John Lubbock
May 01 2018

Wikipedia’nın Türkiye'de engellenmesinin birinci yıl dönümünü hatırlarken

Wikipedia'nın Türkiye'de engellenmesinden bu yana bir yıldan fazla zaman geçti. Bu, Türkiye'nin 80 milyonluk nüfusunun (ya da bu nüfusun internet erişimine sahip olan en az yüzde 70’lik kesiminin), en büyük çevrimiçi bilgi kaynağına erişememesinin yanı sıra, yeni makaleler düzenleyerek ve oluşturarak Türkçe bilgilere katkı sağlayamaması anlamına gelmekte.

Dünyanın geri kalanı, sitede yer alan bilgilere katkıda bulunamayan ve onları etkileyemeyen Türk internet kullanıcılarının bakış açısına ve bilgisine erişimi kaybetti.

Wikipedia, çoğu insanın ona inandığından çok daha karmaşık bir sistem. Bugün, Wikipedia dünyanın dört bir yanındaki gönüllüler tarafından düzenlenen bir ansiklopedi.

Her ay, 200.000'den fazla kişi, Wikipedia’nın 300’den fazla dilde yazılan 45 milyondan fazla makalesini düzenliyor ve geliştiriyor. Wikipedia, Wikimedia Vakfı tarafından işletilen ve bağımsız gönüllü editörler, bağlantılı gruplar ve farklı ülkelerdeki bağımsız dernekler (benim derneğim olan Wikimedia UK gibi) tarafından desteklenen bir internet sitesi.

Bu dernekler sitenin geliştirilmesinden ve dünyanın dört bir yanındaki gönüllü editörlerin desteklenmesinden sorumlu.

Wikimedia topluluğu, bilginin özgür ve açık olması gerektiği fikrine adanmıştır. Misyonumuz herkese, her yerde tüm bilgi birikimini özgürce paylaşmasına izin vermek.

İçeriğimiz, herhangi bir kişi tarafından sahiplenilmemekte veya onun telif hakkı alınmamaktadır, ancak herhangi bir kişinin istediği şeyleri düzenlemesine, yeniden düzenlemesine ve yeniden kullanmasına izin veren Creative Commons (yaratıcı beraberlikler) lisansları ile paylaşılmakta.

Bu, Wikipedia'yı diğer büyük internet platformlarından bu kadar ayrı kılan şey. Reklam almıyoruz, içeriğimiz gönüllüler tarafından oluşturuluyor ve temel olarak kârdan ziyade misyonumuz tarafından yönlendiriliyoruz.

Wikipedia, çoğu büyük web sitesinin kullandığı reklama dayalı iş modeline yönelik önemli bir sorun ve kullanıcı bilgilerinden para kazanılmasına yönelik bazı etik sorunlardan etkilenmezken, bunlardan gelen kaynaklardan yoksun olduğumuz anlamına da geliyor.

Bu, niçin hiçbir zaman Wikipedia reklamı görmediğinizin ve sitenin nasıl çalıştığını niçin hiç düşünmediğinizin cevabı.

Ancak bu, tüm hükümetlerin Wikipedia hayranı olduğu anlamına gelmez. 2015'ten beri, Wikipedia'nın tüm dil sürümleri HTTPS şifrelemesi kullanıyor. Bu, bir hükümetin veya başka bir üçüncü şahsın bir kullanıcının hangi sayfayı görüntülediğini görmesini zorlaştırıyor ve Wikipedia.org etki alanının tamamen engellemeden bireysel sayfaları filtreleyemedikleri anlamına geliyor.

Çin, 2015'ten beri Çince Wikipedia'yı engelliyor ve 2017'de Türk makamları, tüm dillerdeki Wikipedia'yı engelledi. Açıklanan gerekçe, Suriye’deki iç savaşta radikal gruplara giden Türk silahları konusundaki haberleri içeren İngilizce Wikipedia'yadaki iki makaleye yapılan itiraz.

Türkiye'deki engelleme, Türkçe Wikipedia'ya giden trafiği yaklaşık % 80 oranında azalttı, ancak çok sayıda Türk insanı hâlâ proxy veya VPN üzerinden siteye erişmeye devam ediyor.

Wikimedia topluluğunun, Avrupa ve Kuzey Amerika dışındaki Wikipedia kullanıcılarını siteye katkıda bulunmaya teşvik etmek için sıkıca bastırdığı bir zamanda, Türk toplumumuzun % 80'ini kaybetmek, bu amaca ulaşma kabiliyetimiz açısından ciddi bir gerileme.

Tarih, bilim, popüler kültür ya da başka bir konunun öğrenilmesi hakkında dünyaya yardımcı olmak için zamanlarını gönüllü olarak harcayan, bir konuya ilgi duyan ve şu anda bunları böyle yapmaktan alıkonan tüm insanları düşünün.

Wikimedia Vakfı, Türkiye Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na (BTK) Wikipedia'nın nasıl çalıştığı açıklamak için çaba sarf etti ve hukuki çözümler buldu, ancak tüm resmi yollar tüketilmiş gibi görünüyor.

Bu yüzden Wikipedia hareketi #WeMissTurkey adında bir sosyal medya kampanyası başlattı. Biz, amacı herkesin tüm bilgi birikimini, kendi dilinde, ücretsiz, özgürce paylaşabileceği bir dünya yaratmak olan insanların küresel bir hareketiyiz. Milyonlarca insanın Wikipedia'ya erişmesi ve katkıda bulunması engellenirse bunu yapamayız.

