetlerinde ya da aile mangal partilerinde, sosyal medya paylaşımlarında ya da haberlerde, vejetaryenlık ve biraz daha sert kuzeni veganlık hızla popülerleşiyor.

Sebze köftesi ve sağlıklı salata, yakın zamanda kuzu, tavuk ya da danayı tamamen ortadan kaldıracak olmasa da, kendini vejetaryen olarak tanımlayanların sayısı hızla artıyor.

Birine neden vejerteryan olduğunu sorduğunuzda birçok farklı cevap da alıyorsunuz. Aralarında çevre konuları, hayvan hakları ve etik endişeler, dini inançlar ve tabii ki sağlıkla ilgili endişeler var.

weforum.org'da bu son unsur inceleniyor. Vejeteryan olmanın sağlık üzerindeki etkisiyle ilgili birçok çalışma var, ama sonuçlar karmaşık. 2013’te yapılan ve ABD’de 95 binden fazla kadın ve erkeği 2002’den 2009’a kadar takip eden bir çalışma, vejetaryenlerin, vejetaryen olmayanlara göre, tüm ölüm nedenlerinde, % 12 daha az erken ölüm riski taşıdığını gösteriyor.

Araştırma haber şöyle devam ediyor:

Vejeteryanlık ve et yemek konusundaki tartışmanın çekişmeli doğası düşünüldüğünde, bu bulgular epey ses getirdi ve vejetaryenlık tutukunları bu çalışmayı göklere çıkardı.

Biz de bu bulguları test etmeye karar verdik, ve Avusturalya nüfusunda da vejetaryenlığın erken ölüm ihtimalini azaltıp azaltmadığına baktık. Avusturalya, halen devam eden güney yarımküredeki en büyük sağlıklı yaşlanma araştırmasının ev sahinbi: Sax Institute’s 45 and Up Study (Sax Enstitüsü 45 ve Yukarısı Çalışması). Yani, New South Wales’de çalışabileceğimiz 45 yaş ve üzerinde 260 bin kadın ve erkek mevcut.

Toplamda 267,180 kadın ve erkeği otalama altı yıl boyunca takip ettik. Takip ettiğimiz süre boyunca katılımcılardan 16.836 adedi öldü. Vejeteryan ve vejetaryen olmayanlar arasındaki erken ölüm riskini hesapladığımızda, başka unsurların yanı sıra, istatistiksel olarak herhangi bir fark bulamadık.

Yani daha basit haliyle, bulduğumuz bilgileri toparladığımızda gördük ki vejetaryenlerin, et yiyen arkadaşlarından daha az erken ölüm riski yok.

Preventive Medicine (Önleyici İlaç) adlı çalışmamızda resmedilen, vejetaryenler arasındaki “hayatta kalma avantajının“ eksikliği çok büyük bir sürpriz olmadı. 2015’te İngiltere merkezli bir ortak çalışma, vejetaryenlerin her tür sebepten ölüm riskinin, vejetaryen olmayanlarla aynı riske seviyesine sahip olduğunu gösterdi. Bu bulgular, ABD’de yapılan çalışmanın sonuçlarının da tam zıttı.

Peki o zaman, herkes kuşkonmazları atıp mangalı yaksın ve et, biftek hamburger pişirmeye mi başlasın? Pek de değil.

Epidemiyolojik çalışmalarda farklı unsurları istatistiksel olarak analiz etmek standart bir uygulamadır (biz bunlara “şaşırtanlar” deriz, çünkü bulunan bir ilişkiyle şaşırtabilirler). Ve vejetaryenlık kendi başına ölüm riskini azaltıyor mu anlamak için, çalışmanın farklı unsurlarını analiz ettik.

Birçok çalışmada vejetaryenlerin “sağlık bilinci”olan insanlar olduğunu ve zaten genel olarak sağlıklı yaşam tercihleri yaptıklarını hatırlamak çok önemli. Örneğin Sax Institute’s 45 and Up katılımcıları arasında vejetaryenler, vejetaryen olmayanlara göre daha az sigara içiyor, daha az alkol tüketiyor, fiziksel aktivite yapıyor ve obez değiller. Ayrıca çalışmanın başında kalp ya da metabolizma ile ilgili rahatsızlıklar da bildirmediler.

Anlıyoruz ki, etten uzak durmanın yanı sıra, vejetaryenlerin diğer karakter özellikleri de daha sağlıklı olmalarına katkıda bulunuyor. Kısacası, vejetaryen olmanın yanı sıra beraberinde gelen diğer sağlıklı davranışlar –sigara içmemek, sağlıklı bir kiloda kalmak, düzenli olarak egzersiz yapmak gibi- vejetaryenlerin neden vejetaryen olmayanlardan daha sağlıklı sonuçları olduğunu açıklıyor.

45 and Up’dan aldığımız bilgilerile yaptığımız bir başka çalışmada, daha fazla sebze ve meyve yiyen insanların -özellikle günde yedi ya da daha fazla porsiyon tüketen- diğer unsurlar bile göz önüne alındığnda, bu miktarlarda tüketmeyenlere göre daha az ölüm riski olduğunu bulduk.

Ve vejetaryen bir diyetin hayat uzattığına dair deliller belirsiz olsa da, çalışmalar diğer sağlık faydaları konusunda istikrarlı sonuçlar veriyor. Örneğin, vejetaryen diyet sürekli olarak düşük tansiyon, Tip 2 diyabet ve obezite ile ilişkilendiiriliyor.   
 
2012 yılında yapılan bir meta-analiz (farklı çalışmalardan bilgi toplayan istatistiksel çalışma), vejetaryenlerin kalp hastalıkları sebebiyle erken ölüm riskinin % 29, kanser sebebiyle erken ölüm riskinin % 18 daha az olduğu sonucunu çıkardı. 

Dünya Sağlık Örgütü’nün kanser kuruluşu olan Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı, işlem görmüş et tüketimini kanserojen ve kırmızı et tüketimini de insanlar için muhtemel kanserojen olarak sınıflandırdı.

Peki, tüm bunların anlamı ne? Vejeteryan olmak daha uzun yaşamınızı sağlar mı, kesin olarak söyleyemesek de iyi planlanmış, yeterli sebze ve meyve tüketilen dengeli bir diyetin sağlık açısından çok faydalı olduğu kesin.

Ayrıca biliyoruz ki, yeterli fiziksel aktivite, orta seviyeli alkol tüketimi ve tütünden uzak durmak uzun yaşam için kilit faktörler. Ve elimizdeki kanıtlar gösteriyor ki vejetaryenlerin bu tür alışkanlıkları var.