Bunun iddialı bir hedef olduğunun ve tüm bilgi birikimin büyümeye devam etmesinden dolayı hiçbir zaman tamamlanamayacağının farkındayız. Ve biliyoruz ki, Wikipedia’nın kapsamı ve dünyamızın çeşitliliğini temsil edebilirliği, arzulanan bir şey olmaktan çıkmakta ve geliştirilmeye ihtiyaç duymakta.

Türk Wikipedia 300.000 makaleye sahip, ancak içeriğinin kalitesi ve miktarı daha fazla katkı sağlayan kişilerle çok daha iyi olabilir. Daha fazla katkı sağlayan kişi, Wikipedia'nın prensiplerine aykırı olan vandalizmi ve yetersiz bilgiyi kaldırmak için daha fazla insan demek.

İnsanlar sıklıkla ve yanlışlıkla Wikipedia'da bazı merkezi otoritelerin bulunduğuna inanıyor. Gerçekte, Wikipedia’daki bilgiler, sitede yer almak için bir dizi kriteri karşılamalı. Konular dikkate değer ve güvenilir bağımsız medya kaynaklarında tartışılmış olmalı.

Bilgi, orijinal araştırmadan ziyade, diğer kaynakların bir özeti olarak tarafsız bir şekilde sunulmalı. Bir konu hakkındaki farklı görüşler sunulmalı, ancak daha fazla konsensüs olan görüşlere daha çok ağırlık verilmeli. Örneğin, küresel ısınmanın insan faaliyetlerinden kaynaklandığına dair bilimsel konsensüs.

Hangi bilgilerin doğru olduğu konusunda bir anlaşmazlık varsa, her makalenin bir konuşma sayfası da var. Burada, editörler tartışabilmekte ve bir makaledeki bilgilerin nasıl değiştirileceği konusunda oylama yapabilmekte.

Antropomorfizm (insana ait özelliklerin insan dışındaki varlıklara yüklenmesi durumu) adı verilen bir tür bilişsel önyargı var ve bunun Wikipedia'nın nasıl çalıştığının haberleştirilmesinde sürekli sorun yarattığını fark ettim.

Gazeteciler ve hükümetler sürekli olarak Wikipedia'ya insan unsuruymuş gibi atıfta bulunuyor. Unutmayalım ki Wikipedia, Wikimedia Vakfı ya da benimki gibi dernekler tarafından düzenlenmeyen ya da sansürlenmeyen kitle kaynaklı içeriğe sahip bir web sitesi.

İnsanlar sürekli olarak ofisimizi arıyorlar ve internette yanlış bir şey olduğunda Wikipedia’yı değiştirmemizi istiyorlar. Sabırlı bir şekilde, düzenleme düğmesini tıklayıp talimatları izlerlerse, yazdıklarının doğru olduğunu gösterecek destekleyici referansları olduğu sürece içerik ekleyebileceklerini veya doğru olmadığını düşündükleri şeyleri kaldırabileceklerini onlara açıklıyoruz.

Wikimedia dernekleri, birisinin içerikten memnun olmamasından dolayı makaleleri değiştirmeyecek veya sansürlemeyecek.

Wikipedia'nın nasıl çalıştığına ilişkin değerler sistemine tamamen karşı olmanın yanı sıra, eğer bir kişinin bize yapmamızı söylemesinden dolayı Wikipedia'yı sansürleme yoluna gitmeye başlasaydık, bunun nerede biteceğini düşünüyorsunuz?

Bizler merkezi hiyerarşisi olan bir şirket değil, bilginin herkes için özgür olması gerektiği fikrine sahip dünyanın dört bir yanındaki insanların bir hareketiyiz.

Bu takdirde, söz konusu kördüğümün bir çözümü var mı? Açıkçası, her iki tarafta da güven eksikliği var. Topluluk, Türk hükümeti tarafından taciz edilmekten korktuğu ve Türk hükümeti ile kamuoyu Wikipedia engellenirken onu daha iyi anlayamadığı sürece, Türkiye’de bir Wikipedia derneği kurulamaz.

Vakıf ile Türk hükümeti arasındaki üst düzey görüşmeler iyi bir fikir olabilir, ancak diyalog başarısız olursa, diğer seçeneklerin mevcut olduğundan emin değilim.

Türkiye'de faaliyet gösteren tüm internet yayıncılarını lisans almaya zorlayan son bir yasanın çıkarılması, Türkiye'deki çevrimiçi ifade özgürlüğünün geleceği için iyiye işaret değil.

Gelecek yıl, Wikipedia 18 yaşına basacak. Yeni bir bilgi teknolojisi çağının arefesinde olduğumuzu ve farklı ülkelerde bilgiye erişim hakkı konusunda şiddetli mücadelelerin verildiğini hatırlamakta fayda var.

Bu mücadeleler uzun bir süre devam edecek, ancak Wikipedia çok yakın bir zamanda gitmeyecek. Şu an için internet sitemiz ve topluluğumuz, değişim rüzgârlarının daha uygun bir yöne doğru esmesine kadar bekleyebilir.

John Lubbock, Wikimedia Vakfı tarafından kısmen finanse edilen ve İngiltere’de bağımsız bir dernek olan Wikimedia UK’de iletişim koordinatörü. Wikimedia Vakfı, Wikipedia'yı yöneten kar amacı gütmeyen vakfın ismidir.